Łazienkowa – kod 911201 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Łazienkowa utrzymuje czystość i porządek w toaletach publicznych, szaletach miejskich, na dworcach, w galeriach handlowych, restauracjach i obiektach sportowych. Myje i dezynfekuje muszle, pisuary, umywalki i posadzki, uzupełnia papier, mydło i ręczniki, opróżnia kosze, a w toaletach płatnych pobiera opłaty i pilnuje porządku.
Łazienkowa – wymagania w stosunku do pracownika
- brak formalnych wymagań dotyczących wykształcenia – wystarczy przyuczenie na stanowisku,
- znajomość zasad bezpiecznego stosowania środków czyszczących i dezynfekcyjnych, w tym zakazu ich mieszania,
- umiejętność obsługi kasy lub bramki płatniczej – w toaletach płatnych,
- dokładność, sumienność i dbałość o higienę osobistą,
- odporność psychiczna i kultura w kontakcie z użytkownikami.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- pracownik obsługi toalet,
- toaletowa,
- opiekunka toalety publicznej,
- pracownik szaletu miejskiego,
- sprzątaczka toalet.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- ocena stanu skóry rąk w związku z kontaktem ze środkami czystości i pracą w wilgoci,
- szczepienie przeciw WZW typu B – zalecane, gdy ocena ryzyka wskazuje na możliwość zakłucia igłą.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż ze stosowania środków chemicznych na podstawie kart charakterystyki,
- instruktaż postępowania po znalezieniu igły lub strzykawki i po zakłuciu,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Łazienkowa pracuje w pomieszczeniach sanitarnych o dużym natężeniu ruchu, często o ograniczonej wentylacji i stale wilgotnej posadzce. Prace wykonuje głównie na stojąco, w pochyleniu lub w przysiadzie – przy czyszczeniu muszli, pisuarów i fug. Kontakt z wydzielinami, wymiocinami i odpadami higienicznymi jest codzienny, a w toaletach na dworcach zdarza się znalezienie igieł i strzykawek. Część dyżurów odbywa się w godzinach wieczornych i w weekendy, często w pojedynkę, z kontaktem z osobami pod wpływem alkoholu. Na stanowisku wykorzystuje się:
- wózek serwisowy z wiadrami, mopami i workami na odpady;
- szczotki do muszli, gąbki, ściereczki z mikrofibry w kodzie kolorów;
- środki czyszczące i dezynfekcyjne – preparaty chlorowe, kwasowe odkamieniacze, środki na bazie czwartorzędowych soli amoniowych;
- dozowniki mydła, papieru toaletowego i ręczników;
- tablica ostrzegawcza o mokrej podłodze;
- pojemnik na ostre odpady i szczypce do ich podnoszenia;
- kasa lub bramka biletowa w toaletach płatnych.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- poślizgnięcie i upadek na mokrej posadzce,
- zakłucie igłą lub skaleczenie potłuczonym szkłem i ostrymi odpadami,
- wymuszona pozycja ciała – pochylanie się i przysiad przy czyszczeniu sanitariatów,
- podnoszenie i przenoszenie wiader z wodą, worków z odpadami i zgrzewek papieru,
- porażenie prądem od suszarek do rąk i urządzeń w wilgotnym pomieszczeniu,
- praca w wilgoci i przeciągach w nieogrzewanych szaletach,
- uderzenie o drzwi kabin i elementy wyposażenia w ciasnych pomieszczeniach.
Czynniki chemiczne:
- podchloryn sodu w preparatach chlorowych – podrażnienie oczu, skóry i dróg oddechowych,
- chlor uwalniany przy przypadkowym zmieszaniu preparatu chlorowego z odkamieniaczem kwasowym,
- kwas solny, fosforowy i amidosulfonowy w środkach do usuwania kamienia moczowego,
- czwartorzędowe sole amoniowe w środkach dezynfekcyjnych – wyprysk kontaktowy,
- amoniak z rozkładu moczu w słabo wentylowanych pomieszczeniach.
