Operator systemów odwadniających – kod 811113 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Operator systemów odwadniających obsługuje pompownie i instalacje odprowadzające wodę z wyrobisk podziemnych kopalń oraz ze studni i rowów odwadniających odkrywek. Uruchamia i nadzoruje pompy, kontroluje poziom wody w rząpiach i osadnikach, ciśnienie w rurociągach i pracę zasuw, prowadzi dziennik pracy pompowni i reaguje na zagrożenie wodne.
Operator systemów odwadniających – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe lub średnie techniczne, preferowane górnicze, mechaniczne lub elektryczne,
- kwalifikacje do wykonywania czynności w ruchu zakładu górniczego oraz upoważnienie kierownika ruchu do obsługi pompowni,
- znajomość budowy i zasad działania pomp wirowych, rurociągów, zasuw i układów automatyki,
- świadectwo kwalifikacyjne SEP (E) w zakresie eksploatacji urządzeń elektrycznych – jeżeli wymaga tego zakres obsługi,
- znajomość zagrożenia wodnego, gazowego i pożarowego w kopalni oraz zasad alarmowania,
- stan zdrowia pozwalający na pracę pod ziemią lub w odkrywce, odpowiedzialność i opanowanie.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- pompiarz górniczy,
- maszynista pomp odwadniających,
- operator pompowni głównego odwadniania,
- operator studni odwadniających,
- obsługujący pompownię kopalnianą.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy, z uwzględnieniem wymagań dla pracy w zakładzie górniczym,
- badanie słuchu (audiometria) przy pracy w hałaśliwej pompowni,
- badania psychologiczne lub psychotechniczne – gdy wymagają ich przepisy górnicze lub regulamin zakładu,
- badanie przydatności do pracy w aparatach ucieczkowych w kopalniach podziemnych.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i stanowiskowy, a w kopalni także szkolenie górnicze przed rozpoczęciem pracy pod ziemią,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata, a przy pracach szczególnie niebezpiecznych nie rzadziej niż raz w roku,
- szkolenie z posługiwania się aparatem ucieczkowym i zasad wycofywania załogi,
- szkolenia z zagrożeń naturalnych w kopalni, w tym zagrożenia wodnego i metanowego,
- instruktaż obsługi pomp, zasuw, rozdzielnic i systemów sterowania pompownią,
- szkolenie z pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Operator systemów odwadniających pracuje w pompowniach głównego lub lokalnego odwadniania na poziomach kopalni podziemnej albo przy studniach odwadniających i przepompowniach na obrzeżach odkrywki. Pompownie pod ziemią są oświetlone sztucznie, hałaśliwe, wilgotne, z mokrymi posadzkami i ciasnymi przejściami przy rurociągach. Dojście do stanowiska wymaga zjazdu szybem i przejścia wyrobiskami, w których mogą występować metan, dwutlenek węgla i zapylenie. W odkrywce operator dojeżdża do studni w każdą pogodę, po błotnistych drogach i skarpach. Praca jest zmianowa, całodobowa, często samodzielna. Na stanowisku wykorzystuje się:
- pompy wirowe wielostopniowe i pompy głębinowe w studniach odwadniających;
- rurociągi tłoczne, zasuwy, zawory zwrotne i osadniki;
- rozdzielnice i silniki elektryczne średniego i niskiego napięcia;
- system dyspozytorski i wizualizacja pracy pompowni;
- przyrządy do pomiaru poziomu wody, ciśnienia i przepływu;
- metanomierz, aparat ucieczkowy i lampa górnicza;
- klucze, wciągniki ręczne i narzędzia do drobnych napraw.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- hałas pomp i silników elektrycznych,
- porażenie prądem elektrycznym przy obsłudze rozdzielnic i silników,
- pochwycenie przez wirujące sprzęgła i wały pomp,
- poślizgnięcie i upadek na mokrych posadzkach i schodach pompowni,
- uderzenie wodą lub rurociągiem przy rozszczelnieniu instalacji pod ciśnieniem,
- wdarcie się wody i zatopienie wyrobiska,
- mikroklimat gorący i wilgotny pod ziemią lub zimny i deszczowy w odkrywce,
- przemieszczanie się wyrobiskami i zjazd szybem, osunięcie skarp w odkrywce.
