Wyprawiacz skór futerkowych – kod 753505 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Wyprawiacz skór futerkowych przerabia surowe skóry norek, lisów, królików, owiec i nutrii na miękki, trwały materiał futrzarski – moczy je, mizdruje, pikluje w roztworach kwasów i soli, garbuje, natłuszcza, suszy i wykańcza. Pracuje w zakładach wyprawy futer i małych rzemieślniczych pracowniach współpracujących z kuśnierzami, a od jego staranności zależy jakość włosa i skóry w gotowym wyrobie.
Wyprawiacz skór futerkowych – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe lub średnie, preferowane w zawodach przemysłu skórzanego, albo przyuczenie w zakładzie wyprawy,
- znajomość kolejnych etapów wyprawy: moczenia, mizdrowania, piklowania, garbowania, natłuszczania i wykańczania,
- umiejętność oceny gatunku skóry, gęstości okrywy włosowej i wad surowca,
- umiejętność bezpiecznego przygotowywania kąpieli z kwasów, soli i środków garbujących według receptury,
- sprawność manualna, dobry wzrok i rozróżnianie barw przy ocenie i farbowaniu futer,
- brak przeciwwskazań do pracy w wilgoci, przy czynnikach chemicznych i alergenach zwierzęcych.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- wyprawiacz futer,
- garbarz futer,
- mizdrownik,
- pracownik wyprawy futer,
- operator maszyny mizdrującej.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- ocena stanu skóry rąk i układu oddechowego w związku z kontaktem z kwasami, solami chromu i alergenami sierści,
- badania czynnościowe płuc (spirometria) według wskazań lekarza medycyny pracy.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp dla pracowników na stanowiskach robotniczych – nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż z zasad postępowania z substancjami niebezpiecznymi na podstawie kart charakterystyki,
- instruktaż obsługi bębnów garbarskich, maszyn mizdrujących i wirówek,
- szkolenie z postępowania przy podejrzeniu skażenia surowca czynnikami zakaźnymi,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy, w tym przy oparzeniach chemicznych oczu i skóry.
Środowisko pracy
Praca odbywa się w halach wyprawy z posadzką odporną na wilgoć i chemikalia, gdzie stoją kadzie, bębny i maszyny do obróbki mizdry. Surowe skóry trafiają do zakładu solone lub suszone, często z resztkami tkanek i zanieczyszczeniami. Pracownik przenosi mokre skóry między kadziami, przygotowuje kąpiele kwasowe i garbujące, obsługuje mizdrownicę, wirówkę i bębny z trocinami do czyszczenia włosa. W pomieszczeniach panuje podwyższona wilgotność, a przy suszeniu i wykańczaniu – kurz z trocin i włosa. Pracuje się głównie na stojąco, w rękawicach i fartuchu. Na stanowisku wykorzystuje się:
- kadzie i bębny do moczenia, piklowania i garbowania;
- maszyna mizdrująca z wałem nożowym i noże ręczne do mizdrowania;
- wirówki do odciskania skór;
- bębny i oczyszczarki z trocinami drzewnymi do odtłuszczania i czyszczenia włosa;
- maszyny do strzyżenia, rozczesywania i prasowania włosa;
- kwas mrówkowy i octowy, chlorek sodu, ałun glinowo-potasowy, zasadowy siarczan chromu i środki natłuszczające;
- suszarnie komorowe i ramy do rozpinania skór.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- skaleczenia nożami mizdrującymi i ostrzami ręcznymi,
- wciągnięcie dłoni przez wał nożowy maszyny mizdrującej,
- pochwycenie lub uderzenie przez obracający się bęben i otwierane drzwiczki bębna,
- poślizgnięcie na mokrej posadzce zanieczyszczonej tłuszczem i resztkami tkanek,
- ręczne przenoszenie mokrych, ciężkich wiązek skór i worków z chemikaliami,
- praca w podwyższonej wilgotności i przy zimnej wodzie,
- hałas od bębnów, wirówek i maszyn do czyszczenia włosa,
- pył z trocin, włosa i naskórka przy czyszczeniu i wykańczaniu futer.
