Automatyk sterowania ruchem kolejowym – kod 742101 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Automatyk sterowania ruchem kolejowym utrzymuje w sprawności urządzenia SRK – semafory, napędy zwrotnicowe, obwody torowe i liczniki osi, urządzenia przejazdowe oraz nastawnice przekaźnikowe i komputerowe. Wykonuje przeglądy i pomiary okresowe, usuwa usterki zgłaszane przez dyżurnych ruchu i uczestniczy w modernizacji oraz odbiorach urządzeń.
Automatyk sterowania ruchem kolejowym – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie średnie techniczne, najlepiej technik automatyk sterowania ruchem kolejowym, lub zasadnicze zawodowe elektryczne z przyuczeniem,
- pozytywny wynik egzaminu kwalifikacyjnego i autoryzacja wymagane przez zarządcę infrastruktury dla stanowisk związanych z bezpieczeństwem ruchu kolejowego,
- świadectwo kwalifikacyjne SEP grupy 1 w zakresie eksploatacji (E) urządzeń automatyki i zasilania do 1 kV,
- znajomość instrukcji o prowadzeniu ruchu, obsłudze i utrzymaniu urządzeń SRK oraz zasad zamknięć torowych,
- umiejętność czytania schematów zależności, planów schematycznych stacji i dokumentacji przekaźnikowej,
- umiejętność wykonywania pomiarów obwodów torowych, izolacji i nastaw napędów,
- dokładność, odpowiedzialność i gotowość do dyżurów oraz pracy w nocy.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- automatyk SRK,
- elektromonter urządzeń SRK,
- monter urządzeń sterowania ruchem kolejowym,
- technik automatyk SRK,
- pracownik utrzymania urządzeń SRK.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- badania lekarskie i psychologiczne według przepisów dla osób zatrudnionych na stanowiskach bezpośrednio związanych z prowadzeniem i bezpieczeństwem ruchu kolejowego – w zakresie i terminach wskazanych przez pracodawcę,
- badanie wzroku z oceną rozróżniania barw (sygnały świetlne) i badanie słuchu,
- badania do pracy na wysokości powyżej 3 m – przy pracach na masztach semaforów i bramkach sygnałowych.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata, a przy pracach w torach zakwalifikowanych przez pracodawcę jako szczególnie niebezpieczne – co roku,
- pouczenia okresowe i doskonalenie zawodowe z przepisów zarządcy infrastruktury,
- instruktaż bezpiecznego poruszania się po torach i stosowania sygnałów ostrzegawczych,
- szkolenie z obsługi akumulatorów stacyjnych i zasilaczy awaryjnych,
- szkolenie z pierwszej pomocy przy porażeniu prądem i urazach.
Środowisko pracy
Automatyk sterowania ruchem kolejowym pracuje na stacjach i szlakach, w nastawniach, kontenerach i pomieszczeniach przekaźnikowych oraz przy przejazdach kolejowo-drogowych. Część czynności – regulacja napędów zwrotnicowych, wymiana żarówek i modułów LED semaforów, pomiary obwodów torowych – odbywa się bezpośrednio w torze, często przy ruchu pociągów po torach sąsiednich. Usterki trzeba usuwać niezwłocznie, także w nocy i w niekorzystnych warunkach pogodowych. W pomieszczeniach technicznych znajdują się baterie akumulatorów i zasilacze. Na stanowisku wykorzystuje się:
- napędy zwrotnicowe, zamki trzpieniowe i urządzenia kontroli położenia zwrotnic;
- semafory, tarcze ostrzegawcze, wskaźniki i urządzenia przejazdowe z rogatkami;
- obwody torowe, liczniki osi i czujniki koła;
- nastawnice przekaźnikowe i komputerowe, szafy przekaźnikowe i zasilające;
- baterie akumulatorów kwasowo-ołowiowych i zasilacze UPS;
- mierniki uniwersalne, mierniki izolacji, testery obwodów torowych i bocznik;
- klucze, przyrządy do regulacji zwrotnic i szczelinomierze;
- drezyna lub samochód służbowy, radiotelefon.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- potrącenie przez pojazd szynowy podczas pracy w torze lub przechodzenia przez tory,
- zgniecenie dłoni lub stopy przez przestawiającą się iglicę i elementy napędu zwrotnicowego,
- porażenie prądem elektrycznym od obwodów zasilających i urządzeń przejazdowych, napięcia indukowane od sieci trakcyjnej,
- upadek z wysokości przy pracach na masztach semaforów,
- potknięcie i upadek na podsypce, podkładach i w rowach,
- hałas przejeżdżających pociągów,
- uderzenie przez ramię rogatki przejazdowej,
- praca na otwartej przestrzeni w niskiej i wysokiej temperaturze,
- niedostateczne oświetlenie przy pracach nocnych.
