Lekarz – specjalista epidemiologii – kod 221220 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Lekarz specjalista epidemiologii zajmuje się nadzorem nad zakażeniami i chorobami zakaźnymi – prowadzi dochodzenia epidemiologiczne, analizuje dane o zachorowaniach, nadzoruje zakażenia szpitalne, ocenia procedury dezynfekcji i sterylizacji oraz przygotowuje zalecenia i raporty. Pracuje w szpitalnym zespole kontroli zakażeń, w inspekcji sanitarnej lub w instytucie, łącząc pracę analityczną z wizytami w oddziałach i w terenie.
Lekarz – specjalista epidemiologii – wymagania w stosunku do pracownika
- dyplom lekarza, prawo wykonywania zawodu i tytuł specjalisty epidemiologii,
- znajomość metod epidemiologicznych, analizy danych i interpretacji wskaźników zachorowań,
- znajomość zasad zapobiegania zakażeniom szpitalnym, izolacji chorych i dezynfekcji,
- znajomość przepisów o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń oraz chorób zakaźnych,
- umiejętność prowadzenia dochodzenia epidemiologicznego i wywiadu z osobami zakażonymi,
- umiejętność prowadzenia szkoleń i przygotowywania zaleceń dla personelu,
- gotowość do pracy poza godzinami i w dni wolne w czasie ogniska epidemicznego.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- lekarz zespołu kontroli zakażeń szpitalnych,
- specjalista nadzoru epidemiologicznego,
- lekarz do spraw epidemiologii szpitalnej,
- konsultant epidemiologiczny,
- lekarz inspekcji sanitarnej do spraw epidemiologii.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- ocena stanu uodpornienia i szczepienie przeciw WZW typu B oraz szczepienia zalecane przy narażeniu na czynniki biologiczne,
- badania dla pracowników narażonych na czynniki biologiczne, w tym grupy 3 zagrożenia,
- badanie narządu wzroku do pracy przy monitorze ekranowym,
- ocena zdolności do pracy w sprzęcie ochrony układu oddechowego.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp dla pracowników ochrony zdrowia – nie rzadziej niż co 5 lat,
- szkolenie z zasad izolacji chorych i stosowania środków ochrony indywidualnej, w tym zakładania i zdejmowania kombinezonu,
- szkolenie z zapobiegania zakażeniom krwiopochodnym i postępowania po ekspozycji,
- szkolenie z postępowania z materiałem zakaźnym i z odpadami medycznymi,
- szkolenie z postępowania w ognisku epidemicznym i z organizacji dochodzenia epidemiologicznego,
- instruktaż postępowania ze środkami dezynfekcyjnymi i z urządzeniami do dekontaminacji pomieszczeń,
- szkolenie z pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Większą część czasu lekarz spędza w gabinecie, przy analizie danych o zachorowaniach, opracowaniu raportów i przygotowaniu zaleceń – to kilka godzin pracy przy monitorze dziennie. Pozostałą część stanowią wizyty w oddziałach szpitalnych, w tym w oddziałach zakaźnych i intensywnej terapii, w centralnej sterylizatorni, w kuchni i pralni, gdzie ocenia procedury i pobiera wymazy kontrolne. W czasie dochodzenia epidemiologicznego prowadzi wywiady z pacjentami i personelem, odwiedza miejsca zamieszkania, placówki opieki i zakłady żywienia. W ognisku epidemicznym praca trwa po kilkanaście godzin, także w dni wolne, przy stałych kontaktach telefonicznych i presji informacyjnej. Przy części czynności pracuje w pełnym zabezpieczeniu, w kombinezonie i półmasce, co dodatkowo obciąża organizm. Na stanowisku wykorzystuje się:
- systemy rejestracji zachorowań i oprogramowanie do analizy danych epidemiologicznych;
- stanowisko komputerowe z dwoma monitorami;
- zestawy do pobierania wymazów kontrolnych i próbek środowiskowych;
- środki ochrony indywidualnej – kombinezony, półmaski FFP3, przyłbice i rękawice;
- środki dezynfekcyjne i urządzenia do dekontaminacji pomieszczeń;
- termometry, rejestratory warunków i sprzęt do kontroli procesów sterylizacji;
- samochód służbowy do wyjazdów w terenie.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- obciążenie narządu wzroku przy wielogodzinnej pracy na dwóch monitorach,
- przegrzanie organizmu i obciążenie układu oddechowego przy pracy w kombinezonie i półmasce FFP3,
- zakłucie i skaleczenie przy pobieraniu próbek i podczas wizyt w oddziałach,
- poślizgnięcie na mokrych posadzkach w sterylizatorni, pralni i kuchni oraz potknięcie o sprzęt w oddziałach,
- oparzenie parą i gorącymi elementami autoklawów oraz urządzeń w pralni i kuchni,
- hałas urządzeń w pralni, sterylizatorni i kuchni podczas kontroli procesów,
- agresja słowna i fizyczna osób objętych dochodzeniem epidemiologicznym i nadzorem,
- zdarzenie drogowe przy wyjazdach do placówek i do miejsc zamieszkania osób chorych.
