Osoba dozoru ruchu w górnictwie otworowym – kod 312102 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Osoba dozoru ruchu w górnictwie otworowym nadzoruje prace w zakładach wydobywających kopaliny otworami wiertniczymi – ropę naftową, gaz ziemny, solanki i sól metodą ługowania, wody lecznicze i termalne – oraz w podziemnych magazynach gazu. Jako sztygar, mistrz wiertniczy, kierownik kopalni ropy i gazu lub kierownik robót wiertniczych organizuje pracę załóg na wiertni i na kopalni, kontroluje urządzenia wiertnicze, głowice eksploatacyjne, separatory i instalacje przesyłowe, nadzoruje zabiegi intensyfikacyjne, prace rekonstrukcyjne i likwidację odwiertów.
Osoba dozoru ruchu w górnictwie otworowym – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie wyższe lub średnie górnicze, wiertnicze, naftowe albo inne techniczne wymagane dla danej specjalności,
- kwalifikacje osoby dozoru ruchu stwierdzone przez organ nadzoru górniczego zgodnie z ustawą – Prawo geologiczne i górnicze,
- staż pracy w ruchu zakładu górniczego w wymiarze wymaganym przepisami,
- znajomość technologii wiercenia, eksploatacji odwiertów i zasad przeciwdziałania erupcjom,
- znajomość zagrożeń siarkowodorem, wybuchem i ciśnieniem oraz zasad pracy w strefach zagrożenia wybuchem,
- gotowość do pracy w systemie zmianowym lub zmianowym rotacyjnym na wiertniach.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- sztygar wiertniczy,
- sztygar kopalni ropy i gazu,
- kierownik robót wiertniczych,
- dozór kopalni gazu ziemnego,
- nadzór ruchu podziemnego magazynu gazu.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy, z uwzględnieniem wymagań przepisów górniczych,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- badania do pracy na wysokości powyżej 3 m – przy pracach na wieży wiertniczej,
- badanie słuchu przy narażeniu na hałas agregatów i urządzeń wiertniczych,
- badania do pracy w aparatach ochrony układu oddechowego – przy pracy w strefie zagrożenia siarkowodorem.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp dla osób kierujących pracownikami – w terminach wynikających z przepisów o szkoleniu bhp i przepisów górniczych,
- szkolenie z zapobiegania i zwalczania erupcji otworowych (well control) – w zakresie wymaganym dla stanowiska,
- szkolenie z zagrożenia siarkowodorem i obsługi aparatów oddechowych,
- szkolenie z pracy w strefach zagrożenia wybuchem i z ochrony przeciwpożarowej,
- szkolenie z pierwszej pomocy i postępowania w sytuacjach awaryjnych.
Środowisko pracy
Praca odbywa się na wiertniach, ośrodkach kopalni ropy i gazu, kawernowych magazynach gazu i solankowych polach eksploatacyjnych, często w terenie oddalonym od miast. Na wiertni dozór pracuje w systemie zmianowym, przy wieży wiertniczej, stole wiertniczym, pompach płuczkowych i zbiornikach, w hałasie agregatów i w każdych warunkach pogodowych. Na kopalni obchodzi odwierty, separatory, podgrzewacze i instalacje odsiarczania, gdzie występują wysokie ciśnienia i strefy zagrożenia wybuchem. W rejonach złóż kwaśnego gazu stale monitoruje stężenie siarkowodoru. Na stanowisku wykorzystuje się:
- urządzenia wiertnicze z wieżą, stołem wiertniczym, wyciągiem i pompami płuczkowymi;
- głowice przeciwerupcyjne, zawory i manifoldy;
- głowice eksploatacyjne, separatory, podgrzewacze i instalacje osuszania gazu;
- detektory gazów (H2S, metan, tlen) stacjonarne i osobiste;
- aparaty oddechowe izolujące i ucieczkowe;
- system SCADA, radiotelefon i samochód terenowy.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- niekontrolowany wypływ płynu złożowego (erupcja) z pożarem lub wybuchem,
- rozszczelnienie lub rozerwanie instalacji pod wysokim ciśnieniem,
- upadek z pomostu wieży wiertniczej, schodów i drabin,
- uderzenie lub przygniecenie przez rury, przewód wiertniczy i ładunki na linach,
- pochwycenie przez stół wiertniczy, klucze maszynowe i wyciąg,
- hałas agregatów, pomp płuczkowych i sprężarek,
- praca na otwartej przestrzeni w mrozie, upale i deszczu,
- poślizgnięcie na zabłoconych i oblodzonych pomostach.
