Kapitan portu morskiego – kod 315204 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Kapitan portu morskiego kieruje kapitanatem portu w strukturze urzędu morskiego – nadzoruje bezpieczeństwo żeglugi i porządek na akwenie portowym, wydaje zezwolenia na wejście i wyjście statków, ustala zasady postoju i przeładunku towarów niebezpiecznych, organizuje służbę dyżurną i kontrolę statków. Prowadzi postępowania po wypadkach morskich, koordynuje działania z pilotami, holownikami, strażą graniczną i służbami ratowniczymi oraz wydaje zarządzenia porządkowe.
Kapitan portu morskiego – wymagania w stosunku do pracownika
- dyplom kapitana żeglugi wielkiej lub inny dyplom morski i staż wymagany przepisami dla stanowiska kapitana portu,
- wieloletnia praktyka morska na stanowiskach oficerskich oraz doświadczenie w administracji morskiej,
- znajomość ustawy o bezpieczeństwie morskim, przepisów portowych, konwencji SOLAS, MARPOL i kodeksu IMDG,
- umiejętność kierowania zespołem i prowadzenia postępowań administracyjnych,
- bardzo dobra znajomość języka angielskiego, w tym frazeologii morskiej SMCP,
- spełnienie wymagań dla członków korpusu służby cywilnej – jeżeli stanowisko jest w urzędzie morskim.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- kapitan portu,
- zastępca kapitana portu,
- kierownik kapitanatu portu,
- harbour master,
- kapitan portu w urzędzie morskim.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie z oceną wzroku i słuchu,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- ocena zdolności do wchodzenia na statki i jednostki pływające przy inspekcjach – według wskazań lekarza.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp dla osób kierujących pracownikami – nie rzadziej niż co 5 lat,
- szkolenie z postępowania przy zdarzeniach z towarami niebezpiecznymi i zanieczyszczeniach morza,
- szkolenie z bezpiecznego wchodzenia na statki po trapach i drabinkach pilotowych,
- szkolenia z zakresu ochrony portów i statków (ISPS) oraz zarządzania kryzysowego,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Kapitan portu pracuje przede wszystkim w biurze kapitanatu, prowadząc korespondencję, decyzje administracyjne i narady, oraz w centrum nadzoru ruchu statków, gdzie śledzi sytuację na akwenie na ekranach systemu VTS i AIS. Regularnie wychodzi na nabrzeża, wchodzi na statki przy inspekcjach i zdarzeniach, a czasem wypływa jednostką urzędu na akwen. Na terenie portu występuje ruch ciężkich pojazdów, dźwigów i suwnic, towary niebezpieczne oraz ryzyko upadku do wody z krawędzi nabrzeża. W sytuacjach awaryjnych – kolizji, pożaru statku, rozlewu olejowego – jest dostępny o każdej porze. Na stanowisku wykorzystuje się:
- komputer z systemami administracji morskiej i dokumentacją portową;
- stanowisko VTS z obrazem radarowym, AIS i łącznością UKF;
- radiotelefon UKF i telefon dyżurny;
- samochód służbowy i jednostka pływająca urzędu morskiego;
- kamizelka ratunkowa i sprzęt do wchodzenia na statki;
- mapy, locja i przepisy portowe.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- wpadnięcie do wody z nabrzeża, trapu lub jednostki pływającej,
- upadek z trapu, drabinki pilotowej lub na śliskim pokładzie,
- potrącenie przez pojazdy, wozy portowe i ładunki dźwigów na nabrzeżach,
- praca na otwartej przestrzeni przy wietrze, mrozie i opadach,
- wypadek drogowy przy przejazdach po porcie i dojazdach.
Czynniki chemiczne:
- substancje uwalniane przy zdarzeniach z towarami niebezpiecznymi i rozlewach olejowych,
- gazy w ładowniach, fumiganty i spaliny przy inspekcjach statków.
Czynniki psychofizyczne:
- wysoka odpowiedzialność za bezpieczeństwo żeglugi i decyzje administracyjne,
- stres przy wypadkach morskich, pożarach i rozlewach,
- dyspozycyjność całodobowa i praca w godzinach nadliczbowych,
- praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie,
- konflikty z armatorami, agentami i użytkownikami portu.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku kapitana portu morskiego.
Środki ochrony indywidualnej
- kamizelka ratunkowa z automatycznym napełnianiem – upadek do wody;
- obuwie przeciwpoślizgowe, rękawice i kask przy wchodzeniu na statki – upadek;
- odzież ostrzegawcza na terenie portu – ruch portowy;
- odzież ochronna na warunki atmosferyczne – mikroklimat;
- detektor wielogazowy i aparat ucieczkowy przy inspekcjach ładowni – gazy na statkach, towary niebezpieczne.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- drabinki, koła ratunkowe i oświetlenie krawędzi nabrzeży – upadek do wody;
- trapy z siatkami asekuracyjnymi zgodne z wymaganiami SOLAS – upadek, upadek do wody;
- organizacja ruchu i oznakowanie stref przeładunkowych – ruch portowy;
- ergonomiczne stanowisko komputerowe i stanowisko VTS – praca przy monitorze;
- wyznaczone strefy postoju statków z towarami niebezpiecznymi – towary niebezpieczne.
Środki organizacyjne
- wchodzenie na statki wyłącznie przy zabezpieczonym trapie i w asyście – upadek, upadek do wody;
- procedury reagowania na zdarzenia i plany zwalczania zanieczyszczeń – towary niebezpieczne, stres w sytuacjach kryzysowych;
- pomiar atmosfery przed wejściem do ładowni – gazy na statkach;
- grafik dyżurów zastępców i odpoczynek po akcjach – dyspozycyjność, stres w sytuacjach kryzysowych;
- delegowanie uprawnień i wsparcie prawne w postępowaniach – odpowiedzialność, konflikty;
- przerwy w pracy przy monitorze – praca przy monitorze;
- zasady jazdy po terenie portu i planowanie dojazdów – wypadek drogowy, ruch portowy;
- ograniczenie wyjść na akwen w ekstremalnej pogodzie – mikroklimat.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla kapitana portu morskiego.
- czynniki fizyczne – praca w warunkach zmiennego mikroklimatu na otwartej przestrzeni;
- czynniki chemiczne – brak stałego narażenia; okresowo substancje niebezpieczne przy zdarzeniach w porcie i gazy w ładowniach;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca nad wodą i na jednostkach pływających, wchodzenie na statki po trapach i drabinkach, kierowanie pojazdem służbowym, praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie, odpowiedzialność i stres.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).