Czynniki chemiczne:
- kwas mrówkowy, octowy i siarkowy w kąpielach piklujących – oparzenia skóry i oczu,
- zasadowy siarczan chromu(III) i ałun w kąpielach garbujących – podrażnienia i uczulenia skóry,
- formaldehyd i środki konserwujące stosowane w niektórych recepturach wyprawy,
- barwniki i utleniacze do farbowania futer, m.in. nadtlenek wodoru.
Czynniki biologiczne:
- bakterie, grzyby i pleśnie na surowych skórach oraz ryzyko kontaktu z zarodnikami wąglika w surowcu niewiadomego pochodzenia,
- alergeny sierści i naskórka zwierząt futerkowych.
Czynniki psychofizyczne:
- długotrwała praca w pozycji stojącej przy kadziach i maszynach,
- powtarzalne ruchy rąk przy mizdrowaniu i rozpinaniu skór,
- pochylona pozycja przy wyjmowaniu skór z kadzi,
- uciążliwy zapach surowych skór i kąpieli garbarskich,
- nierównomierne obciążenie pracą w sezonie przed zimą.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku wyprawiacza skór futerkowych.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice nitrylowe lub neoprenowe z długim mankietem – kwasy, chrom, formaldehyd, barwniki, zakaźne;
- rękawice odporne na przecięcie przy mizdrowaniu ręcznym – noże;
- gogle lub osłona twarzy przy przygotowywaniu kąpieli – kwasy, barwniki;
- fartuch wodoodporny i obuwie gumowe z podeszwą przeciwpoślizgową – wilgoć, poślizg;
- półmaska filtrująca FFP2 przy czyszczeniu i strzyżeniu futer – pył organiczny, alergeny;
- ochronniki słuchu – hałas;
- odzież robocza zmieniana po zmianie i przechowywana oddzielnie od prywatnej – zakaźne, alergeny.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony wału nożowego i wyłącznik awaryjny na maszynie mizdrującej – wał nożowy;
- blokada otwarcia drzwiczek bębna podczas obrotu – bębny;
- miejscowa wentylacja wyciągowa nad kadziami i przy oczyszczarkach – formaldehyd, pył organiczny, zapach;
- posadzka antypoślizgowa z odpływami i kratkami ściekowymi – poślizg, wilgoć;
- wózki i podnośniki do transportu wiązek skór – dźwiganie, przeciążenie kręgosłupa;
- obudowy wirówek i bębnów ograniczające hałas – hałas;
- stanowisko płukania oczu i natrysk bezpieczeństwa – kwasy, chrom, barwniki.
Środki organizacyjne
- dozowanie kwasów do wody, a nie odwrotnie, według receptury i kart charakterystyki – kwasy, chrom, barwniki;
- przyjmowanie surowca tylko z udokumentowanym pochodzeniem weterynaryjnym – zakaźne;
- zakaz usuwania zanieczyszczeń z pracującej maszyny i wymiany noży bez odłączenia zasilania – wał nożowy, noże, bębny;
- rotacja zadań między mizdrowaniem, transportem i wykańczaniem – monotypia, pozycja stojąca, przeciążenie kręgosłupa;
- przerwy na odpoczynek w pomieszczeniu z czystym powietrzem – zapach, wilgoć;
- planowanie zatrudnienia i nadgodzin w sezonie z uwzględnieniem odpoczynku – sezonowość;
- higiena rąk, zakaz spożywania posiłków w hali i kontrola alergii skórnych – alergeny, zakaźne, chrom.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla wyprawiacza skór futerkowych.
- czynniki fizyczne – hałas, praca w warunkach podwyższonej wilgotności, pył organiczny z trocin i włosa zwierzęcego;
- czynniki chemiczne – kwas mrówkowy, kwas octowy, kwas siarkowy, związki chromu(III), formaldehyd, barwniki i utleniacze;
- czynniki biologiczne – bakterie, grzyby i pleśnie z surowych skór, alergeny zwierząt futerkowych, ryzyko kontaktu z Bacillus anthracis;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – obsługa maszyn z ruchomymi narzędziami tnącymi, ręczne przenoszenie ciężarów, praca w pozycji stojącej i pochylonej.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).