Czynniki chemiczne:
- metan i dwutlenek węgla w wyrobiskach podziemnych,
- pył kopalniany zawierający krzemionkę krystaliczną,
- oleje i smary do łożysk pomp.
Czynniki psychofizyczne:
- praca zmianowa, w tym w porze nocnej,
- samodzielna praca w odosobnieniu,
- odpowiedzialność za bezpieczeństwo kopalni w razie awarii odwadniania,
- stres w sytuacjach zagrożenia wodnego i awarii,
- monotonia nadzoru nad pracą pomp.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku operatora systemów odwadniających.
Środki ochrony indywidualnej
- ochronniki słuchu – hałas pomp i silników;
- kask górniczy, odzież wodoodporna i obuwie górnicze z podeszwą antypoślizgową – poślizgnięcie i upadek, uderzenie wodą lub rurociągiem, mikroklimat wilgotny, przemieszczanie się wyrobiskami;
- aparat ucieczkowy i osobisty metanomierz lub czujnik gazów – metan i dwutlenek węgla, wdarcie się wody;
- półmaska filtrująca FFP2 lub FFP3 – pył kopalniany z krzemionką;
- rękawice ochronne i rękawice dielektryczne przy czynnościach łączeniowych – porażenie prądem, oleje i smary;
- okulary lub osłona twarzy przy pracach przy instalacji pod ciśnieniem – uderzenie wodą lub rurociągiem;
- ocieplana odzież przeciwdeszczowa w odkrywce – mikroklimat zimny i deszczowy.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony sprzęgieł i wałów, blokady uruchomienia podczas przeglądów – pochwycenie przez wirujące elementy;
- zabezpieczenia elektryczne, uziemienia i oznakowanie urządzeń pod napięciem – porażenie prądem;
- automatyka pompowni z sygnalizacją poziomu wody i alarmami w dyspozytorni – wdarcie się wody, odpowiedzialność za bezpieczeństwo, monotonia nadzoru;
- tamy wodne, rezerwa pomp i zasilania awaryjnego – wdarcie się wody i zatopienie wyrobiska;
- przewietrzanie pompowni i system czujników metanometrii – metan i dwutlenek węgla, mikroklimat gorący;
- zraszanie i odpylanie dróg dojścia – pył kopalniany z krzemionką;
- posadzki z odwodnieniem, poręcze i pomosty przy rurociągach, zabezpieczenie skarp przy studniach – poślizgnięcie i upadek, osunięcie skarp;
- wygłuszenie dyżurki operatora w pompowni – hałas pomp i silników.
Środki organizacyjne
- łączność z dyspozytorem, okresowe meldunki i system kontroli pracy samotnej – samodzielna praca w odosobnieniu, stres w sytuacjach awarii;
- plan ratownictwa i procedury postępowania przy zagrożeniu wodnym, ćwiczenia alarmowe – wdarcie się wody, stres, odpowiedzialność;
- harmonogram zmian z odpoczynkiem między zmianami – praca zmianowa i nocna;
- przeglądy i próby szczelności rurociągów, zasuw i zaworów – uderzenie wodą lub rurociągiem;
- polecenia pisemne i dopuszczenie do prac przy urządzeniach elektrycznych – porażenie prądem, pochwycenie;
- wyznaczone drogi dojścia, jazda ludzi szybem zgodnie z regulaminem – przemieszczanie się wyrobiskami i zjazd szybem;
- obchody pompowni zamiast stałego przebywania przy pracujących pompach – hałas, monotonia nadzoru.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla operatora systemów odwadniających.
- czynniki fizyczne – hałas, mikroklimat gorący i wilgotny lub zimny, praca pod ziemią, praca przy skarpach w odkrywce, wymuszone przemieszczanie się wyrobiskami;
- czynniki chemiczne – metan, dwutlenek węgla, pył zawierający krzemionkę krystaliczną, oleje mineralne;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – obsługa urządzeń elektrycznych, obsługa urządzeń ciśnieniowych, praca zmianowa w porze nocnej, praca w zagrożeniu wodnym, posługiwanie się aparatem ucieczkowym, praca w odosobnieniu.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).