Takielarz – kod 721504 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Takielarz wykonuje, montuje i konserwuje olinowanie – zawiesia linowe, łańcuchowe i pasowe, liny statków i jachtów, odciągi masztów i konstrukcji – oraz prowadzi prace przemieszczania ciężkich maszyn i urządzeń. Splata i zaprasowuje końcówki lin, zalewa kielichy linowe, dobiera osprzęt, a przy przenoszeniu ładunków przygotowuje zawiesia, ustawia wciągniki, rolki transportowe i podnośniki hydrauliczne.
Takielarz – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zawodowe techniczne – mechaniczne, okrętowe lub pokrewne,
- znajomość budowy lin stalowych i syntetycznych oraz zasad doboru i kontroli zawiesi,
- umiejętność splatania lin, zaprasowywania tulejek i montażu końcówek linowych,
- przeszkolenie w zakresie wiązania i zawieszania ładunków (hakowy-sygnalista),
- zaświadczenia kwalifikacyjne UDT do obsługi wciągników, wciągarek, suwnic lub wózków jezdniowych – w zakresie obsługiwanych urządzeń,
- dobra kondycja fizyczna, wyobraźnia przestrzenna i brak przeciwwskazań do pracy na wysokości.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- monter olinowania,
- takielarz okrętowy,
- takielarz przemysłowy,
- monter zawiesi linowych,
- rigger.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- badania do pracy na wysokości powyżej 3 m – przy montażu olinowania masztów i konstrukcji,
- badania wymagane do obsługi urządzeń transportu bliskiego – według wskazań lekarza medycyny pracy,
- badanie słuchu przy pracy w halach produkcyjnych i na terenie stoczni.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata, a przy pracach szczególnie niebezpiecznych – nie rzadziej niż co rok,
- szkolenie hakowego-sygnalisty z zasad wiązania ładunków i sygnalizacji,
- szkolenie z pracy na wysokości i stosowania sprzętu chroniącego przed upadkiem,
- instruktaż obsługi prasy do tulejek, wciągników ręcznych, rolek transportowych i podnośników hydraulicznych,
- szkolenie przeciwpożarowe i z pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Takielarz pracuje w warsztacie takielunku przy wykonywaniu i badaniu zawiesi, a także w halach przemysłowych, na stoczniach, w portach i na obiektach, gdzie przemieszcza i ustawia ciężkie maszyny, transformatory czy elementy konstrukcji. Prace transportowe prowadzi się w ograniczonej przestrzeni, z wykorzystaniem dźwigów, wciągników i układów rolek, często pod ładunkiem lub w jego bezpośrednim sąsiedztwie. Montaż olinowania masztów, wież i jachtów wymaga pracy na wysokości, czasem w dostępie linowym. Liny stalowe są pokryte smarami konserwującymi i mają pęknięte druty, które łatwo kaleczą dłonie. Na stanowisku wykorzystuje się:
- liny stalowe i syntetyczne, zawiesia łańcuchowe i pasowe, szekle, haki i ucha;
- prasy hydrauliczne do tulejek, przecinarki do lin i narzędzia do splatania;
- kielichy linowe zalewane żywicą lub stopem cynku;
- wciągniki ręczne i elektryczne, wciągarki i trawersy;
- rolki transportowe, podnośniki hydrauliczne i siłowniki;
- dźwigi, suwnice i wózki jezdniowe;
- szelki bezpieczeństwa, liny asekuracyjne i podesty ruchome.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- przygniecenie lub uderzenie przez przemieszczany ładunek,
- zerwanie liny lub zawiesia i uderzenie odbitą liną,
- zgniecenie dłoni między ładunkiem a podporą, rolkami lub hakiem,
- kłucie i skaleczenia dłoni pękniętymi drutami lin stalowych,
- upadek z wysokości przy montażu olinowania masztów i konstrukcji,
- upadek przedmiotów z wysokości,
- oparzenia przy zalewaniu kielichów stopem cynku,
- potknięcie i poślizgnięcie na zatłuszczonej posadzce i w ciasnym przejściu,
- hałas na terenie hal i stoczni.
