Hodowca ptaków – kod 612902 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Hodowca ptaków prowadzi hodowlę ptaków ozdobnych, egzotycznych, gołębi, przepiórek, bażantów lub strusi – karmi i poi ptaki, czyści woliery i kojce, prowadzi lęgi i inkubację jaj, obserwuje stan zdrowia ptaków i współpracuje z lekarzem weterynarii. Zajmuje się też sprzedażą, transportem i dokumentacją hodowlaną.
Hodowca ptaków – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe lub średnie, preferowane rolnicze lub zootechniczne,
- wiedza o biologii, żywieniu, rozrodzie i chorobach hodowanych gatunków ptaków,
- znajomość zasad bioasekuracji i obowiązków hodowcy przy zgłaszaniu chorób zakaźnych, w tym grypy ptaków,
- znajomość przepisów o ochronie zwierząt i obrocie gatunkami chronionymi (CITES) – przy ptakach egzotycznych,
- sprawność fizyczna i brak przeciwwskazań do pracy w pyle organicznym i z alergenami pochodzenia zwierzęcego,
- prawo jazdy kat. B – przy transporcie ptaków i paszy.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- hodowca ptaków ozdobnych,
- hodowca ptaków egzotycznych,
- hodowca gołębi,
- hodowca przepiórek,
- hodowca bażantów.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z oceną układu oddechowego i skóry,
- badanie spirometryczne i zdjęcie RTG klatki piersiowej przy narażeniu na pył organiczny i alergeny ptasie, według wskazań lekarza,
- testy w kierunku alergii na białka ptasie – przy objawach ze strony układu oddechowego,
- orzeczenie do celów sanitarno-epidemiologicznych – tylko przy pracy przy produkcji lub sprzedaży jaj i mięsa przeznaczonych do spożycia, gdy wymagają tego przepisy,
- zalecane szczepienie przeciw tężcowi i przeciw grypie sezonowej.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp (instruktaż ogólny i stanowiskowy),
- szkolenie okresowe bhp nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie z bioasekuracji i postępowania przy podejrzeniu grypy ptaków lub ornitozy,
- szkolenie z bezpiecznej obsługi ptaków dużych, np. strusi i emu – jeśli są hodowane,
- szkolenie z dezynfekcji pomieszczeń i postępowania z produktami biobójczymi,
- szkolenie z pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Hodowca ptaków pracuje w ptaszarniach, wolierach zewnętrznych, gołębnikach, kurnikach i wybiegach, a przy większych hodowlach także w wylęgarni z inkubatorami. Codziennie karmi i poi ptaki, usuwa odchody i ściółkę, myje i dezynfekuje pojemniki oraz klatki, łapie ptaki do zabiegów, ważenia i sprzedaży. W pomieszczeniach unosi się pył z piór, odchodów i paszy, a powietrze zawiera amoniak z rozkładu odchodów. Część pracy odbywa się na zewnątrz, w każdych warunkach pogodowych, a przy strusiach i dużych bażantach – w bezpośrednim kontakcie z silnymi, płochliwymi zwierzętami. Na stanowisku wykorzystuje się:
- klatki, woliery, gniazda lęgowe i transportery do ptaków;
- karmidła, poidła automatyczne i paszociągi;
- inkubatory i klujniki z wylęgarni;
- łopaty, skrobaki, taczki i odkurzacze do usuwania odchodów;
- opryskiwacze i zamgławiacze do dezynfekcji;
- siatki i chwytaki do łapania ptaków;
- samochód z przyczepą do przewozu ptaków i paszy.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- ręczne przenoszenie worków z paszą, ściółki i klatek,
- poślizgnięcie na mokrych i zabrudzonych odchodami posadzkach,
- dziobnięcia, zadrapania pazurami i uderzenia skrzydłami,
- kopnięcia przez strusie i emu,
- praca w wymuszonej pozycji przy czyszczeniu klatek i gniazd,
- praca na zewnątrz w niskiej i wysokiej temperaturze,
- upadek z drabiny przy pracy w wysokich wolierach i gołębnikach.
Czynniki chemiczne:
- pył organiczny z piór, naskórka ptaków, odchodów i paszy,
- amoniak uwalniany z rozkładu odchodów,
- środki dezynfekcyjne, np. preparaty na bazie aldehydów, nadtlenków i chloru,
- preparaty przeciw pasożytom zewnętrznym ptaków.
Czynniki biologiczne:
- bakterie Chlamydia psittaci wywołujące ornitozę (papuzicę),
- wirusy grypy ptaków,
- bakterie Salmonella spp. i Campylobacter spp. z odchodów,
- grzyby Cryptococcus neoformans i Aspergillus spp. w zaschniętych odchodach i ściółce,
- alergeny ptasie wywołujące alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych (płuco hodowcy ptaków).