Czynniki biologiczne:
- bakterie jelitowe, np. Escherichia coli i Salmonella, w kale i moczu,
- norowirusy i rotawirusy na powierzchniach sanitariatów,
- wirusy zapalenia wątroby typu B i C oraz HIV – przy zakłuciu igłą,
- grzyby i pleśnie w wilgotnych pomieszczeniach.
Czynniki psychofizyczne:
- kontakt z agresywnymi użytkownikami i osobami pod wpływem alkoholu lub narkotyków,
- praca w pojedynkę, także wieczorem,
- obsługa pieniędzy w toaletach płatnych – ryzyko kradzieży lub napadu,
- monotonia i powtarzalność czynności,
- niski prestiż pracy i obciążenie emocjonalne przy usuwaniu nieczystości.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku łazienkowej.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice ochronne nitrylowe z długim mankietem – czynniki chemiczne, bakterie jelitowe, norowirusy;
- rękawice odporne na przekłucie przy opróżnianiu koszy – zakłucie igłą, skaleczenie szkłem, wirusy WZW i HIV;
- obuwie robocze na podeszwie antypoślizgowej, nieprzemakalne – poślizgnięcie, praca w wilgoci;
- okulary lub gogle ochronne przy pracy ze środkami chlorowymi i kwasowymi – podchloryn sodu, kwasy;
- fartuch wodoodporny i odzież robocza – bakterie, preparaty chemiczne, wilgoć;
- ciepła odzież robocza w nieogrzewanych szaletach – przeciągi, praca w wilgoci.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- wentylacja mechaniczna wyciągowa w pomieszczeniach sanitarnych – amoniak, chlor, pleśnie;
- dozowniki automatyczne i gotowe roztwory robocze – podchloryn sodu, kwasy, sole amoniowe;
- wózek serwisowy z wiadrem na kółkach i wyciskarką mopa – podnoszenie i przenoszenie, wymuszona pozycja;
- szczotki i mopy na długich trzonkach – wymuszona pozycja;
- pojemniki na ostre odpady i szczypce do ich podnoszenia – zakłucie igłą, skaleczenie szkłem;
- urządzenia elektryczne o stopniu ochrony dostosowanym do wilgoci i wyłączniki różnicowoprądowe – porażenie prądem;
- antypoślizgowe posadzki i tablice ostrzegawcze o mokrej podłodze – poślizgnięcie;
- przycisk alarmowy lub łączność z ochroną obiektu, monitoring wejścia – agresja użytkowników, napad;
- odbojniki i dobre oświetlenie kabin – uderzenie o drzwi i wyposażenie.
Środki organizacyjne
- zakaz mieszania preparatów chlorowych z kwasowymi i przechowywanie ich osobno – chlor, podchloryn sodu, kwasy;
- procedura poekspozycyjna po zakłuciu i ewidencja zdarzeń – wirusy WZW i HIV;
- harmonogram sprzątania z kodem kolorów ściereczek i higiena rąk po pracy – bakterie jelitowe, norowirusy, grzyby;
- rotacja czynności i przerwy w pracy – monotonia, wymuszona pozycja;
- ograniczenie ilości gotówki w kasie i częste jej odprowadzanie – kradzież, napad;
- zasady postępowania z agresywnym użytkownikiem i możliwość wezwania ochrony – agresja, praca w pojedynkę;
- wsparcie przełożonego i docenianie pracy w zespole – niski prestiż, obciążenie emocjonalne;
- ograniczenie masy ręcznie przenoszonych worków i pojemników – podnoszenie i przenoszenie.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla łazienkowej.
- czynniki fizyczne – wymuszona pozycja ciała, praca w wilgoci, mikroklimat zimny w nieogrzewanych szaletach;
- czynniki chemiczne – podchloryn sodu, chlor, kwas solny i kwas fosforowy, czwartorzędowe sole amoniowe, amoniak;
- czynniki biologiczne – bakterie jelitowe (Escherichia coli, Salmonella), norowirusy, wirusy zapalenia wątroby typu B i C, HIV – przy zakłuciu;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – podnoszenie i przenoszenie ciężarów, praca w pojedynkę, kontakt z agresywnymi osobami, obsługa gotówki.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).