Lekarz weterynarii – specjalista rozrodu zwierząt – kod 225215 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Lekarz weterynarii specjalista rozrodu zwierząt zajmuje się płodnością i rozmnażaniem bydła, koni, świń, małych zwierząt i zwierząt towarzyszących – prowadzi badania ginekologiczne i andrologiczne, ocenia cykl i ciążę badaniem przez prostnicę oraz ultrasonograficznie, wykonuje inseminację i przenoszenie zarodków, pobiera i ocenia nasienie, prowadzi terapie hormonalne, udziela pomocy przy trudnych porodach i wykonuje cięcia cesarskie.
Lekarz weterynarii – specjalista rozrodu zwierząt – wymagania w stosunku do pracownika
- dyplom lekarza weterynarii, prawo wykonywania zawodu i tytuł specjalisty rozrodu zwierząt,
- umiejętność badania narządu rodnego przez prostnicę oraz badania ultrasonograficznego ciąży,
- umiejętność wykonywania inseminacji, pobierania i oceny nasienia oraz przenoszenia zarodków,
- znajomość terapii hormonalnych i zasad bezpiecznego posługiwania się prostaglandynami i hormonami,
- umiejętność udzielania pomocy przy trudnym porodzie i wykonywania cięcia cesarskiego,
- umiejętność bezpiecznej pracy ze zwierzętami dużymi, w tym z krowami, klaczami i knurami,
- znajomość zasad bezpiecznego postępowania z ciekłym azotem w kontenerach do przechowywania nasienia.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- lekarz weterynarii androlog i ginekolog zwierząt,
- specjalista rozrodu bydła,
- weterynarz zajmujący się płodnością stada,
- lekarz weterynarii prowadzący inseminację i przenoszenie zarodków,
- konsultant reprodukcji zwierząt gospodarskich.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie z oceną układu ruchu, skóry i układu oddechowego,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- badania w związku z narażeniem na czynniki biologiczne grupy 2 i 3, w tym Brucella i Coxiella burnetii,
- badania w związku z narażeniem na hormony i leki o działaniu na płodność, z oceną ryzyka dla pracownic w ciąży,
- badania w związku z pracą w niskiej temperaturze i z ciekłym azotem oraz badania kierowcy.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat,
- instruktaż bezpiecznego poskramiania bydła, koni i świń oraz pracy w korytarzu zabiegowym i poskromie,
- szkolenie z bezpiecznego postępowania z ciekłym azotem, obsługi kontenerów i postępowania przy rozlaniu,
- szkolenie z bezpiecznego stosowania hormonów i prostaglandyn oraz informacja o ryzyku dla kobiet w ciąży,
- szkolenie z postępowania po zakłuciu, skaleczeniu i kontakcie z materiałem poronnym,
- szkolenie z pierwszej pomocy, w tym przy przygnieceniu, kopnięciu i oparzeniu kriogenicznym,
- szczepienie przeciw tężcowi oraz inne szczepienia zalecane przy pracy ze zwierzętami, tam gdzie wymagają tego przepisy lub procedury zakładowe.
Środowisko pracy
Praca odbywa się w oborach wolnostanowiskowych i uwięziowych, w korytarzach zabiegowych i poskromach, w stajniach i boksach, w chlewniach oraz w gabinetach i stacjach hodowlanych. Lekarz pracuje z ręką w rękawie położniczym zanurzoną w drogach rodnych zwierzęcia, w pozycji stojącej z ramieniem podniesionym, przez wiele godzin i przy badaniach seryjnych nawet kilkudziesięciu krów dziennie. Podłoże jest mokre, zanieczyszczone odchodami i śliskie, a zwierzęta kopią, napierają i przygniatają do barierek. W stacjach i gabinetach używa się kontenerów z ciekłym azotem o temperaturze minus 196 stopni Celsjusza. Pomoc przy porodzie i cięcia cesarskie wykonuje się także w nocy, często w słabo oświetlonym budynku. Na stanowisku wykorzystuje się:
- rękawy położnicze, rękawice jednorazowe, żele poślizgowe i środki dezynfekcyjne;
- aparat ultrasonograficzny z głowicą doodbytniczą i okularami lub ekranem podglądowym;
- pistolety inseminacyjne, słomki z nasieniem, kontenery z ciekłym azotem i pincety do słomek;
- sprzęt do pobierania i oceny nasienia – sztuczna pochwa, mikroskop i analizator nasienia;
- zestaw położniczy – wyciągacz cielęcy, liny, haki, narzędzia do fetotomii i zestaw do cięcia cesarskiego;
- leki hormonalne i prostaglandyny, środki do znieczulenia nadoponowego i antybiotyki;
- poskrom, korytarz zabiegowy, pęta na kończyny oraz samochód z wyposażeniem terenowym.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- kopnięcie, przygniecenie do barierki i stratowanie przez bydło, konie i świnie w czasie badania i zabiegu,
- uderzenie ogonem, głową lub rogiem zwierzęcia w twarz i oczy przy badaniu przez prostnicę,
- przeciążenie barku, łokcia i nadgarstka przy wielokrotnym badaniu przez prostnicę i pracy z ramieniem podniesionym,
- wielogodzinna praca w pozycji stojącej, w pochyleniu i w skręcie, często na nierównym podłożu,
- poślizgnięcie i upadek na mokrej, zanieczyszczonej posadzce obory, w korytarzu i na rampie,
- oparzenie kriogeniczne przy kontakcie z ciekłym azotem, słomkami i elementami kontenera,
- obniżenie stężenia tlenu w małym, niewentylowanym pomieszczeniu po odparowaniu ciekłego azotu,
- skaleczenia narzędziami położniczymi, drutem do fetotomii i zakłucia igłą przy iniekcjach,
- wychłodzenie organizmu przy pracy w nieogrzewanych budynkach inwentarskich i w terenie w okresie zimowym,
- wypadek drogowy przy dojazdach do gospodarstw, także przy wezwaniach nocnych.
