Nawigator lotniczy

Nawigator lotniczy – kod 315302 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Nawigator lotniczy jest członkiem załogi statku powietrznego odpowiedzialnym za planowanie i prowadzenie nawigacji w locie – wyznacza trasę, oblicza paliwo i czas, śledzi położenie samolotu lub śmigłowca, obsługuje systemy nawigacyjne, radarowe i misyjne oraz prowadzi korespondencję radiową. Obecnie w Polsce zawód występuje głównie w lotnictwie wojskowym i państwowym (samoloty transportowe, patrolowe, ratownicze, śmigłowce) oraz w lotach specjalnych – fotogrametrycznych, pomiarowych i obserwacyjnych.

Nawigator lotniczy – wymagania w stosunku do pracownika

licencja, świadectwo kwalifikacji lub uprawnienia nawigatora wymagane przepisami prawa lotniczego albo przepisami lotnictwa wojskowego,
wykształcenie lotnicze, najczęściej wyższe uczelni wojskowej lub kierunku nawigacja lotnicza,
ważne orzeczenie lotniczo-lekarskie o zdolności do wykonywania czynności członka załogi,
znajomość nawigacji, meteorologii lotniczej, przepisów ruchu lotniczego i frazeologii radiowej,
bardzo dobra znajomość języka angielskiego lotniczego,
odporność na stres i umiejętność pracy w załodze wieloosobowej (CRM).

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

nawigator statku powietrznego,
nawigator samolotu transportowego,
nawigator lotnictwa wojskowego,
nawigator załogi lotniczej,
operator systemów misyjnych statku powietrznego.

Badania

badania lotniczo-lekarskie i orzeczenie o zdolności do pełnienia funkcji członka załogi – w terminach określonych przepisami (w lotnictwie wojskowym – przez wojskowe komisje lotniczo-lekarskie),
badania psychologiczne lotnicze – zgodnie z przepisami właściwymi dla danego rodzaju lotnictwa,
okresowa ocena wzroku, słuchu i układu krążenia w ramach badań lotniczych,
szczepienia ochronne zalecane przy lotach za granicę i w misjach.

Szkolenia bhp i inne

szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
szkolenie okresowe bhp dla pracowników inżynieryjno-technicznych – nie rzadziej niż co 5 lat,
treningi na symulatorach lotu i okresowe sprawdzenia umiejętności,
szkolenie z zarządzania zasobami załogi (CRM) i sytuacji awaryjnych,
szkolenie z przetrwania, ewakuacji ze statku powietrznego i wodowania,
szkolenie z udzielania pierwszej pomocy.

Środowisko pracy

Nawigator pracuje w kabinie załogi samolotu lub śmigłowca, przy konsolach systemów nawigacyjnych, radarowych i misyjnych, a przed lotem w sali odpraw przy planowaniu trasy i analizie pogody. W locie panuje hałas silników, drgania, zmiany ciśnienia i temperatury, a przy długich misjach – wielogodzinna praca przy ekranach w ograniczonej przestrzeni. Loty odbywają się w dzień i w nocy, w różnych strefach czasowych, czasem nad morzem lub w rejonach zagrożonych. Na płycie lotniska występuje ruch statków powietrznych, pojazdów obsługi i ryzyko kontaktu z paliwem lotniczym. Na stanowisku wykorzystuje się:

systemy nawigacyjne FMS, GNSS, nawigacja inercyjna i radionawigacja;
radar pokładowy i systemy obserwacji (głowice optoelektroniczne);
radiostacje pokładowe i system łączności wewnętrznej;
oprogramowanie do planowania lotu i mapy lotnicze;
zestawy ratunkowe, kamizelki i maski tlenowe;
hełm lotniczy lub zestaw słuchawkowy z redukcją hałasu.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

wypadek lub katastrofa statku powietrznego,
hałas silników i śmigieł w kabinie,
drgania mechaniczne o działaniu ogólnym, szczególnie w śmigłowcach,
niedotlenienie i zmiany ciśnienia na dużych wysokościach,
przeciążenia i turbulencje, ryzyko urazów w kabinie,
podwyższona dawka promieniowania kosmicznego w lotach wysokich,
potrącenie przez pojazdy i śmigła na płycie lotniska,
zmienne temperatury w kabinie i na płycie lotniska.

Czynniki chemiczne:

pary paliwa lotniczego (Jet A-1) i spaliny silników na płycie,
opary płynów hydraulicznych i odladzających.

Czynniki psychofizyczne:

wysoki stres i odpowiedzialność za bezpieczeństwo lotu i misji,
praca w porze nocnej i zmiany stref czasowych,
zmęczenie przy długich lotach i misjach,
długotrwała praca przy ekranach systemów pokładowych,
wymuszona pozycja siedząca w ciasnej kabinie,
wyjazdy, misje i rozłąka z rodziną.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku nawigatora lotniczego.

Środki ochrony indywidualnej

kombinezon lotniczy trudnopalny, hełm lotniczy i kamizelka ratunkowa – wypadek lotniczy, przeciążenia;
zestaw słuchawkowy z aktywną redukcją hałasu – hałas;
maska tlenowa – niedotlenienie;
kamizelka odblaskowa i ochronniki słuchu na płycie – ruch na płycie, hałas;
odzież lotnicza dostosowana do warunków – mikroklimat;
rękawice ochronne przy kontakcie z paliwem i płynami – paliwo lotnicze, płyny hydrauliczne.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

fotele z pasami wielopunktowymi i amortyzacją – przeciążenia, drgania, wypadek lotniczy;
hermetyzacja kabiny i instalacja tlenowa – niedotlenienie;
izolacja akustyczna i antywibracyjna kabiny – hałas, drgania;
ergonomiczne konsole z regulacją jasności ekranów – praca przy monitorze, wymuszona pozycja;
wyznaczone drogi dla pieszych na płycie i oznakowanie stref śmigieł – ruch na płycie;
sprzęt ratunkowy i systemy lokalizacji awaryjnej – wypadek lotniczy;
wentylacja kabiny i szczelne układy paliwowe – paliwo lotnicze, płyny hydrauliczne, mikroklimat.

Środki organizacyjne

procedury operacyjne, listy kontrolne i zasady CRM – wypadek lotniczy, stres;
normy czasu lotu i odpoczynku załóg – zmęczenie, praca nocna;
monitorowanie dawek promieniowania kosmicznego i planowanie lotów – promieniowanie kosmiczne;
przerwy i rotacja zadań w długich misjach – praca przy monitorze, wymuszona pozycja;
treningi symulatorowe i sytuacji awaryjnych – wypadek lotniczy, przeciążenia;
wsparcie psychologiczne i opieka nad rodzinami w czasie misji – rozłąka, stres;
poruszanie się po płycie wyłącznie z obsługą naziemną – ruch na płycie.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla nawigatora lotniczego.

czynniki fizyczne – hałas, drgania mechaniczne o działaniu ogólnym, obniżone ciśnienie atmosferyczne, promieniowanie kosmiczne;
czynniki chemiczne – pary paliwa lotniczego, spaliny silników lotniczych, płyny hydrauliczne;
czynniki biologiczne – brak;
inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w załodze statku powietrznego, praca w porze nocnej i zmiany stref czasowych, praca przy monitorach ekranowych, odpowiedzialność za bezpieczeństwo innych i stres.

Podobne stanowiska

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).

ryzyko zawodowe on-line

Stanowiska pracy