Garbarz skór bez włosa

Garbarz skór bez włosa – kod 753502 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Garbarz skór bez włosa specjalizuje się w warsztacie mokrym garbarni, w którym ze skór surowych usuwa się włos i przygotowuje skórę do garbowania. Prowadzi namaczanie, wapnienie i odwłaszanie siarczkiem sodu i wapnem, mizdrowanie, dwojenie w stanie zwapnionym (golizna), odwapnianie, wytrawianie enzymatyczne i piklowanie, a następnie garbowanie skór, z których powstają skóry licowe, welury i nubuki.

Garbarz skór bez włosa – wymagania w stosunku do pracownika

• wykształcenie zasadnicze zawodowe w zawodzie garbarz skór lub przyuczenie w garbarni,
• znajomość procesów warsztatu mokrego – namaczania, wapnienia, odwapniania, wytrawiania i piklowania,
• umiejętność obsługi bębnów, mizdrownic, maszyn do odwłaszania i dwojarek,
• znajomość zasad bezpiecznego postępowania z siarczkiem sodu, wapnem, kwasami i siarkowodorem,
• uprawnienia UDT do obsługi wózków jezdniowych – jeżeli pracownik je obsługuje.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

• garbarz warsztatu mokrego,
• pracownik wapniarni,
• mizdrowacz skór,
• operator odwłaszania skór,
• pracownik oddziału warsztatu mokrego garbarni.

Badania

• wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
• okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
• kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni,
• badanie dermatologiczne i okulistyczne przy narażeniu na substancje żrące,
• badanie spirometryczne przy narażeniu na amoniak i siarkowodór.

Szkolenia bhp i inne

• szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
• szkolenie okresowe bhp dla stanowisk robotniczych – nie rzadziej niż co 3 lata,
• szkolenie z postępowania przy wydzielaniu się siarkowodoru, w tym z ewakuacji i ratowania poszkodowanych,
• szkolenie z pracy w przestrzeniach zamkniętych (kadzie, studzienki, osadniki),
• szkolenie z udzielania pierwszej pomocy przy oparzeniach chemicznych oczu i skóry,
• kurs obsługi wózków jezdniowych z egzaminem UDT – jeżeli są obsługiwane.

Środowisko pracy

Garbarz pracuje na wydziale warsztatu mokrego, w hali z rzędami bębnów i kadzi, przy stałym przepływie wody i kąpieli technologicznych. Skóry surowe – solone lub świeże – są ciężkie, śliskie i zanieczyszczone krwią, odchodami i resztkami tkanki. Wapnienie z siarczkiem sodu powoduje silnie zasadowe kąpiele, a ich zakwaszenie przy odwapnianiu lub w ściekach uwalnia siarkowodór – jedną z najgroźniejszych substancji w garbarni. Odwapnianie solami amonowymi powoduje wydzielanie amoniaku. Mizdrownice i dwojarki mają szybko obracające się wały nożowe. Posadzki są mokre, a powietrze wilgotne i o uciążliwym zapachu. Na stanowisku wykorzystuje się:

• bębny do namaczania, wapnienia i piklowania, kadzie z mieszadłami;
• mizdrownice, maszyny do odwłaszania i dwojarki taśmowe;
• siarczek sodu, wodorosiarczek sodu, wapno, sole amonowe, enzymy, kwasy;
• pompy i instalacje dozowania kąpieli;
• wózki, koziołki i haki do skór;
• osadniki i kanały ścieków technologicznych.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

• kontakt z wałem nożowym mizdrownicy lub dwojarki – rany cięte i zmiażdżenia dłoni,
• pochwycenie lub uderzenie przez obracający się bęben,
• poślizgnięcie na mokrej, śliskiej posadzce,
• dźwiganie i przeciąganie mokrych skór surowych i golizny,
• praca w środowisku wilgotnym, z kontaktem z zimną wodą,
• hałas od bębnów, mizdrownic i pomp.