Czynniki chemiczne:
- prostaglandyny, analogi gonadoliberyny i progestageny, wchłaniające się przez skórę i groźne dla kobiet w ciąży,
- jodopowidon, chlorheksydyna, alkohole i preparaty do dezynfekcji wymion i pola zabiegowego,
- leki do znieczulenia miejscowego i nadoponowego oraz antybiotyki stosowane po zabiegu,
- amoniak uwalniany z odchodów i gnojowicy w budynkach inwentarskich,
- ciekły azot i gazowy azot wypierający tlen przy przelewaniu i uzupełnianiu kontenerów.
Czynniki biologiczne:
- pałeczki Brucella w materiale poronnym, błonach płodowych i wydzielinach dróg rodnych,
- bakterie Coxiella burnetii w błonach płodowych, wodach płodowych i pyle obory, przenoszona drogą powietrzną,
- bakterie Chlamydia abortus i Listeria monocytogenes w materiale poronnym, groźne szczególnie dla kobiet w ciąży,
- krętki Leptospira w moczu zwierząt i gryzoni oraz w wodzie zanieczyszczonej w oborze,
- laseczki tężca oraz bakterie ropotwórcze w zanieczyszczonych skaleczeniach rąk i przedramion.
Czynniki psychofizyczne:
- wezwania w porze nocnej i w dni wolne do trudnych porodów oraz praca po dojeździe,
- presja wyników rozrodu w stadzie i oczekiwanie szybkiej poprawy wskaźników zacieleń,
- presja czasu i odpowiedzialność za życie matki i płodu przy trudnym porodzie oraz cięciu cesarskim,
- monotonia i duże tempo przy seryjnym badaniu kilkudziesięciu zwierząt w ciągu dnia,
- napięcia i roszczenia ze strony hodowców przy niepowodzeniach leczenia i stratach,
- obciążenie dojazdami do gospodarstw i prowadzeniem pojazdu po nocnym wyjeździe.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku lekarza weterynarii – specjalisty rozrodu zwierząt.
Środki ochrony indywidualnej
- obuwie ochronne z podnoskiem i podeszwą antypoślizgową oraz ochraniacze podudzi – kopnięcie i przygniecenie, poślizgnięcie;
- okulary ochronne lub osłona twarzy przy badaniu przez prostnicę i przy pomocy przy porodzie – uderzenie ogonem i głową, brucela, gorączka Q;
- rękawy położnicze i rękawice jednorazowe zakładane podwójnie oraz fartuch wodoodporny – brucela, chlamydie i listerie, leptospiry, tężec i bakterie ropotwórcze;
- półmaska filtrująca co najmniej FFP2 przy porodach, poronieniach i pracy w zapylonej oborze – gorączka Q, amoniak w oborze, chlamydie i listerie;
- rękawice chemoodporne i okulary przy przygotowywaniu i podawaniu hormonów – hormony i prostaglandyny, środki dezynfekcyjne, leki znieczulające i antybiotyki;
- rękawice kriogeniczne, osłona twarzy i fartuch przy pracy z ciekłym azotem – oparzenie kriogeniczne, ciekły azot;
- odzież ocieplana i rękawice zimowe przy pracy w nieogrzewanych budynkach i w terenie – zimno i wilgoć;
- rękawice odporne na przekłucie przy pracy z narzędziami położniczymi i igłami – skaleczenia i zakłucia.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- poskrom, korytarz zabiegowy, bramki i pęta uniemożliwiające kopnięcie oraz zapora za zwierzęciem – kopnięcie i przygniecenie, uderzenie ogonem i głową;
- podest o regulowanej wysokości, podparcie ramienia i uchwyty ułatwiające pracę przy badaniu – obciążenie kończyny górnej, praca stojąca i wymuszona pozycja;
- posadzki antypoślizgowe w korytarzu zabiegowym, usuwanie odchodów i oświetlenie stanowiska – poślizgnięcie, amoniak w oborze;
- wentylowane pomieszczenie na kontenery z ciekłym azotem z czujnikiem tlenu i sygnalizacją – niedobór tlenu po odparowaniu azotu, ciekły azot;
- wózki transportowe do kontenerów, lejki i uchwyty do bezpiecznego przelewania azotu – oparzenie kriogeniczne;
- wyciągacz cielęcy z regulacją siły, wciągniki i stół do cięcia cesarskiego o regulowanej wysokości – praca stojąca i wymuszona pozycja, skaleczenia i zakłucia;
- pojemniki na odpady ostre i narzędzia z osłonami ostrzy – skaleczenia i zakłucia;
- wydzielone miejsce higieny rąk z bieżącą ciepłą wodą oraz zamknięte pojemniki na materiał poronny – brucela, chlamydie i listerie, leptospiry, tężec i bakterie ropotwórcze;
- wentylacja budynków inwentarskich i przewietrzanie przed zabiegiem oraz deratyzacja – amoniak w oborze, leptospiry, gorączka Q;
- zamknięte stanowisko przygotowania leków hormonalnych i pojemniki na odpady po hormonach – hormony i prostaglandyny.
