Operator maszyn i urządzeń do pozyskiwania torfu – kod 811107 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Operator obsługuje maszyny pracujące na odwodnionych złożach torfu: frezarki do frezowania warstwy torfowiska, przetrząsacze i zgrabiarki do suszenia urobku, zbieracze pneumatyczne, koparki do wydobycia torfu kawałkowego oraz ciągniki z przyczepami. Formuje pryzmy, przewozi urobek na składowisko, utrzymuje rowy odwadniające i wykonuje bieżącą obsługę maszyn.
Operator maszyn i urządzeń do pozyskiwania torfu – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe lub średnie, najlepiej o profilu rolniczym lub mechanicznym,
- prawo jazdy kat. T lub B+E do prowadzenia ciągnika z przyczepami,
- uprawnienia do obsługi koparek i ładowarek (książka operatora maszyn roboczych) przy pracy tym sprzętem,
- znajomość budowy i obsługi codziennej maszyn rolniczych i ziemnych,
- umiejętność oceny nośności podłoża torfowiska,
- brak przeciwwskazań do pracy w zapyleniu i drganiach.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- torfiarz,
- operator koparki do torfu,
- operator frezarki torfu,
- maszynista w kopalni torfu,
- pracownik wydobycia torfu.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- badania psychotechniczne dla operatorów maszyn roboczych tam, gdzie wymagają tego przepisy lub procedury zakładowe,
- audiometria przy pracy w hałasie maszyn,
- spirometria przy narażeniu na pył torfu,
- badanie narządu wzroku i ocena widzenia zmierzchowego.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp dla stanowisk robotniczych nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie ochrony przeciwpożarowej z gaszenia pożarów torfowiska,
- instruktaż w zakresie jazdy po podłożu o niskiej nośności i wyciągania zakopanych maszyn,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Operator pracuje sezonowo, głównie od wiosny do jesieni, na otwartym, płaskim i odkrytym torfowisku, z dala od zabudowań. Podłoże jest miękkie i grząskie, poprzecinane rowami melioracyjnymi, a przy suchej pogodzie nad polami unosi się drobny pył torfowy. Suszący się torf łatwo się zapala, a tlący się pożar może rozwijać się pod powierzchnią. Większość zmiany operator spędza w kabinie ciągnika lub koparki, przy czym część prac wykonuje pieszo przy maszynach. Na stanowisku wykorzystuje się:
- frezarki torfu i przetrząsacze;
- zgrabiarki, pryzmowarki i zbieracze pneumatyczne;
- koparki gąsienicowe na szerokich gąsienicach bagiennych;
- ciągniki rolnicze z przyczepami wywrotkami;
- ładowarki kołowe na składowisku;
- beczkowozy i motopompy do gaszenia torfu.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- zapadnięcie się lub przewrócenie maszyny na grząskim podłożu i przy rowach,
- wciągnięcie przez wirujące bębny frezarek i wały przekaźnikowo-odbiorcze,
- drgania mechaniczne o działaniu ogólnym w kabinie maszyny,
- hałas silników i elementów roboczych,
- pożar torfowiska i oparzenia,
- nasłonecznienie, upał i silny wiatr na odkrytym terenie,
- wyładowania atmosferyczne podczas burzy na płaskim terenie,
- upadek przy wsiadaniu i zsiadaniu z maszyny,
- przejechanie lub uderzenie przez maszyny manewrujące na polu.
Czynniki chemiczne:
- pył torfu (pył organiczny) przy frezowaniu i zbieraniu,
- dym i tlenek węgla z tlących się pożarów torfu,
- spaliny silników Diesla,
- oleje hydrauliczne, smary i olej napędowy.
Czynniki biologiczne:
- kleszcze przenoszące boreliozę i kleszczowe zapalenie mózgu,
- komary i meszki,
- grzyby pleśniowe w zawilgoconym torfie składowanym w pryzmach.
Czynniki psychofizyczne:
- monotonia długotrwałej jazdy po polu,
- praca w pojedynkę z dala od zabudowań,
- długie zmiany w szczycie sezonu przy suchej pogodzie,
- wymuszona pozycja siedząca w kabinie,
- presja pogody wyznaczającej terminy zbioru.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku operatora maszyn i urządzeń do pozyskiwania torfu.
Środki ochrony indywidualnej
- półmaska filtrująca FFP2 przy pracy poza kabiną – pył torfu, grzyby pleśniowe;
- ochronniki słuchu – hałas silników;
- obuwie gumowe lub wodery z podeszwą antypoślizgową – zapadnięcie się w grząskim podłożu, upadek;
- odzież z długim rękawem, nakrycie głowy i krem z filtrem – nasłonecznienie, upał, kleszcze, komary;
- repelenty – kleszcze, komary i meszki;
- rękawice olejoodporne przy obsłudze maszyn – oleje, smary i olej napędowy;
- odzież trudnopalna i maska przeciwdymna przy gaszeniu – pożar torfowiska, dym i tlenek węgla.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- maszyny na szerokich gąsienicach i oponach niskociśnieniowych – zapadnięcie się maszyny;
- kabiny klimatyzowane z filtrem powietrza i konstrukcją ROPS – przewrócenie, pył torfu, upał, spaliny;
- osłony wałów przekaźnikowo-odbiorczych i bębnów frezarek – wciągnięcie;
- amortyzowane fotele i zawieszenie kabiny – drgania mechaniczne, wymuszona pozycja;
- stopnie i uchwyty przy wejściu do kabiny – upadek przy wsiadaniu;
- iskrochrony na układach wydechowych, gaśnice w maszynach, zbiorniki wody i pasy przeciwpożarowe – pożar torfowiska;
- sygnalizacja cofania i lusterka – przejechanie przez maszyny;
- łączność radiowa lub telefoniczna z bazą – praca w pojedynkę.
Środki organizacyjne
- wyznaczanie tras przejazdu i oznakowanie rowów oraz miejsc o niskiej nośności – zapadnięcie się maszyny;
- zakaz pracy przy podwyższonym zagrożeniu pożarowym i patrole przeciwpożarowe – pożar torfowiska, dym;
- wyłączanie napędu i silnika przed usuwaniem zatorów – wciągnięcie;
- przerywanie prac i schronienie w kabinie podczas burzy – wyładowania atmosferyczne;
- przerwy na zejście z maszyny i zmiana czynności – monotonia, drgania, wymuszona pozycja;
- planowanie zmian z odpoczynkiem dobowym w szczycie sezonu – długie zmiany, presja pogody;
- zasady ruchu maszyn na polu i składowisku – przejechanie, hałas;
- oglądanie ciała po pracy i zalecane szczepienie przeciw KZM – kleszcze.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla operatora maszyn i urządzeń do pozyskiwania torfu.
- czynniki fizyczne – drgania mechaniczne o działaniu ogólnym, hałas, praca w zmiennych warunkach atmosferycznych, promieniowanie nadfioletowe naturalne, wymuszona pozycja siedząca;
- czynniki chemiczne – pył organiczny (pył torfu), tlenek węgla, spaliny silników Diesla, oleje mineralne;
- czynniki biologiczne – krętki Borrelia i wirus kleszczowego zapalenia mózgu przenoszone przez kleszcze, grzyby pleśniowe;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – obsługa maszyn roboczych i ciągników, praca w pojedynkę, zagrożenie pożarem torfowiska.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).