Operator maszyn ogrodniczych – kod 834106 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Operator maszyn ogrodniczych obsługuje kosiarki samojezdne i bijakowe, kosy spalinowe, glebogryzarki, wertykulatory, nożyce do żywopłotów i rębaki w firmach utrzymujących tereny zielone, gospodarstwach ogrodniczych i zarządach zieleni. Przygotowuje maszyny do pracy, tankuje je, ostrzy noże, wykonuje koszenie, aerację, rozdrabnianie gałęzi i zbieranie liści oraz prowadzi drobną konserwację sprzętu.
Operator maszyn ogrodniczych – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zawodowe ogrodnicze lub rolnicze albo przyuczenie do obsługi maszyn ogrodniczych,
- prawo jazdy kategorii T lub B – przy poruszaniu się ciągnikiem ogrodniczym lub zestawem po drogach publicznych,
- zaświadczenie o ukończeniu szkolenia w zakresie stosowania środków ochrony roślin – jeżeli operator wykonuje opryski,
- umiejętność obsługi i podstawowej konserwacji silników spalinowych dwu- i czterosuwowych,
- znajomość instrukcji producenta maszyn i zasad bezpiecznej pracy na skarpach,
- stan zdrowia pozwalający na pracę w hałasie, drganiach i na otwartej przestrzeni.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- operator kosiarki,
- operator sprzętu ogrodniczego,
- pracownik utrzymania terenów zielonych,
- konserwator terenów zieleni,
- kosiarz terenów zielonych.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- badanie audiometryczne – przy narażeniu na hałas,
- ocena narażenia na drgania mechaniczne (badanie naczyń i nerwów kończyn górnych) – przy pracy kosą spalinową i nożycami,
- badania psychotechniczne – gdy lekarz medycyny pracy lub pracodawca uzna je za konieczne przy obsłudze maszyn samojezdnych,
- szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu i tężcowi – zalecane.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż obsługi każdej maszyny zgodnie z instrukcją producenta, w tym kosy spalinowej, rębaka i kosiarki samojezdnej,
- szkolenie w zakresie stosowania środków ochrony roślin – jeżeli dotyczy,
- instruktaż postępowania z paliwem i ochrony przeciwpożarowej,
- szkolenie z pierwszej pomocy, w tym przy urazach kończyn i użądleniach.
Środowisko pracy
Operator maszyn ogrodniczych pracuje na otwartej przestrzeni: w parkach, przy pasach drogowych, na terenach osiedli, boiskach, cmentarzach i w szkółkach. Sezon trwa od wczesnej wiosny do późnej jesieni, w upale, deszczu i przy wysokim zapyleniu. Większość czasu operator spędza na siedzisku kosiarki samojezdnej lub z kosą spalinową na szelkach, w hałasie przekraczającym 90 dB(A) i przy drganiach przenoszonych na ręce. Praca odbywa się często obok ruchu drogowego i pieszych, na skarpach i rowach. Do zadań należy także tankowanie, wymiana i ostrzenie noży, czyszczenie maszyn oraz załadunek sprzętu na przyczepę. Na stanowisku wykorzystuje się:
- kosiarki samojezdne, traktorki ogrodnicze i kosiarki bijakowe;
- kosy spalinowe i akumulatorowe z głowicą żyłkową lub tarczą;
- nożyce spalinowe do żywopłotów i dmuchawy do liści;
- glebogryzarki, aeratory i wertykulatory;
- rębak do gałęzi;
- przyczepa i najazdy do transportu maszyn;
- kanistry z paliwem i olejem, szlifierka do ostrzenia noży.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- hałas silników spalinowych przekraczający dopuszczalne wartości,
- drgania mechaniczne o działaniu miejscowym przy kosie spalinowej i nożycach,
- drgania mechaniczne o działaniu ogólnym na siedzisku kosiarki samojezdnej,
- odrzut kamieni, szkła i gałęzi spod noży i żyłki,
- skaleczenie lub amputacja przez noże kosiarki, rębaka i nożyc,
- wywrócenie maszyny samojezdnej na skarpie lub w rowie,
- potrącenie przez pojazdy przy pracy w pasie drogowym,
- promieniowanie UV i wysoka temperatura otoczenia,
- oparzenie o gorący tłumik i układ wydechowy.