Czynniki chemiczne:

• siarkowodór uwalniany przy zakwaszeniu kąpieli i ścieków zawierających siarczki – ryzyko ostrego zatrucia,
• siarczek sodu i wodorotlenek wapnia – oparzenia chemiczne skóry i oczu,
• amoniak wydzielany przy odwapnianiu solami amonowymi,
• kwas siarkowy i kwas mrówkowy w piklowaniu,
• preparaty enzymatyczne do wytrawiania – uczulenie dróg oddechowych.

Czynniki biologiczne:

• kontakt ze skórami surowymi – ryzyko zakażenia wąglikiem, różycą, leptospirozą i zakażeń ran.

Czynniki psychofizyczne:

• ciężka praca fizyczna,
• długotrwała praca w pozycji stojącej,
• uciążliwy zapach rozkładu tkanek i siarczków,
• praca zmianowa.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku garbarza skór bez włosa.

Środki ochrony indywidualnej

• gogle lub osłona twarzy, rękawice i fartuch odporne na zasady i kwasy – siarczki, kwasy;
• osobisty detektor siarkowodoru z alarmem – H2S;
• maska ucieczkowa lub aparat izolujący do akcji ratowniczych – H2S, amoniak;
• obuwie gumowe przeciwpoślizgowe z podnoskiem – poślizgnięcie, dźwiganie;
• odzież wodoodporna i rękawice ocieplane – mikroklimat;
• ochronniki słuchu – hałas;
• półmaska FFP3 przy dozowaniu preparatów enzymatycznych w proszku – enzymy;
• rękawice ochronne przy skórach surowych i zabezpieczanie skaleczeń – wąglik.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

• osłony wałów nożowych, wyłączniki awaryjne i przyciski oburęczne maszyn – noże;
• wygrodzenie bębnów i blokada obrotu przy załadunku – bęben;
• stałe detektory siarkowodoru i amoniaku z wentylacją awaryjną – H2S, amoniak;
• oddzielne kanały ścieków siarczkowych i kwaśnych – H2S;
• zamknięte dozowanie chemikaliów do bębnów, natryski bezpieczeństwa i oczomyjki – siarczki, kwasy, enzymy;
• posadzki antypoślizgowe z odpływami – poślizgnięcie;
• podnośniki, przenośniki i wózki do skór – dźwiganie, wysiłek;
• obudowy wyciszające pomp i maszyn – hałas.

Środki organizacyjne

• procedura kontroli pH kąpieli i kolejności dodawania kwasów – H2S, kwasy;
• wejście do kadzi i osadników tylko na pisemne zezwolenie, po pomiarze atmosfery, z asekuracją – H2S;
• blokada LOTO przy czyszczeniu maszyn i bębnów – noże, bęben;
• nadzór weterynaryjny nad skupem skór i procedura przy podejrzeniu wąglika – wąglik;
• rotacja zadań i przerwy – wysiłek, stojąca, zapach;
• grafik zmian z odpoczynkiem – zmianowość;
• ograniczenie czasu pracy w wilgoci i hałasie – mikroklimat, hałas.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla garbarza skór bez włosa.

• czynniki fizyczne – hałas, praca w wilgotnym środowisku;
• czynniki chemiczne – siarkowodór, siarczek sodu, wodorotlenek wapnia, amoniak, kwas siarkowy, kwas mrówkowy, preparaty enzymatyczne;
• czynniki biologiczne – wąglik, różyca, leptospiroza (kontakt ze skórami surowymi);
• inne czynniki, w tym niebezpieczne – obsługa maszyn z wałami nożowymi, praca w przestrzeniach zamkniętych, dźwiganie, praca w pozycji stojącej, praca zmianowa.

Podobne stanowiska

• garbarz,
• konserwator skór surowych,
• klasyfikator skór,
• pracownik ubojni,
• operator urządzeń do produkcji chemikaliów nieorganicznych.

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).