Technik budowy i strojenia fortepianów i pianin – kod 311945 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Technik budowy i strojenia fortepianów i pianin wykonuje i naprawia korpusy, płyty rezonansowe, mechanizmy klawiaturowe oraz struny, a następnie stroi i intonuje instrumenty. Pracuje w wytwórni, w pracowni naprawczej oraz u klientów i w salach koncertowych, gdzie stroi instrumenty przed koncertem, pracując w ciszy i w dużym skupieniu.
Technik budowy i strojenia fortepianów i pianin – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie średnie techniczne w zawodzie związanym z budową instrumentów muzycznych lub nauka w rzemiośle,
- bardzo dobry słuch muzyczny i umiejętność strojenia metodą słuchową oraz z użyciem tunera,
- znajomość konstrukcji mechanizmu fortepianowego, regulacji i intonacji młotków,
- umiejętność obróbki drewna, klejenia, politurowania i naprawy forniru,
- umiejętność wymiany strun, naciągania i kontroli naprężeń oraz obsługi klucza do strojenia,
- brak przeciwwskazań do pracy w wymuszonej pozycji ciała i do przenoszenia ciężkich elementów.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- technik fortepianów i pianin,
- budowniczy fortepianów,
- renowator fortepianów,
- intonator fortepianów,
- technik napraw instrumentów klawiszowych.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- badanie audiometryczne ze względu na wymagania słuchowe i narażenie na dźwięki o wysokim poziomie przy strojeniu,
- badanie spirometryczne i dermatologiczne przy narażeniu na pył drewna, kleje i lakiery, jeżeli zleci je lekarz medycyny pracy.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż obsługi obrabiarek do drewna, w tym pilarki tarczowej, frezarki i szlifierki,
- szkolenie z postępowania z klejami, lakierami i rozpuszczalnikami według kart charakterystyki,
- szkolenie z zasad bezpiecznego transportu fortepianów i pianin oraz pracy z wózkami i pasami,
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej w pomieszczeniu lakierniczym,
- szkolenie z pierwszej pomocy, w tym przy urazach dłoni i oczu.
Środowisko pracy
Pracownia instrumentów to warsztat stolarski połączony ze stanowiskiem montażu i strojenia. W części obróbczej pracują pilarka, frezarka i szlifierki, a w powietrzu unosi się pył drewna bukowego, klonowego i świerkowego. Stanowisko lakiernicze wymaga wentylacji i wydzielenia strefy zagrożenia pożarowego. Strojenie wykonuje się w pomieszczeniu wyciszonym lub na scenie, zwykle w pozycji siedzącej i pochylonej, z przedramieniem w stałym napięciu na kluczu. Transport instrumentów po schodach i do sal koncertowych oznacza przenoszenie ciężarów powyżej dwustu kilogramów w zespole i pracę w porach wieczornych. Na stanowisku wykorzystuje się:
- pilarka tarczowa, frezarka dolnowrzecionowa, strugarka i szlifierki do drewna;
- klucz do strojenia, kliny strojnicze, tuner elektroniczny i widełki;
- narzędzia do intonacji młotków: igły intonacyjne, pilniki i prasy;
- struny fortepianowe, kołki strojeniowe i narzędzia do naciągania;
- kleje glutynowe i kleje PVA, politura szelakowa, lakiery i rozpuszczalniki;
- wózki transportowe, pasy i deski do przewożenia fortepianów;
- odciąg wiórów, odkurzacz przemysłowy i sprężarka.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- kontakt z piłą tarczową, frezem i taśmą szlifierską oraz odrzut obrabianego elementu,
- pył drewna twardego, w tym bukowego i klonowego, przy cięciu i szlifowaniu,
- hałas obrabiarek do drewna i odciągu oraz wysokie poziomy dźwięku pojedynczych strun przy strojeniu,
- drgania mechaniczne o działaniu miejscowym od szlifierki i narzędzi ręcznych z napędem,
- przygniecenie i uraz kręgosłupa przy przenoszeniu fortepianu, zwłaszcza po schodach,
- uderzenie i skaleczenie zerwaną lub naciąganą struną o dużym naprężeniu,
- skaleczenia dłutami, nożami i pilnikami oraz ukłucia igłami intonacyjnymi,
- pożar i zapłon par rozpuszczalników w pomieszczeniu lakierniczym,
- obciążenie wzroku i wymuszona pozycja przy regulacji mechanizmu i pracach precyzyjnych.
Czynniki chemiczne:
- lakiery nitrocelulozowe i poliuretanowe oraz rozpuszczalniki zawierające toluen, ksylen i octan butylu,
- politura szelakowa i alkohol etylowy stosowany przy politurowaniu,
- kleje glutynowe, kleje PVA i kleje poliuretanowe zawierające izocyjaniany,
- preparaty do czyszczenia i bielenia drewna zawierające nadtlenek wodoru i amoniak.
Czynniki psychofizyczne:
- wysokie wymagania uwagi i koncentracji słuchowej przy strojeniu i intonacji,
- praca wieczorami i w dni wolne przy strojeniu przed koncertami i próbami,
- praca w pojedynkę w mieszkaniach klientów i na scenach,
- odpowiedzialność za instrument o dużej wartości i za brzmienie przed występem,
- powtarzalne ruchy przedramienia i nadgarstka przy strojeniu wszystkich strun,
- dojazdy do klientów i sal koncertowych z narzędziami i częściami.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku technika budowy i strojenia fortepianów i pianin.
