Przędzarz

Przędzarz – kod 731805 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Przędzarz wytwarza ręcznie przędzę z wełny owczej, alpaki, lnu, konopi, jedwabiu i mieszanek włókien – na kołowrotku, wrzecionie ręcznym lub małej przędzarce rzemieślniczej. Dobiera grubość i skręt nitki, skręca przędzę wielonitkową, zwija ją w motki, pierze, utrwala i często barwi barwnikami naturalnymi lub kwasowymi, a gotowe motki sprzedaje lub przekazuje tkaczom i dziewiarzom.

Przędzarz – wymagania w stosunku do pracownika

przygotowanie w zakresie rękodzieła włókienniczego – szkoła rzemiosła, kursy lub przyuczenie w pracowni,
znajomość rodzajów włókien, technik przędzenia i skręcania przędzy,
umiejętność obsługi kołowrotka, wrzeciona, motowidła i przędzarki elektrycznej,
umiejętność barwienia przędzy i przygotowania kąpieli barwiących,
zręczność palców, cierpliwość i dobra koordynacja ruchów rąk i nóg.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

prządka,
przędzarka ręczna,
rękodzielnik przędzalnictwa,
przędzarz ręczny wełny,
twórca przędzy artystycznej.

Badania

wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
ocena układu ruchu kończyn górnych i dolnych przy pracy na kołowrotku,
ocena układu oddechowego przy narażeniu na pył włókienniczy.

Szkolenia bhp i inne

szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
szkolenie okresowe bhp dla pracowników na stanowiskach robotniczych – nie rzadziej niż co 3 lata,
szkolenie z bezpiecznego barwienia przędzy i stosowania zapraw,
szkolenie z ochrony przeciwpożarowej przy przechowywaniu włókien,
szkolenie z udzielania pierwszej pomocy.

Środowisko pracy

Przędzarz pracuje w pracowni rękodzieła, w małej przędzalni rzemieślniczej przy gospodarstwie hodującym owce lub alpaki, w skansenie i ośrodku edukacyjnym prowadzącym pokazy dawnych rzemiosł albo w domowej pracowni, sprzedając przędzę w internecie i na jarmarkach. Przędzie siedząc przy kołowrotku napędzanym pedałem, przez wiele godzin wykonując rytmiczne ruchy stopy i palców. W pomieszczeniu unosi się pył i drobne włókna, a surowa wełna może zawierać lanolinę i resztki zanieczyszczeń. Barwienie odbywa się w garnkach i kadziach z gorącą wodą, z zaprawami metalicznymi, na kuchence lub palniku. Na stanowisku wykorzystuje się:

kołowrotki, wrzeciona ręczne i przędzarki elektryczne;
motowidła, nawijarki do motków i szpulki;
czesanki i taśmy z wełny, lnu, jedwabiu i alpaki;
garnki, kadzie, kuchenka lub palnik gazowy do barwienia;
barwniki kwasowe i naturalne, zaprawy (ałun, kamień winny), ocet;
suszarki i stojaki do motków.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

pył włókienniczy i drobne włókna wełny, lnu i jedwabiu,
oparzenia gorącą wodą, parą i kąpielą barwiącą,
otarcia i przecięcia palców przesuwającą się nitką,
pochwycenie włosów lub palców przez koło kołowrotka i przędzarki,
pożar łatwopalnych włókien w pobliżu palnika lub kuchenki,
poślizgnięcie na mokrej posadzce przy barwieniu i płukaniu,
porażenie prądem od przędzarki elektrycznej i grzałek.

Czynniki chemiczne:

barwniki kwasowe w proszku i kąpieli barwiącej,
zaprawy metaliczne – ałun, siarczan żelaza, siarczan miedzi.

Czynniki biologiczne:

pył organiczny, roztocza i zarodniki grzybów z surowej wełny – ryzyko alergii.

Czynniki psychofizyczne:

powtarzalne ruchy palców, dłoni i stopy przy przędzeniu,
długotrwała pozycja siedząca z pochyleniem tułowia,
obciążenie wzroku przy kontroli równomierności nitki,
monotonia czynności.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku przędzarza.

Środki ochrony indywidualnej

półmaska przeciwpyłowa P2 przy czesaniu i przy odważaniu barwników w proszku – pył włókienniczy, pył organiczny, barwniki;
rękawice termoodporne i nitrylowe, fartuch wodoodporny – oparzenie, barwniki, zaprawy;
osłony palców lub naparstki – otarcia palców;
związane włosy i przylegająca odzież – części ruchome;
obuwie antypoślizgowe – poślizgnięcie.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

wentylacja pracowni i odkurzacz z filtrem HEPA – pył włókienniczy, pył organiczny;
wydzielona strefa barwienia z wyciągiem i oddzielnymi naczyniami – barwniki, zaprawy, oparzenie;
osłona koła przędzarki elektrycznej i wyłącznik – części ruchome;
gaśnica i zachowanie odległości materiałów od źródeł ognia – pożar;
krzesło z regulacją wysokości i podparciem lędźwiowym – pozycja siedząca, ruchy powtarzalne;
oświetlenie miejscowe o barwie dziennej – obciążenie wzroku;
urządzenia z wyłącznikiem różnicowoprądowym – porażenie prądem;
posadzka zmywalna i antypoślizgowa – poślizgnięcie.

Środki organizacyjne

przerwy co godzinę i ćwiczenia rozluźniające dłonie i plecy – ruchy powtarzalne, pozycja siedząca, monotonia;
zmiana czynności między przędzeniem, motaniem i barwieniem – monotonia, obciążenie wzroku;
zakaz jedzenia w strefie barwienia i mycie rąk – barwniki, zaprawy;
mycie i przechowywanie surowca w suchych, przewiewnych miejscach – pył organiczny, pożar;
karty charakterystyki barwników i zapraw – barwniki, zaprawy.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla przędzarza.

czynniki fizyczne – pył włókienniczy;
czynniki chemiczne – barwniki kwasowe, zaprawy metaliczne (ałun, siarczan żelaza i miedzi);
czynniki biologiczne – pył organiczny i zarodniki grzybów z surowej wełny;
inne czynniki, w tym niebezpieczne – powtarzalne ruchy rąk i nóg, praca w pozycji siedzącej wymuszonej, praca przy gorących kąpielach barwiących.

Podobne stanowiska

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).

ryzyko zawodowe on-line

Stanowiska pracy