Pomocnik biblioteczny – kod 441101 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Pomocnik biblioteczny wspiera bibliotekarzy w obsłudze zbiorów i czytelników. Odkłada zwrócone książki na półki według sygnatur, porządkuje regały i magazyn, przygotowuje nowe nabytki do udostępnienia – okleja, foliuje, stempluje i nakleja kody kreskowe – przewozi zbiory między działami i filiami, przygotowuje sale do wydarzeń oraz pomaga czytelnikom w odnalezieniu książek.
Pomocnik biblioteczny – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie co najmniej średnie,
- znajomość zasad ustawiania zbiorów według sygnatur i klasyfikacji UKD,
- podstawowa obsługa komputera i systemu bibliotecznego,
- sprawność fizyczna pozwalająca na przenoszenie książek i pracę na drabince,
- staranność, cierpliwość i życzliwość wobec czytelników,
- brak przeciwwskazań do pracy w kontakcie z kurzem i alergenami.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- magazynier biblioteczny,
- młodszy bibliotekarz,
- pracownik magazynu bibliotecznego,
- pomocnik bibliotekarza,
- pracownik obsługi biblioteki.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- konsultacja alergologiczna, jeśli zleci ją lekarz medycyny pracy przy pracy ze starymi zbiorami.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat,
- instruktaż bezpiecznej obsługi regałów przesuwnych i drabinek bibliotecznych,
- instruktaż ręcznego przenoszenia ładunków i obsługi wózków na książki,
- instruktaż postępowania ze zbiorami zapleśniałymi i zawilgoconymi,
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej i ewakuacji czytelników,
- szkolenie z pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Pomocnik pracuje w wypożyczalni, czytelni i magazynach biblioteki publicznej, szkolnej, uczelnianej lub naukowej. Znaczną część dnia spędza w ruchu – chodzi między regałami, pcha wózki z książkami, schyla się do najniższych półek i wchodzi na drabinkę, by sięgnąć do najwyższych. Magazyny bywają zlokalizowane w piwnicach, z regałami przesuwnymi, słabszym oświetleniem i kurzem osiadającym na starszych zbiorach. Przy przygotowaniu nowych książek używa noży introligatorskich, folii samoprzylepnej i klejów, a przy obsłudze czytelników ma kontakt z osobami w różnym stanie, także zdenerwowanymi. Na stanowisku wykorzystuje się:
- wózki biblioteczne na książki;
- regały stałe i przesuwne z napędem ręcznym lub elektrycznym;
- drabinki i stołki biblioteczne;
- noże introligatorskie, nożyczki i trymer do folii;
- folia samoprzylepna, kleje i taśmy introligatorskie;
- czytnik kodów kreskowych i komputer z systemem bibliotecznym;
- odkurzacz z filtrem HEPA do czyszczenia zbiorów.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- upadek z drabinki lub stołka przy sięganiu do wysokich półek,
- przygniecenie między regałami przesuwnymi,
- uderzenie przez książki spadające z górnych półek,
- skaleczenia nożem introligatorskim, trymerem i krawędziami papieru,
- potknięcie i upadek na schodach magazynu i o wózki w przejściach,
- niewłaściwe oświetlenie między regałami i w magazynach piwnicznych,
- porażenie prądem przy urządzeniach i regałach z napędem elektrycznym.
Czynniki chemiczne:
- kurz i pył papierowy osiadający na zbiorach,
- kleje introligatorskie i środki do usuwania etykiet zawierające rozpuszczalniki.
Czynniki biologiczne:
- grzyby pleśniowe na zawilgoconych i starych zbiorach,
- roztocza kurzu domowego i inne alergeny w magazynach,
- bakterie i wirusy na książkach zwracanych przez czytelników.
Czynniki psychofizyczne:
- dźwiganie i przenoszenie pudeł i stosów książek,
- wymuszona pozycja ciała – schylanie się do dolnych półek i praca z uniesionymi rękami,
- długotrwała praca stojąca i chodzenie po magazynie,
- kontakt z czytelnikami zdenerwowanymi, nietrzeźwymi lub w kryzysie,
- monotonia i obciążenie wzroku przy odczytywaniu sygnatur.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku pomocnika bibliotecznego.
Środki ochrony indywidualnej
- półmaska filtrująca FFP2 i rękawice nitrylowe przy pracy ze zbiorami zapleśniałymi – pleśnie na zbiorach, kurz papierowy, roztocza kurzu;
- fartuch lub odzież robocza do pracy w magazynie – kurz papierowy, roztocza kurzu;
- rękawice ochronne przy przygotowaniu zbiorów i stosowaniu klejów – skaleczenia narzędziami, kleje i rozpuszczalniki;
- obuwie zakryte z podeszwą przeciwpoślizgową – upadek z drabinki, potknięcie i upadek, praca stojąca i chodzenie;
- rękawice jednorazowe przy książkach zabrudzonych – drobnoustroje na zwracanych książkach.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- stabilne drabinki biblioteczne z poręczą i stopniami antypoślizgowymi – upadek z drabinki, uderzenie spadającymi książkami;
- regały przesuwne z blokadą i czujnikami obecności w alejce – przygniecenie regałem przesuwnym, porażenie prądem;
- wózki biblioteczne z hamulcami i odpowiednią wysokością półek – dźwiganie książek, wymuszona pozycja ciała;
- oświetlenie alejek magazynowych z czujnikami ruchu – niewłaściwe oświetlenie, monotonia;
- wentylacja magazynów i kontrola wilgotności powietrza – pleśnie na zbiorach, kurz papierowy, roztocza kurzu;
- trymer z osłoną ostrza i stanowisko z wyciągiem przy pracy z klejami – skaleczenia narzędziami, kleje i rozpuszczalniki;
- oznakowane i oświetlone schody oraz wolne przejścia – potknięcie i upadek.
Środki organizacyjne
- zasada ustawiania cięższych książek na niższych półkach – uderzenie spadającymi książkami, dźwiganie książek;
- wydzielenie i kwarantanna zbiorów zapleśniałych oraz zlecanie dezynfekcji specjalistycznej – pleśnie na zbiorach;
- ograniczenie masy pudeł z książkami i przenoszenie na wózkach – dźwiganie książek;
- przemienność pracy w magazynie i przy obsłudze czytelników oraz przerwy – praca stojąca i chodzenie, wymuszona pozycja ciała, monotonia;
- procedura postępowania z trudnym czytelnikiem i wezwania pomocy – kontakt z trudnym czytelnikiem;
- mycie rąk po pracy ze zbiorami i przed posiłkami – drobnoustroje na zwracanych książkach, kurz papierowy;
- okresowe przeglądy regałów przesuwnych i instalacji elektrycznej – przygniecenie regałem przesuwnym, porażenie prądem.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla pomocnika bibliotecznego.
- czynniki fizyczne – oświetlenie niedostateczne w magazynach, mikroklimat w pomieszczeniach magazynowych;
- czynniki chemiczne – pył papierowy, kleje introligatorskie;
- czynniki biologiczne – grzyby pleśniowe, roztocza kurzu domowego;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na drabinie, ręczne przenoszenie ładunków, wymuszona pozycja ciała, praca w pozycji stojącej, kontakt z klientem.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).