Środki ochrony indywidualnej
- okulary ochronne i osłona twarzy przy obróbce drewna i naciąganiu strun – pochwycenie i urazy przy obróbce drewna, uderzenie zerwaną struną;
- półmaska z filtrem P3 przy cięciu i szlifowaniu drewna – pył drewna;
- ochronniki słuchu przy obrabiarkach, zdejmowane przy pracy strojeniowej – hałas;
- rękawice odporne na przecięcie przy pracach narzędziowych i przy strunach – skaleczenia i ukłucia, uderzenie zerwaną struną;
- rękawice chemoodporne przy klejach, lakierach i preparatach do drewna – kleje, lakiery i rozpuszczalniki, politura i alkohol etylowy, preparaty do czyszczenia i bielenia drewna;
- półmaska z pochłaniaczem par organicznych przy lakierowaniu i politurowaniu – lakiery i rozpuszczalniki, politura i alkohol etylowy;
- obuwie bezpieczne z podnoskiem i rękawice antywibracyjne – przygniecenie przy transporcie instrumentu, drgania miejscowe.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony pilarki i frezarki, klin rozszczepiający, przedłużacz ręki i popychacz – pochwycenie i urazy przy obróbce drewna;
- odciąg wiórów i pyłu podłączony do każdej obrabiarki oraz odkurzacz klasy M – pył drewna;
- wydzielona lakiernia z wentylacją mechaniczną, instalacją przeciwwybuchową i gaśnicami – pożar w lakierni, lakiery i rozpuszczalniki;
- odciąg miejscowy nad stanowiskiem klejenia i politurowania – kleje, politura i alkohol etylowy, preparaty do czyszczenia i bielenia drewna;
- obudowy dźwiękochłonne obrabiarek i oddzielne pomieszczenie strojenia – hałas, wysokie wymagania uwagi słuchowej;
- wózki transportowe, deski fortepianowe, pasy i schodołaz do przenoszenia instrumentów – przygniecenie przy transporcie instrumentu;
- stanowisko regulacji z regulowaną wysokością, oświetlenie miejscowe i lupa – obciążenie wzroku i wymuszona pozycja;
- narzędzia o obniżonym poziomie drgań z regularnym serwisem – drgania miejscowe.
Środki organizacyjne
- instrukcje obsługi obrabiarek i zakaz pracy bez osłon oraz blokada przed wymianą narzędzia – pochwycenie i urazy przy obróbce drewna;
- procedura naciągania strun i stosowanie osłon przy pracach z wysokim naprężeniem – uderzenie zerwaną struną;
- transport instrumentów wyłącznie w zespole co najmniej trzyosobowym z użyciem sprzętu – przygniecenie przy transporcie instrumentu, praca w pojedynkę;
- planowanie strojeń koncertowych z zapasem czasu i ustalonymi godzinami dostępu do sali – praca w nietypowych godzinach, odpowiedzialność za cenny instrument;
- przerwy w pracy strojeniowej i ograniczenie liczby instrumentów strojonych w ciągu dnia – wysokie wymagania uwagi słuchowej, monotonia i powtarzalność ruchów;
- karty charakterystyki lakierów i klejów oraz zakaz prac lakierniczych bez wentylacji – lakiery i rozpuszczalniki, kleje, pożar w lakierni;
- planowanie tras wizyt u klientów i ograniczenie liczby dojazdów dziennie – dojazdy do klientów;
- pomiary pyłu drewna twardego, hałasu i drgań na stanowiskach warsztatowych – pył drewna, hałas, drgania miejscowe.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla technika budowy i strojenia fortepianów i pianin.
- czynniki fizyczne – hałas, drgania mechaniczne o działaniu miejscowym, pył drewna twardego, praca precyzyjna wymagająca dobrego widzenia bliskiego i dobrego słuchu;
- czynniki chemiczne – toluen, ksylen, octan butylu z lakierów i rozpuszczalników, alkohol etylowy i politura szelakowa, izocyjaniany z klejów, nadtlenek wodoru, amoniak;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca przy obrabiarkach do drewna, dźwiganie i przenoszenie ciężarów w zespole, wymuszona pozycja ciała, czynności powtarzalne, praca w godzinach wieczornych, kierowanie pojazdem przy dojazdach do klientów.
Podobne kody zawodów w klasyfikacji
Klasyfikacja zawodów i specjalności opisuje obok siebie stanowiska o bardzo zbliżonych nazwach. W dokumentacji oceny ryzyka zawodowego trzeba wpisać ten kod, który odpowiada faktycznemu zakresowi obowiązków – opisywane tu stanowisko to technik budowy i strojenia fortepianów i pianin, kod 311945. Wyróżnikiem tego kodu jest właśnie pełne strojenie i intonacja instrumentu – metodą słuchową oraz tunerem, w wytwórni, u klienta i w sali koncertowej. Pozostałe kody z tej grupy:
- technik budowy fortepianów i pianin – kod 311934: pracuje przy wykonaniu i naprawie korpusu, płyty rezonansowej, klawiatury i mechanizmu młotkowego oraz przy regulacji mechaniki i intonacji młotków w pracowni rzemieślniczej lub serwisie instrumentów, ale nie prowadzi pełnego strojenia instrumentu.
Gdy pracownik zarówno wykonuje naprawy stolarskie i mechaniczne, jak i stroi instrumenty u klientów, w skierowaniu na badania oraz w ocenie ryzyka trzeba ująć oba zakresy – pył drewna i rozpuszczalniki z warsztatu oraz ekspozycję na dźwięk i pracę wymuszoną przy strojeniu.
Podobne stanowiska
- stroiciel fortepianów i pianin,
- monter instrumentów muzycznych,
- stolarz modelarz instrumentów muzycznych,
- renowator mebli,
- stolarz.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).