Operator urządzeń radiokomunikacyjnych

Operator urządzeń radiokomunikacyjnych – kod 352202 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Operator urządzeń radiokomunikacyjnych obsługuje stacje i terminale łączności radiowej – prowadzi korespondencję radiową, nadzoruje pracę nadajników i odbiorników, zestawia łącza, kontroluje jakość sygnału i prowadzi dzienniki łączności. Pracuje w centrach łączności, na stacjach bazowych, w służbach dyspozytorskich i ratowniczych, a także obsługuje łączność na obiektach, statkach i w pojazdach.

Operator urządzeń radiokomunikacyjnych – wymagania w stosunku do pracownika

• wykształcenie średnie techniczne, preferowany kierunek elektroniczny lub teleinformatyczny,
• świadectwo operatora urządzeń radiowych wymagane dla danej służby radiokomunikacyjnej,
• znajomość procedur prowadzenia korespondencji radiowej i alfabetu fonetycznego,
• umiejętność obsługi nadajników, odbiorników, systemów antenowych i urządzeń pomiarowych,
• dobry słuch i wyraźna mowa potwierdzone badaniem,
• brak przeciwwskazań do pracy zmianowej i do pracy na wysokości, gdy obsługuje się instalacje antenowe.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

• radiooperator,
• operator łączności radiowej,
• dyspozytor radiowy,
• obsługa stacji nadawczo-odbiorczej,
• operator centrum łączności.

Badania

• wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
• okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
• kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
• badania audiometryczne i ocena narządu głosu u osób prowadzących łączność,
• badania uwzględniające narażenie na pola elektromagnetyczne i pracę zmianową oraz badania do pracy na wysokości powyżej 3 m, gdy obsługuje się instalacje antenowe.

Szkolenia bhp i inne

• szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
• szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat,
• szkolenie z zasad ochrony przed polami elektromagnetycznymi i wyznaczonych stref ochronnych,
• instruktaż procedur łączności, w tym łączności w sytuacjach kryzysowych i ratowniczych,
• szkolenie z pracy na wysokości i przy instalacjach antenowych oraz z prac na masztach,
• szkolenie z pierwszej pomocy, w tym przy porażeniu prądem.

Środowisko pracy

Stanowisko operatora mieści się zwykle w pomieszczeniu łączności lub dyspozytorni – przy pulpicie z radiostacjami, monitorami i systemem rejestracji rozmów, w słuchawkach, przez całą zmianę. Pomieszczenia są klimatyzowane dla sprzętu, często bez okien, z ciągłym szumem wentylatorów szaf nadawczych. Na obiektach nadawczych operator wchodzi do pomieszczeń nadajników i w strefy wokół systemów antenowych, gdzie występują pola elektromagnetyczne o znacznych poziomach, a prace przy antenach wymagają wejścia na maszt lub dach. Łączność prowadzona jest w ruchu ciągłym, także nocą, a w sytuacjach kryzysowych natężenie korespondencji rośnie gwałtownie. W służbach wyjazdowych operator obsługuje łączność z pojazdu lub punktu polowego, w każdych warunkach pogodowych. Na stanowisku wykorzystuje się:

• radiostacje bazowe, przewoźne i nasobne oraz terminale systemów cyfrowych;
• konsole dyspozytorskie z rejestratorem korespondencji;
• systemy antenowe, fidery, sprzęgacze i urządzenia pomiarowe fal odbitych;
• zasilacze, akumulatory buforowe i zespoły prądotwórcze;
• słuchawki z mikrofonem, głośniki odsłuchowe i mierniki poziomu pola;
• dzienniki łączności i oprogramowanie do zarządzania zasobami radiowymi.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

• pola elektromagnetyczne wysokiej częstotliwości w pomieszczeniach nadajników i w strefach wokół anten,
• obciążenie słuchu pracą w słuchawkach, trzaski i zakłócenia oraz szum wentylatorów szaf,
• porażenie prądem przy urządzeniach nadawczych, zasilaczach i akumulatorach o dużej pojemności,
• upadek z masztu, dachu i drabiny przy pracach przy instalacjach antenowych,
• wyładowania atmosferyczne wprowadzane instalacją antenową i przepięcia podczas burzy,
• oparzenia przy kontakcie z elementami promieniującymi i łukiem przy przełączaniu fiderów,
• wielogodzinna praca w pozycji siedzącej przy pulpicie bez możliwości opuszczenia stanowiska.

Czynniki chemiczne:

• kwas siarkowy w akumulatorach buforowych i wodór wydzielający się podczas ładowania,
• spaliny silników Diesla z zespołów prądotwórczych na obiektach nadawczych,
• pyły zalegające w szafach nadawczych oraz środki do czyszczenia styków i płyt.