Czynniki chemiczne:
- spaliny silników zawierające tlenek węgla i węglowodory,
- benzyna i mieszanka paliwowa z olejem – działanie drażniące i ryzyko pożaru,
- pył mineralny i organiczny wzniecany przy koszeniu i dmuchaniu,
- środki ochrony roślin i herbicydy – jeżeli operator wykonuje opryski.
Czynniki biologiczne:
- kleszcze przenoszące boreliozę i kleszczowe zapalenie mózgu,
- użądlenia os i szerszeni przy koszeniu w pobliżu gniazd,
- pyłki roślin i zarodniki grzybów działające alergizująco,
- laseczka tężca w glebie i odchody zwierząt na terenach zielonych.
Czynniki psychofizyczne:
- praca w pojedynkę na rozległym terenie,
- monotonia i długotrwałe skupienie przy prowadzeniu maszyny,
- wymuszona pozycja i obciążenie barków przy kosie spalinowej,
- presja harmonogramu koszenia i pogody,
- ręczny załadunek maszyn i worków z biomasą.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku operatora maszyn ogrodniczych.
Środki ochrony indywidualnej
- hełm z osłoną twarzy z siatki i ochronnikami słuchu – hałas, odrzut kamieni i gałęzi;
- okulary ochronne – odrzut kamieni, pył;
- rękawice antywibracyjne – drgania o działaniu miejscowym, skaleczenie;
- spodnie lub nogawice ochronne i obuwie z podnoskiem stalowym – skaleczenie przez noże, odrzut przedmiotów;
- kamizelka ostrzegawcza o intensywnej widzialności – potrącenie przez pojazdy;
- półmaska FFP2 – pył, pyłki roślin, zarodniki grzybów;
- rękawice nitrylowe przy tankowaniu i oprysku – benzyna, środki ochrony roślin;
- odzież z długim rękawem, nakrycie głowy i krem z filtrem UV – promieniowanie UV, kleszcze, użądlenia.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- maszyny z osłonami noży, wyłącznikiem obecności operatora i systemem antywibracyjnym – skaleczenie, drgania;
- kosiarki samojezdne z konstrukcją ochronną ROPS, pasem bezpieczeństwa i siedziskiem amortyzowanym – wywrócenie, drgania o działaniu ogólnym;
- oznakowanie robót i tablice ostrzegawcze w pasie drogowym – potrącenie przez pojazdy;
- osłony tłumika i praca maszynami spalinowymi wyłącznie na otwartej przestrzeni – oparzenie, spaliny;
- atestowane kanistry z lejkiem i gaśnica przy maszynach – benzyna, pożar;
- rębak z podajnikiem i wyłącznikiem awaryjnym – amputacja;
- najazdy i wciągarka do załadunku maszyn – ręczny załadunek.
Środki organizacyjne
- ograniczenie czasu pracy maszynami hałaśliwymi i wibrującymi oraz rotacja zadań – hałas, drgania, wymuszona pozycja, monotonia;
- oględziny terenu przed koszeniem i usunięcie kamieni, szkła i gałęzi – odrzut przedmiotów;
- zakaz koszenia skarp powyżej dopuszczalnego nachylenia maszyną samojezdną – wywrócenie maszyny;
- zachowanie strefy bezpieczeństwa 15 m od osób postronnych – odrzut przedmiotów;
- tankowanie przy wyłączonym i schłodzonym silniku – benzyna, oparzenie, spaliny;
- kontakt telefoniczny i raportowanie pracy w pojedynkę, apteczka z lekami przeciwalergicznymi – praca w pojedynkę, użądlenia;
- kontrola ciała po pracy i zalecane szczepienia – kleszcze, laseczka tężca;
- planowanie prac w chłodniejszych porach dnia z przerwami na nawodnienie – upał, promieniowanie UV, presja harmonogramu;
- przestrzeganie okresów prewencji przy opryskach – środki ochrony roślin.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla operatora maszyn ogrodniczych.
- czynniki fizyczne – hałas, drgania mechaniczne o działaniu miejscowym, drgania mechaniczne o działaniu ogólnym, promieniowanie UV, praca na otwartej przestrzeni w wysokiej temperaturze;
- czynniki chemiczne – spaliny silników spalinowych (tlenek węgla), benzyna, pył organiczny i mineralny, środki ochrony roślin (jeżeli dotyczy);
- czynniki biologiczne – kleszcze (borelioza, kleszczowe zapalenie mózgu), pyłki i zarodniki grzybów, laseczka tężca;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – obsługa maszyn samojezdnych i narzędzi z napędem spalinowym, praca w pasie drogowym, praca w pojedynkę.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).