Czynniki chemiczne:
- siarkowodór w kwaśnym gazie ziemnym i ropie naftowej,
- metan i węglowodory – zagrożenie wybuchem i pożarem,
- płuczki wiertnicze, kwas solny do kwasowania odwiertów i inhibitory korozji,
- metanol i glikole stosowane jako inhibitory hydratów i do osuszania gazu.
Czynniki psychofizyczne:
- odpowiedzialność za bezpieczeństwo załogi i ruch zakładu,
- praca zmianowa, w tym nocna, i praca w systemie rotacyjnym poza miejscem zamieszkania,
- stres przy objawach erupcji i awariach instalacji,
- praca w odległych lokalizacjach z ograniczonym dostępem do pomocy.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku osoby dozoru ruchu w górnictwie otworowym.
Środki ochrony indywidualnej
- osobisty detektor H2S i aparat ucieczkowy przy każdym wejściu na teren zagrożony – siarkowodór;
- odzież ochronna trudnopalna i antyelektrostatyczna – erupcja otworowa, metan;
- hełm ochronny, okulary i obuwie ochronne z podnoskiem – uderzenie przez ładunek, ruchome części maszyn, poślizgnięcie, wysokie ciśnienie;
- szelki bezpieczeństwa z urządzeniem samohamownym na wieży – upadek z wysokości;
- ochronniki słuchu – hałas;
- rękawice, gogle i fartuch chemoodporny przy kwasowaniu i metanolu – płuczki i kwasy, metanol;
- odzież ocieplana i przeciwdeszczowa – mikroklimat zewnętrzny.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- głowice przeciwerupcyjne z okresowo testowanym sterowaniem – erupcja otworowa;
- stacjonarny system detekcji H2S i metanu z alarmem i wiatrowskazami – siarkowodór, metan;
- zawory bezpieczeństwa, próby ciśnieniowe i zabezpieczenia przewodów – wysokie ciśnienie;
- balustrady, pomosty z kratą antypoślizgową i systemy ucieczkowe z wieży – upadek z wysokości, poślizgnięcie;
- urządzenia mechaniczne do obsługi rur i osłony stołu wiertniczego – uderzenie przez ładunek, ruchome części maszyn;
- urządzenia w wykonaniu przeciwwybuchowym w strefach Ex – metan;
- obudowy dźwiękochłonne agregatów – hałas;
- zamknięte układy dozowania kwasów i metanolu – płuczki i kwasy, metanol.
Środki organizacyjne
- ćwiczenia alarmowe przeciwerupcyjne i ewakuacyjne – erupcja otworowa, siarkowodór, stres;
- pozwolenia na prace niebezpieczne i pożarowo niebezpieczne w strefach Ex – metan, wysokie ciśnienie;
- praca w strefie zagrożenia siarkowodorem tylko w zespołach z asekuracją – siarkowodór;
- grafik rotacyjny z odpoczynkiem i zapewnieniem zakwaterowania – praca zmianowa, praca w odosobnieniu;
- łączność z dyspozytorem i plan ratowniczy z udziałem ratownictwa górniczego – praca w odosobnieniu, odpowiedzialność;
- wstrzymanie prac na wieży przy silnym wietrze i oblodzeniu – mikroklimat zewnętrzny, upadek z wysokości.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla osoby dozoru ruchu w górnictwie otworowym.
- czynniki fizyczne – hałas, praca na otwartej przestrzeni w warunkach zmiennego mikroklimatu;
- czynniki chemiczne – siarkowodór, metan i węglowodory, metanol, kwas solny, składniki płuczek wiertniczych;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w zakładzie górniczym, zagrożenie erupcją, pożarem i wybuchem, praca na wysokości powyżej 3 m, praca w aparatach oddechowych, praca zmianowa i w porze nocnej, odpowiedzialność za bezpieczeństwo innych.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).