Czynniki psychofizyczne:

• praca zmianowa w ruchu ciągłym, w tym nocne zmiany,
• obciążenie psychiczne natężeniem korespondencji w sytuacjach kryzysowych i zgłoszeniach ratunkowych,
• odpowiedzialność za poprawność przekazywanych informacji i ciągłość łączności,
• praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie przy konsoli dyspozytorskiej,
• praca w pomieszczeniach klimatyzowanych bez dostępu światła dziennego.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku operatora urządzeń radiokomunikacyjnych.

Środki ochrony indywidualnej

• odzież ekranująca i mierniki poziomu pola przy wejściu w strefy wokół anten – pola elektromagnetyczne, oparzenia poparzeniem polem i łukiem;
• słuchawki z ograniczeniem poziomu dźwięku i funkcją tłumienia trzasków – obciążenie słuchu i hałas;
• rękawice elektroizolacyjne i narzędzia izolowane przy pracach na zasilaniu – prąd elektryczny;
• szelki bezpieczeństwa z urządzeniem samozaciskowym przy wejściu na maszt – upadek z wysokości;
• rękawice kwasoodporne, gogle i fartuch przy obsłudze akumulatorów – elektrolit akumulatorów;
• półmaska z filtrem P3 i rękawice przy czyszczeniu szaf nadawczych – pyły i środki do czyszczenia sprzętu, spaliny zespołu prądotwórczego.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

• wyznaczone i oznakowane strefy ochronne pól elektromagnetycznych oraz blokady wyłączające nadawanie przy pracach – pola elektromagnetyczne, oparzenia poparzeniem polem i łukiem;
• obudowy dźwiękochłonne szaf, wydzielenie pomieszczeń technicznych i regulacja poziomu w słuchawkach – obciążenie słuchu i hałas;
• rozdzielnice z zabezpieczeniami, osłony zaciskowe i procedura wyłączeń urządzeń nadawczych – prąd elektryczny;
• drabiny stałe z koszami, podesty i punkty zakotwienia na maszcie oraz instalacja odgromowa i ochrona przepięciowa – upadek z wysokości, wyładowania atmosferyczne;
• wentylacja wyciągowa i detekcja wodoru w pomieszczeniu akumulatorów – elektrolit akumulatorów;
• zespoły prądotwórcze z odprowadzeniem spalin poza budynek – spaliny zespołu prądotwórczego;
• ergonomiczne stanowisko dyspozytorskie z regulacją fotela i pulpitu, oświetlenie o właściwym natężeniu – praca statyczna w pozycji siedzącej, praca przy monitorze, brak dostępu światła dziennego.

Środki organizacyjne

• pomiary poziomów pól elektromagnetycznych i ograniczanie czasu przebywania w strefach – pola elektromagnetyczne;
• procedura wyłączenia nadawania i zabezpieczenia urządzeń przed pracami przy antenach – prąd elektryczny, upadek z wysokości;
• zakaz prac na maszcie i przy instalacji antenowej w czasie burzy – wyładowania atmosferyczne;
• grafik zmian ograniczający liczbę nocy z rzędu oraz przerwy poza stanowiskiem – praca zmianowa, praca statyczna w pozycji siedzącej, brak dostępu światła dziennego;
• procedury łączności kryzysowej, wsparcie drugiego operatora przy natężeniu zgłoszeń i debriefing – obciążenie w sytuacjach kryzysowych, odpowiedzialność za poprawność łączności;
• instrukcje obsługi akumulatorów i karty charakterystyki preparatów czyszczących – elektrolit akumulatorów, pyły i środki do czyszczenia sprzętu, obciążenie słuchu i hałas;
• przerwy w pracy przy monitorze i w pracy w słuchawkach – praca przy monitorze, spaliny zespołu prądotwórczego, oparzenia poparzeniem polem i łukiem.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla operatora urządzeń radiokomunikacyjnych.

• czynniki fizyczne – pola elektromagnetyczne wysokiej częstotliwości, hałas i obciążenie narządu słuchu pracą w słuchawkach, brak dostępu światła dziennego, praca statyczna w pozycji siedzącej;
• czynniki chemiczne – kwas siarkowy i wodór z akumulatorów buforowych, spaliny silników Diesla, pyły z szaf nadawczych, preparaty do czyszczenia styków;
• czynniki biologiczne – brak;
• inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca zmianowa i w porze nocnej, praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie, praca na wysokości powyżej 3 m przy instalacjach antenowych, praca przy urządzeniach elektrycznych, obciążenie psychiczne łącznością kryzysową.

Podobne stanowiska

• operator radiowych urządzeń transmisyjnych,
• antenista,
• elektromonter telekomunikacyjnych urządzeń zasilających,
• inżynier telekomunikacji,
• monter sprzętu radiowego i telewizyjnego.

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).