Czynniki psychofizyczne:
- praca siedem dni w tygodniu i dyżury w okresie lęgów,
- wysiłek fizyczny przy codziennej obsłudze ptaków,
- stres przy padnięciach, chorobach stada i kontrolach weterynaryjnych,
- obawa przed stratą stada w razie ogniska grypy ptaków,
- praca w pojedynkę w odosobnionych obiektach.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku hodowcy ptaków.
Środki ochrony indywidualnej
- półmaska filtrująca FFP2 lub FFP3 przy czyszczeniu pomieszczeń i ściółki – pył organiczny, alergeny ptasie, Chlamydia psittaci, grzyby Cryptococcus i Aspergillus;
- rękawice ochronne grube przy łapaniu ptaków i rękawice nitrylowe przy dezynfekcji – dziobnięcia, zadrapania, środki dezynfekcyjne, preparaty przeciwpasożytnicze;
- odzież robocza i kalosze używane wyłącznie w hodowli – bakterie Salmonella i Campylobacter, wirusy grypy ptaków, poślizgnięcie;
- okulary ochronne przy dezynfekcji i zamgławianiu – środki dezynfekcyjne, amoniak;
- kask lub nakrycie głowy przy obsłudze strusi i wysokich wolier – kopnięcia przez strusie, upadek z drabiny;
- odzież ocieplana i przeciwdeszczowa – praca na zewnątrz w niskiej temperaturze.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- wentylacja mechaniczna ptaszarni i regularne usuwanie odchodów – amoniak, pył organiczny, alergeny ptasie;
- usuwanie odchodów na mokro lub odkurzaczem z filtrem HEPA zamiast zamiatania na sucho – pył organiczny, Chlamydia psittaci, grzyby w odchodach;
- maty dezynfekcyjne, śluzy sanitarne i siatki chroniące przed dzikim ptactwem – wirusy grypy ptaków, Salmonella;
- przegrody i bramki do bezpiecznego odłowu strusi i dużych ptaków – kopnięcia, uderzenia skrzydłami;
- posadzki antypoślizgowe i odpływy w pomieszczeniach – poślizgnięcie;
- wózki do przewozu paszy i ściółki – ręczne przenoszenie ciężarów;
- stabilne drabiny i pomosty w wysokich wolierach – upadek z drabiny.
Środki organizacyjne
- plan bioasekuracji, kwarantanna nowych ptaków i zgłaszanie podejrzenia choroby lekarzowi weterynarii – grypa ptaków, ornitoza, obawa przed stratą stada;
- informowanie lekarza o pracy z ptakami przy objawach grypopodobnych – ornitoza, płuco hodowcy ptaków;
- mycie rąk i zakaz jedzenia oraz picia w pomieszczeniach dla ptaków – Salmonella, Campylobacter;
- stosowanie środków dezynfekcyjnych zgodnie z kartą charakterystyki – środki dezynfekcyjne, preparaty przeciwpasożytnicze;
- zastępstwo w pracy i plan dni wolnych – praca siedem dni w tygodniu, wysiłek fizyczny;
- telefon przy sobie i informowanie domowników o pracy przy dużych ptakach – praca w pojedynkę, kopnięcia przez strusie;
- rozkładanie prac na zewnątrz na chłodniejsze pory dnia, przerwy w ogrzewanym pomieszczeniu zimą – praca w niskiej i wysokiej temperaturze;
- przygotowanie dokumentacji do kontroli weterynaryjnych na bieżąco – stres przy kontrolach i chorobach stada;
- rotacja czynności przy czyszczeniu klatek – praca w wymuszonej pozycji.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla hodowcy ptaków.
- czynniki fizyczne – ręczne prace transportowe, mikroklimat zmienny (praca na zewnątrz), wymuszona pozycja ciała;
- czynniki chemiczne – pył organiczny pochodzenia zwierzęcego (pióra, odchody), amoniak, środki dezynfekcyjne (aldehydy, związki chloru, nadtlenki);
- czynniki biologiczne – Chlamydia psittaci, wirusy grypy ptaków, alergeny ptasie, bakterie z rodzajów Salmonella i Campylobacter, grzyby Cryptococcus neoformans i Aspergillus fumigatus;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca ze zwierzętami, w tym dużymi ptakami bezgrzebieniowymi, praca w pojedynkę, kierowanie pojazdem przy transporcie ptaków.
Podobne stanowiska
- pracownik fermy drobiu,
- opiekun zwierząt w zoo,
- pracownik sklepu zoologicznego,
- hodowca bydła,
- pszczelarz.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).