Czynniki chemiczne:
- smary i środki konserwujące liny – oleje mineralne,
- żywice poliestrowe i utwardzacze do zalewania kielichów – styren, nadtlenki organiczne,
- dymy tlenku cynku przy zalewaniu kielichów stopem,
- rozpuszczalniki do odtłuszczania lin.
Czynniki psychofizyczne:
- ciężka praca fizyczna przy ręcznym przetaczaniu i ustawianiu ładunków,
- wymuszona pozycja ciała przy splataniu lin i pracy w ciasnych miejscach,
- duża odpowiedzialność i stres przy przenoszeniu cennych i ciężkich urządzeń,
- praca w zmiennych warunkach atmosferycznych na otwartym terenie,
- nieregularny czas pracy i praca w delegacjach.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku takielarza.
Środki ochrony indywidualnej
- hełm ochronny z paskiem podbródkowym – upadek przedmiotów, uderzenie ładunkiem lub liną;
- rękawice skórzane odporne na przekłucie – pęknięte druty lin, zgniecenie dłoni;
- obuwie ochronne z podnoskiem i podeszwą olejoodporną – przygniecenie, poślizgnięcie;
- szelki bezpieczeństwa z urządzeniem samohamownym – upadek z wysokości;
- okulary ochronne lub osłona twarzy, rękawice i fartuch żaroodporny – oparzenia stopem cynku, odpryski;
- rękawice nitrylowe i półmaska z filtrem A2P2 – smary, żywice, styren, tlenek cynku, rozpuszczalniki;
- ochronniki słuchu i odzież ostrzegawcza – hałas, praca w strefie ruchu dźwigów.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- zawiesia i osprzęt z atestem, oznakowane udźwigiem i okresowo badane – zerwanie liny lub zawiesia;
- wyznaczenie i wygrodzenie strefy niebezpiecznej podczas przemieszczania ładunku – przygniecenie, uderzenie, upadek przedmiotów;
- podkładki, kliny i podpory pod podnoszony ładunek – przygniecenie, zgniecenie dłoni;
- punkty kotwiczenia, liny asekuracyjne i podesty ruchome – upadek z wysokości;
- stanowisko do zalewania kielichów z odciągiem i tygielkiem z uchwytem – oparzenia, tlenek cynku, styren;
- czyste i oznakowane drogi transportowe w hali – potknięcie i poślizgnięcie.
Środki organizacyjne
- plan przemieszczania ciężkiego ładunku z określeniem mas, punktów zawieszenia i środka ciężkości – przygniecenie, zerwanie zawiesia, stres;
- kontrola zawiesi przed każdym użyciem i wycofywanie lin z pękniętymi drutami – zerwanie liny, skaleczenia;
- jeden wyznaczony sygnalista i łączność radiowa z operatorem dźwigu – uderzenie ładunkiem, przygniecenie;
- karty charakterystyki smarów, żywic i rozpuszczalników oraz higiena rąk – smary, żywice, rozpuszczalniki;
- praca w zespole i rotacja przy ciężkich czynnościach – ciężka praca fizyczna, wymuszona pozycja;
- wstrzymanie prac na wysokości i z dźwigiem przy silnym wietrze – warunki atmosferyczne, upadek, kołysanie ładunku;
- planowanie wyjazdów i odpoczynku zgodnie z przepisami o czasie pracy – nieregularny czas pracy, hałas.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla takielarza.
- czynniki fizyczne – hałas, mikroklimat zimny i gorący przy pracy na zewnątrz;
- czynniki chemiczne – oleje mineralne i smary, styren, nadtlenki organiczne, tlenek cynku, rozpuszczalniki organiczne;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na wysokości powyżej 3 m, obsługa urządzeń transportu bliskiego, wiązanie i zawieszanie ładunków, ciężka praca fizyczna, ręczne przenoszenie ciężarów, wymuszona pozycja ciała.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).