Czynniki chemiczne:
- środki dezynfekcyjne zawierające chlor, aldehydy, nadtlenek wodoru i kwas nadoctowy,
- aerozol i opary przy dekontaminacji pomieszczeń nadtlenkiem wodoru lub ozonem,
- białka lateksu i substancje przyspieszające w rękawicach.
Czynniki biologiczne:
- drobnoustroje grupy 3 zagrożenia u pacjentów objętych nadzorem, w tym prątki gruźlicy, wirusy zapalenia wątroby i wirusy gorączek krwotocznych przy zdarzeniach o wysokim ryzyku,
- zakażenia przenoszone drogą kropelkową i powietrzną, w tym grypa, koronawirusy, odra i ospa wietrzna,
- bakterie wielolekooporne i Clostridioides difficile w oddziałach objętych nadzorem,
- patogeny przenoszone drogą pokarmową, w tym Salmonella, norowirusy i Listeria, przy dochodzeniach w zakładach żywienia.
Czynniki psychofizyczne:
- praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie przy analizie danych,
- wielogodzinna praca i dyspozycyjność w czasie ogniska epidemicznego, także w dni wolne,
- odpowiedzialność za zalecenia i decyzje wpływające na pracę oddziałów i na zdrowie populacji,
- napięcie w kontaktach z personelem i kierownictwem przy wskazywaniu nieprawidłowości,
- presja informacyjna, pytania mediów i oczekiwanie szybkich odpowiedzi w sytuacji epidemicznej,
- długotrwała praca w pozycji siedzącej przy analizie danych i sporządzaniu raportów.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku lekarza specjalisty epidemiologii.
