Pracownik prac dorywczych – kod 962201 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Pracownik prac dorywczych wykonuje proste, krótkotrwałe prace fizyczne zlecane w zależności od bieżących potrzeb: przenosi meble i towary, sprząta posesje i piwnice, kosi trawę, odśnieża, rąbie drewno, pomaga przy przeprowadzkach, rozładunku dostaw i drobnych naprawach w domach, firmach i na budowach. Zmienia miejsca pracy i zleceniodawców często z dnia na dzień.
Pracownik prac dorywczych – wymagania w stosunku do pracownika
- brak wymagań formalnych co do wykształcenia, wystarczy przyuczenie do danej czynności,
- dobra sprawność fizyczna i brak przeciwwskazań do dźwigania,
- umiejętność posługiwania się podstawowymi narzędziami ręcznymi i elektronarzędziami,
- zaświadczenie UDT tylko wtedy, gdy praca obejmuje obsługę wózka jezdniowego lub podestu ruchomego,
- prawo jazdy kat. B przy przewozie materiałów i narzędzi,
- samodzielność, dyspozycyjność i umiejętność szybkiego wdrożenia w nowe miejsce pracy.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- złota rączka,
- pracownik dorywczy,
- pracownik do prac różnych,
- robotnik do prac doraźnych,
- pomocnik do prac fizycznych.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy z uwzględnieniem dźwigania,
- badania do pracy na wysokości powyżej 3 m, jeśli zlecenia obejmują prace na drabinach, dachach lub rusztowaniach,
- audiometria przy pracy z kosiarkami spalinowymi, pilarkami i młotami udarowymi.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy przed każdym nowym rodzajem pracy,
- szkolenie okresowe bhp dla stanowisk robotniczych nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż w zakresie ręcznych prac transportowych i bezpiecznego podnoszenia,
- instruktaż obsługi elektronarzędzi, kosiarek i pilarek zgodnie z instrukcją producenta,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Pracownik prac dorywczych wykonuje zlecenia w zmiennych miejscach: w mieszkaniach i piwnicach, na posesjach i ogrodach, w magazynach, na placach budowy i podczas przeprowadzek. Pracuje często na zewnątrz, przy każdej pogodzie, nieraz samodzielnie i bez stałego nadzoru, a warunki każdego miejsca poznaje dopiero na miejscu. Przenosi ciężkie i nieporęczne przedmioty, w tym po schodach, używa sprzętu zleceniodawcy lub własnego. Na stanowisku wykorzystuje się:
- wózki ręczne, taczki i pasy do przenoszenia mebli;
- drabiny i podesty robocze;
- kosiarki, podkaszarki i dmuchawy spalinowe;
- elektronarzędzia: wiertarki, wkrętarki, szlifierki kątowe;
- narzędzia ręczne: łopaty, grabie, siekiery, młotki;
- środki czystości i worki na odpady.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- przeciążenie układu mięśniowo-szkieletowego przy dźwiganiu mebli i towarów,
- upadek z drabiny lub na schodach podczas przenoszenia ładunków,
- potknięcie i poślizgnięcie na nierównym, oblodzonym lub zabałaganionym terenie,
- skaleczenia i uderzenia narzędziami ręcznymi, odpryskami i ostrymi odpadami,
- urazy od ruchomych części kosiarek, podkaszarek i elektronarzędzi,
- hałas sprzętu spalinowego i elektronarzędzi,
- porażenie prądem z uszkodzonych przedłużaczy i instalacji u zleceniodawcy,
- praca w upale, mrozie i przy opadach,
- przygniecenie przez przewracające się meble i ładunki.
Czynniki chemiczne:
- spaliny silników kosiarek i dmuchaw (tlenek węgla),
- pył z porządkowania piwnic, strychów i gruzu, w tym pył krzemionki,
- środki czystości, odtłuszczacze i rozpuszczalniki.
Czynniki biologiczne:
- pleśnie i grzyby w zawilgoconych piwnicach i strychach,
- odchody gryzoni i ptaków (ryzyko leptospirozy i hantawirusów),
- kleszcze przy pracach w ogrodach i zaroślach.
Czynniki psychofizyczne:
- niepewność zatrudnienia i nieregularne godziny pracy,
- zmienne, nieznane wcześniej miejsca pracy,
- praca w pojedynkę bez stałego nadzoru,
- presja czasu przy wykonywaniu zleceń na akord,
- duży wysiłek fizyczny i zmęczenie.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku pracownika prac dorywczych.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice robocze powlekane – skaleczenia, przenoszenie ładunków;
- obuwie robocze z podnoskiem i podeszwą antypoślizgową – przygniecenie, potknięcie i poślizgnięcie;
- okulary ochronne i osłona twarzy przy podkaszarkach – odpryski, ruchome części maszyn;
- ochronniki słuchu – hałas sprzętu spalinowego;
- półmaska filtrująca FFP2 przy sprzątaniu piwnic i strychów – pył, pleśnie, odchody gryzoni;
- rękawice nitrylowe – środki czystości, odchody gryzoni;
- odzież robocza dostosowana do pogody i z długim rękawem – upał, mróz, kleszcze.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- wózki, pasy i schodołazy do przenoszenia ciężkich przedmiotów – przeciążenie, upadek na schodach;
- drabiny w dobrym stanie technicznym z blokadą rozkroku – upadek z drabiny;
- przedłużacze z wyłącznikiem różnicowoprądowym – porażenie prądem;
- sprzęt z osłonami i sprawnymi wyłącznikami – urazy od ruchomych części;
- wietrzenie pomieszczeń i praca sprzętem spalinowym wyłącznie na otwartej przestrzeni – spaliny;
- zabezpieczenie mebli pasami podczas transportu – przygniecenie przez ładunki;
- oczyszczenie i oświetlenie drogi przenoszenia ładunków – potknięcie i poślizgnięcie.
Środki organizacyjne
- instruktaż stanowiskowy przed każdym nowym rodzajem zlecenia – zmienne miejsca pracy, urazy narzędziami;
- podnoszenie ładunków powyżej 25 kg w dwie osoby – przeciążenie układu mięśniowo-szkieletowego;
- kontakt telefoniczny ze zleceniodawcą przy pracy w pojedynkę – praca bez nadzoru;
- przerwy, dostęp do wody i przesunięcie prac na chłodniejsze godziny – upał, wysiłek fizyczny;
- ustalenie zakresu i czasu zlecenia przed rozpoczęciem pracy – presja czasu, niepewność zatrudnienia;
- zasady higieny i dezynfekcji rąk po sprzątaniu – pleśnie, odchody gryzoni;
- oglądanie ciała po pracy w zaroślach – kleszcze;
- karty charakterystyki używanych środków chemicznych – środki czystości i rozpuszczalniki.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla pracownika prac dorywczych.
- czynniki fizyczne – dźwiganie ciężarów, praca fizyczna z wydatkiem energetycznym powyżej 2000 kcal na zmianę, hałas, praca w zmiennych warunkach atmosferycznych, praca na wysokości do 3 m na drabinach;
- czynniki chemiczne – spaliny silników spalinowych (tlenek węgla), pył z prac porządkowych, środki czyszczące;
- czynniki biologiczne – pleśnie i grzyby, bakterie Leptospira z odchodów gryzoni, krętki Borrelia przenoszone przez kleszcze;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – obsługa elektronarzędzi i kosiarek, praca w pojedynkę, zmienne miejsca pracy.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).