Formowacz wyrobów ceramicznych

Formowacz wyrobów ceramicznych – kod 731404 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Formowacz wyrobów ceramicznych nadaje kształt wyrobom z masy plastycznej i półsuchej – talerzom, kubkom, misom, izolatorom, kształtkom technicznym i ceramice ogrodowej. Toczy na kole garncarskim, formuje na półautomatach tłoczących i obtaczarkach (jiggering, roller), prasuje masy granulowane, a następnie obrabia, wygładza i przygotowuje wyroby do suszenia.

Formowacz wyrobów ceramicznych – wymagania w stosunku do pracownika

wykształcenie zasadnicze, preferowany zawód ceramik lub garncarz,
znajomość właściwości mas porcelanowych, fajansowych i kamionkowych,
umiejętność toczenia na kole i obsługi półautomatów oraz pras,
zręczność manualna, wyczucie formy i precyzja,
gotowość do pracy w systemie zmianowym w zakładach przemysłowych.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

formowacz na kole garncarskim,
formowacz ceramiki stołowej,
operator obtaczarki,
formierz porcelany,
prasowacz wyrobów ceramicznych.

Badania

wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
RTG klatki piersiowej i spirometria przy narażeniu na pył krzemionki, zgodnie ze wskazaniem lekarza.

Szkolenia bhp i inne

szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
instruktaż obsługi koła garncarskiego, obtaczarek i pras izostatycznych,
szkolenie z zagrożeń pyłem krzemionki krystalicznej i zasad utrzymania czystości na mokro,
szkolenie z ochrony przeciwpożarowej i pierwszej pomocy.

Środowisko pracy

Formowacz pracuje w zakładach porcelany stołowej i technicznej, fabrykach fajansu i kamionki, a także w pracowniach ceramiki artystycznej i użytkowej. Stanowisko obejmuje koło lub półautomat formujący, stoły do obróbki, regały z deskami do odkładania wyrobów i zapas masy w workach lub w postaci walców z prasy ślimakowej. W hali panuje podwyższona wilgotność, a przy suszarkach ciepło. Wyschnięta masa na posadzkach, odzieży i deskach jest źródłem pyłu, który unosi się przy zamiataniu i otrzepywaniu. Na stanowisku wykorzystuje się:

koła garncarskie elektryczne i półautomaty formujące z głowicą obtaczającą;
prasy izostatyczne i hydrauliczne do mas granulowanych;
prasy ślimakowe do przygotowania walców masy;
formy gipsowe i stalowe, szablony i noże profilowe;
gąbki, noże, szlifierki i stanowiska do retuszu z odciągiem;
deski, regały jezdne i suszarki komorowe.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

pochwycenie przez wirujące koło, wrzeciono obtaczarki i ruchome elementy pras,
zgniecenie dłoni w strefie prasowania,
skaleczenia nożami profilowymi i ostrymi krawędziami form,
wilgoć i długotrwały kontakt rąk z mokrą masą,
hałas pras i urządzeń przygotowania masy,
poślizgnięcie na mokrej lub zabrudzonej posadzce,
porażenie prądem w warunkach wilgoci.

Czynniki chemiczne:

pył zawierający krzemionkę krystaliczną z mas porcelanowych i kamionkowych,
pył kaolinu i skalenia przy obróbce wyschniętych wyrobów,
oleje i środki smarne do form i pras.

Czynniki psychofizyczne:

powtarzalne ruchy rąk i nadgarstków przy formowaniu seryjnym,
wymuszona pozycja ciała w pochyleniu nad kołem,
przenoszenie desek z wyrobami i worków masy,
narzucone tempo pracy przy półautomatach i normach,
praca zmianowa.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku formowacza wyrobów ceramicznych.

Środki ochrony indywidualnej

półmaska z filtrem P2 przy retuszu i sprzątaniu – pył krzemionki, pył kaolinu;
fartuch wodoodporny i krem ochronny do rąk – wilgoć;
rękawice nitrylowe przy smarowaniu form – środki smarne;
obuwie ochronne z podeszwą antypoślizgową – upadek;
ochronniki słuchu – hałas;
przylegająca odzież robocza i związane włosy – ruchome elementy;
rękawice odporne na przecięcie przy wymianie noży i form – skaleczenia.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

osłony i wyłączniki awaryjne kół i obtaczarek – ruchome elementy;
dwuręczne sterowanie i kurtyny świetlne pras – zgniecenie;
miejscowe odciągi przy stanowiskach retuszu – pył krzemionki, pył kaolinu;
sprzątanie na mokro i odkurzacze przemysłowe klasy H – pył krzemionki, pył kaolinu, upadek;
zabezpieczenia różnicowoprądowe urządzeń – prąd;
regały jezdne i wózki do transportu desek – dźwiganie;
stanowiska o regulowanej wysokości i siedziska z oparciem – wymuszona pozycja, powtarzalne ruchy;
wyciszenie pras i urządzeń przygotowania masy – hałas.

Środki organizacyjne

zakaz zamiatania na sucho i otrzepywania odzieży, pranie odzieży przez pracodawcę – pył krzemionki;
instrukcje stanowiskowe i blokowanie maszyn przy wymianie form – ruchome elementy, zgniecenie, skaleczenia;
przerwy i rotacja między formowaniem a innymi czynnościami – powtarzalne ruchy, tempo pracy, wymuszona pozycja;
grafik zmian z odpoczynkiem dobowym – praca zmianowa;
pomiary stężeń pyłu krzemionki i hałasu – pył krzemionki, hałas;
karty charakterystyki środków smarnych – środki smarne.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla formowacza wyrobów ceramicznych.

czynniki fizyczne – hałas, wilgoć;
czynniki chemiczne – pył zawierający krzemionkę krystaliczną, pył kaolinu i skalenia, oleje mineralne;
czynniki biologiczne – brak;
inne czynniki, w tym niebezpieczne – obsługa maszyn formujących i pras, powtarzalne ruchy kończyn górnych, wymuszona pozycja ciała, praca zmianowa.

Podobne stanowiska

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).

ryzyko zawodowe on-line

Stanowiska pracy