Środki ochrony indywidualnej
- półmaska filtrująca FFP3 i przyłbica przy wizytach u chorych zakaźnych – czynniki grupy 3, zakazenia kropelkowe, aerozol dekontaminacyjny;
- kombinezon ochronny i ochraniacze na obuwie przy zdarzeniach o wysokim ryzyku – czynniki grupy 3, obciazenie kombinezonem;
- rękawice jednorazowe bezlateksowe i fartuch barierowy – zakazenia szpitalne, zakazenia pokarmowe, lateks, zaklucie;
- rękawice chemoodporne i okulary przy ocenie stanowisk dezynfekcji – srodki dezynfekcyjne;
- obuwie zakryte o podeszwie przeciwpoślizgowej – poslizgniecie;
- rękawice termoochronne przy kontroli autoklawów i urządzeń w pralni – oparzenie w sterylizatorni;
- ochronniki słuchu przy kontroli pralni, kuchni i sterylizatorni – halas;
- okulary korekcyjne do pracy przy monitorze, przepisane przez lekarza – praca przy monitorze fiz.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- izolatki z wentylacją i śluzami oraz wyznaczone strefy zakładania i zdejmowania środków ochrony – czynniki grupy 3, zakazenia kropelkowe, obciazenie kombinezonem;
- wentylacja pomieszczeń, w których stosowane są środki dezynfekcyjne i urządzenia do dekontaminacji – srodki dezynfekcyjne, aerozol dekontaminacyjny;
- blokada wejścia do pomieszczenia w czasie dekontaminacji i pomiar stężenia przed wejściem – aerozol dekontaminacyjny;
- dozowniki środków do dezynfekcji rąk i procedury izolacji w oddziałach – zakazenia szpitalne, zakazenia pokarmowe;
- pojemniki na ostre odpady i bezpieczny sprzęt do pobierania próbek – zaklucie;
- oznakowanie mokrych posadzek, maty i porządek w pomieszczeniach technicznych – poslizgniecie, oparzenie w sterylizatorni;
- stanowisko komputerowe z dwoma monitorami o regulowanej wysokości i fotelem z podparciem – praca przy monitorze, praca statyczna, praca przy monitorze fiz;
- obudowy dźwiękochłonne urządzeń w pralni i sterylizatorni – halas;
- samochód służbowy z aktualnymi przeglądami i apteczką – kierowanie pojazdem fiz.
Środki organizacyjne
- procedura postępowania po ekspozycji zawodowej i ewidencja zdarzeń – zaklucie, czynniki grupy 3;
- szczepienie przeciw WZW typu B, grypie i odrze oraz inne szczepienia zalecane przy narażeniu – zakazenia kropelkowe, czynniki grupy 3;
- ograniczanie jednorazowego czasu pracy w kombinezonie i przerwy na nawodnienie – obciazenie kombinezonem;
- plan postępowania w ognisku epidemicznym z podziałem zadań i zmianowością – praca w ognisku, presja informacyjna;
- procedura prowadzenia wywiadów z udziałem drugiej osoby i możliwością wezwania pomocy – agresja, konflikty z personelem;
- ustalone zasady komunikacji z mediami prowadzonej przez wyznaczoną osobę – presja informacyjna;
- przerwy co najmniej 5-minutowe po każdej godzinie pracy przy monitorze – praca przy monitorze, praca statyczna;
- wsparcie psychologiczne i omawianie trudnych sytuacji w zespole kontroli zakażeń – odpowiedzialnosc za decyzje, konflikty z personelem;
- karty charakterystyki środków dezynfekcyjnych i szkolenia dla personelu z ich stosowania – srodki dezynfekcyjne, lateks;
- planowanie wyjazdów w terenie z przerwami w prowadzeniu pojazdu – kierowanie pojazdem fiz.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla lekarza specjalisty epidemiologii.
- czynniki fizyczne – praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie, obciążenie narządu wzroku, hałas w pralni, kuchni i sterylizatorni, kontakt z gorącymi powierzchniami autoklawów, przegrzanie przy pracy w kombinezonie;
- czynniki chemiczne – środki dezynfekcyjne zawierające chlor, aldehydy, nadtlenek wodoru i kwas nadoctowy, aerozol dekontaminacyjny, lateks;
- czynniki biologiczne – drobnoustroje grupy 3 zagrożenia, w tym prątki gruźlicy i wirusy zapalenia wątroby, zakażenia kropelkowe i powietrzne, bakterie wielolekooporne, Clostridioides difficile, patogeny pokarmowe;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w sprzęcie ochrony układu oddechowego i w kombinezonie, narażenie na zakłucie przy pobieraniu próbek, kontakt z osobami agresywnymi podczas dochodzenia epidemiologicznego, praca statyczna w pozycji siedzącej, praca poza godzinami w czasie ogniska epidemicznego, kierowanie samochodem służbowym.
Podobne stanowiska
- epidemiolog,
- pielęgniarka epidemiologiczna,
- lekarz chorób zakaźnych,
- mikrobiolog,
- specjalista bhp,
- lekarz – specjalista kardiologii dziecięcej.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).