Kontroler (sterowniczy) urządzeń koksowniczych

Kontroler (sterowniczy) urządzeń koksowniczych – kod 313307 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Kontroler (sterowniczy) urządzeń koksowniczych prowadzi z centralnej sterowni pracę baterii koksowniczych i węzła chemicznego – nadzoruje grzanie komór, ciśnienie w odbieralnikach gazu, harmonogram zasypywania i wypychania koksu, pracę chłodni gazu, odsiarczalni i instalacji odzysku smoły i benzolu. Koordynuje maszynistów maszyn piecowych, reaguje na alarmy i pilnuje parametrów jakościowych koksu i gazu koksowniczego.

Kontroler (sterowniczy) urządzeń koksowniczych – wymagania w stosunku do pracownika

• wykształcenie średnie techniczne – chemiczne, hutnicze lub energetyczne,
• doświadczenie na stanowiskach obsługi baterii koksowniczej lub węzła chemicznego,
• znajomość procesu koksowania, oczyszczania gazu i zagrożeń gazem koksowniczym,
• obsługa systemu DCS i systemów bezpieczeństwa instalacji,
• świadectwo kwalifikacyjne URE/SEP w grupie G3 (urządzenia gazowe) w zakresie eksploatacji – jeżeli wymagają tego przepisy lub procedury zakładowe,
• gotowość do pracy zmianowej w ruchu ciągłym.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

• dyspozytor baterii koksowniczej,
• operator sterowni koksowni,
• operator DCS koksowni,
• dyżurny węzła chemicznego koksowni,
• sterowniczy baterii koksowniczej.

Badania

• wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
• okresowe badania lekarskie z oceną układu oddechowego (spirometria, RTG klatki piersiowej według wskazań) i skóry,
• badania w związku z narażeniem na wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne i benzen – w zakresie ustalonym przez lekarza medycyny pracy,
• kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni.

Szkolenia bhp i inne

• szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
• szkolenie okresowe bhp dla stanowisk robotniczych – nie rzadziej niż co 3 lata, a przy pracach szczególnie niebezpiecznych – co roku,
• szkolenie z pracy z czynnikami rakotwórczymi i postępowania z gazem koksowniczym,
• szkolenie z użycia aparatów ucieczkowych i izolujących,
• szkolenie z planu operacyjno-ratowniczego zakładu o zwiększonym lub dużym ryzyku awarii,
• szkolenie z udzielania pierwszej pomocy, w tym przy zatruciu tlenkiem węgla.

Środowisko pracy

Kontroler pracuje głównie w centralnej sterowni koksowni, przy kilku stanowiskach DCS obrazujących pracę baterii, przewodów gazu surowego, chłodnic, elektrofiltrów smołowych, odsiarczalni i instalacji benzolowej. Okresowo wychodzi na stropy baterii, pomosty maszyn piecowych i do węzła chemicznego, gdzie występuje wysoka temperatura, emisje niezorganizowane gazu, pył koksowy i smoła. Środowisko koksowni zawiera czynniki rakotwórcze – benzo(a)piren, benzen i inne wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne. Zakład pracuje w ruchu ciągłym, a sterownia jest obsadzona przez całą dobę. Na stanowisku wykorzystuje się:

• system DCS baterii i węzła chemicznego, sygnalizacja alarmowa;
• baterie koksownicze z maszynami zasypowymi, wypycharkami i wozami gaśniczymi;
• chłodnice gazu, elektrofiltry smoły, wieże odsiarczania i płuczki benzolowe;
• odbieralniki i przewody gazu koksowniczego, zasuwy i pochodnie;
• przenośne detektory CO, H2S i gazów palnych;
• aparaty ucieczkowe i radiotelefony.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

• mikroklimat gorący i promieniowanie cieplne na stropach baterii,
• oparzenia od gorącego koksu, pokryw komór i rur wznośnych,
• pożar i wybuch gazu koksowniczego,
• hałas wentylatorów, ekshaustorów i maszyn piecowych,
• potrącenie przez przejeżdżające maszyny piecowe,
• upadek na stropie baterii, pomostach i schodach,
• promieniowanie podczerwone od wypychanego koksu.

Czynniki chemiczne:

• tlenek węgla i siarkowodór z gazu koksowniczego,
• wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, w tym benzo(a)piren, z emisji koksowniczych i smoły,
• benzen i benzol surowy,
• amoniak i wody pogazowe,
• pył koksowy i węglowy.

Czynniki psychofizyczne:

• praca w ruchu ciągłym, w tym w porze nocnej,
• stres przy awariach odciągu gazu i zagrożeniu wybuchem,
• odpowiedzialność za bezpieczeństwo instalacji o dużym ryzyku awarii,
• praca przy monitorach ekranowych powyżej 4 godzin dziennie.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku kontrolera (sterowniczego) urządzeń koksowniczych.

Środki ochrony indywidualnej

• odzież ochronna trudnopalna i aluminizowana do pracy przy baterii – mikroklimat gorący, gorące powierzchnie, wybuch;
• osłona twarzy z filtrem podczerwieni – promieniowanie optyczne;
• osobisty detektor CO i H2S oraz aparat ucieczkowy – tlenek węgla;
• półmaska z filtrem kombinowanym przeciw WWA, benzenowi i amoniakowi – WWA, benzen, amoniak;
• półmaska FFP3 przy pyle koksowym – pył koksowy;
• ochronniki słuchu – hałas;
• obuwie bezpieczne termoodporne – upadek, gorące powierzchnie.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

• stała detekcja gazów z alarmem w sterowni i automatyczne odcięcia – tlenek węgla, wybuch;
• układy regulacji ciśnienia w odbieralnikach i pochodnie awaryjne – wybuch;
• hermetyzacja zasypu i odpylanie wypychania koksu – WWA, pył koksowy;
• klimatyzowana sterownia z nadciśnieniem i filtracją powietrza – benzen, mikroklimat gorący;
• sygnalizacja ruchu maszyn piecowych i blokady stref – maszyny piecowe;
• balustrady i ażurowe pomosty na stropach baterii – upadek;
• obudowy wentylatorów i ekshaustorów – hałas.

Środki organizacyjne

• zezwolenia na pracę w strefach gazowych, praca w asyście i z pomiarem atmosfery – tlenek węgla, wybuch, amoniak;
• ewidencja pracowników narażonych na czynniki rakotwórcze i ograniczenie czasu ekspozycji – WWA, benzen;
• ograniczenie czasu pobytu na stropach baterii i przerwy w chłodnych pomieszczeniach – mikroklimat gorący, promieniowanie optyczne;
• ćwiczenia z planu operacyjno-ratowniczego – stres przy awariach, odpowiedzialność;
• grafik czterobrygadowy z odpoczynkiem i przerwy od monitora – praca nocna, praca przy monitorze;
• wyznaczone ciągi komunikacyjne poza torowiskami maszyn – maszyny piecowe, upadek.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla kontrolera (sterowniczego) urządzeń koksowniczych.

• czynniki fizyczne – mikroklimat gorący, promieniowanie podczerwone, hałas;
• czynniki chemiczne – wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (benzo(a)piren), emisje koksownicze, benzen, tlenek węgla, siarkowodór, amoniak, pył koksowy;
• czynniki biologiczne – brak;
• inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w narażeniu na czynniki rakotwórcze, praca w strefach zagrożonych wybuchem, praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie, praca zmianowa i w porze nocnej.

Podobne stanowiska

• operator koksowni,
• operator przeróbki węgla,
• kontroler (sterowniczy) reaktorów chemicznych,
• operator pieca przemysłowego,
• hutnik.

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).