Środki organizacyjne
- zakaz badania zwierząt dużych bez poskromu i bez obecności osoby obsługującej zwierzę – kopnięcie i przygniecenie, uderzenie ogonem i głową;
- limit liczby badań przez prostnicę na jedną osobę w ciągu dnia i rotacja ręki badającej – obciążenie kończyny górnej, monotonia badań seryjnych;
- przerwy i zmiana rodzaju czynności przy badaniach seryjnych oraz praca w zespole dwuosobowym – praca stojąca i wymuszona pozycja, monotonia badań seryjnych;
- instrukcja pracy z ciekłym azotem, zakaz przelewania w pomieszczeniu bez wentylacji i bez drugiej osoby – oparzenie kriogeniczne, niedobór tlenu po odparowaniu azotu, ciekły azot;
- zasady postępowania z hormonami, oddzielenie zadań dla pracownic w ciąży i karmiących oraz informacja o ryzyku – hormony i prostaglandyny, chlamydie i listerie, gorączka Q;
- procedura postępowania przy kontakcie z materiałem poronnym, zgłaszanie poronień i badanie przyczyn – brucela, gorączka Q, chlamydie i listerie, leptospiry;
- procedura postępowania po skaleczeniu i zakłuciu oraz zakaz pracy z otwartymi ranami rąk – skaleczenia i zakłucia, tężec i bakterie ropotwórcze;
- przerwy na ogrzanie się i zapewnienie ciepłego pomieszczenia przy pracy zimą – zimno i wilgoć;
- grafik wezwań nocnych z odpoczynkiem po wyjeździe i zakaz prowadzenia pojazdu po nieprzespanej nocy – wezwania nocne, prowadzenie samochodu, wypadek drogowy;
- zasady dokumentowania zaleceń, standardy postępowania przy trudnym porodzie i możliwość konsultacji – presja czasu przy porodzie, presja wyniku, konflikty z hodowcami;
- instrukcje stosowania środków dezynfekcyjnych i leków z dostępem do kart charakterystyki – środki dezynfekcyjne, leki znieczulające i antybiotyki.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla lekarza weterynarii – specjalisty rozrodu zwierząt.
- czynniki fizyczne – wymuszona pozycja ciała i przeciążenie kończyny górnej przy badaniu przez prostnicę, długotrwała praca w pozycji stojącej, niska temperatura otoczenia i wilgoć, kontakt z czynnikami o bardzo niskiej temperaturze – ciekły azot, ręczne prace transportowe;
- czynniki chemiczne – prostaglandyny, analogi gonadoliberyny i progestageny, jodopowidon, chlorheksydyna i alkohole, leki znieczulające i antybiotyki, amoniak, azot gazowy i ryzyko obniżenia stężenia tlenu;
- czynniki biologiczne – Brucella, Coxiella burnetii, Chlamydia abortus, Listeria monocytogenes, Leptospira, laseczki tężca i bakterie ropotwórcze – czynniki grupy 2 i 3 zagrożenia;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca ze zwierzętami o dużej masie i ryzyko kopnięcia oraz przygniecenia, ryzyko zakłucia i skaleczenia, kontakt z czynnikami szkodliwymi dla rozrodczości, praca w porze nocnej przy wezwaniach, kierowanie samochodem w celach służbowych.
Podobne stanowiska
- weterynarz,
- lekarz weterynarii zwierząt gospodarskich,
- hodowca bydła,
- lekarz weterynarii koni,
- inżynier zootechniki,
- lekarz weterynarii – specjalista chorób trzody chlewnej,
- lekarz weterynarii – specjalista radiologii weterynaryjnej.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).