Czynniki chemiczne:
- kwas siarkowy i wodór wydzielający się z baterii akumulatorów,
- pył z podsypki tłuczniowej zawierający krzemionkę krystaliczną,
- opary kreozotu z impregnowanych podkładów drewnianych,
- smary do napędów i zamknięć nastawczych.
Czynniki psychofizyczne:
- odpowiedzialność za bezpieczeństwo ruchu kolejowego i prawidłowe działanie zależności,
- presja czasu przy usuwaniu usterek blokujących ruch pociągów,
- praca w porze nocnej i w dyżurach,
- praca w pojedynkę na odległych posterunkach,
- wymuszona pozycja ciała – klęczenie i pochylenie przy napędach w torze.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku automatyka sterowania ruchem kolejowym.
Środki ochrony indywidualnej
- kamizelka ostrzegawcza o wysokiej widzialności – potrącenie przez pojazd szynowy, niedostateczne oświetlenie;
- rękawice ochronne mechaniczne – zgniecenie dłoni w napędzie, smary;
- rękawice elektroizolacyjne i narzędzia izolowane – porażenie prądem;
- obuwie ochronne z podnoskiem i podeszwą antypoślizgową – zgniecenie stopy, potknięcie na podsypce;
- ochronniki słuchu – hałas pociągów;
- fartuch i rękawice kwasoodporne, okulary lub osłona twarzy – kwas siarkowy;
- szelki bezpieczeństwa – upadek z masztu semafora;
- nakolanniki i odzież ocieplana, nakrycie głowy chroniące przed słońcem – wymuszona pozycja, temperatura otoczenia;
- półmaska filtrująca FFP2 – pył z podsypki, opary kreozotu.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- zamknięcie toru i wyłączenie napędu z kontroli nastawnicy przed pracą przy zwrotnicy – zgniecenie przez iglicę, potrącenie;
- systemy ostrzegania lub sygnalista przy pracy w torze z czynnym ruchem obok – potrącenie przez pojazd szynowy, hałas;
- odłączenie zasilania i sprawdzenie braku napięcia w obwodach przed pracą – porażenie prądem;
- połączenia wyrównawcze i ochrona przed napięciami indukowanymi – porażenie prądem;
- wentylacja akumulatorni i stacja przemywania oczu – wodór, kwas siarkowy;
- drabiny i pomosty na masztach semaforów – upadek z wysokości;
- przenośne oświetlenie terenu pracy – niedostateczne oświetlenie, potknięcie.
Środki organizacyjne
- praca w torze tylko po uzgodnieniu z dyżurnym ruchu i z zapisem w dzienniku – potrącenie, odpowiedzialność za bezpieczeństwo ruchu;
- sprawdzenie działania urządzeń po naprawie i wpis do książki kontroli urządzeń – odpowiedzialność za prawidłowe działanie zależności;
- stała łączność radiowa i zgłaszanie zejścia z toru przy pracy w pojedynkę – praca w pojedynkę;
- blokada ramienia rogatki i wygrodzenie przejazdu podczas prac – uderzenie przez rogatkę;
- harmonogram dyżurów z odpoczynkiem dobowym – praca w porze nocnej, presja czasu;
- przerwy i zmiana pozycji podczas regulacji napędów – wymuszona pozycja ciała;
- karty charakterystyki elektrolitu i smarów dostępne w pomieszczeniach technicznych – kwas siarkowy, smary, kreozot.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla automatyka sterowania ruchem kolejowym.
- czynniki fizyczne – hałas, praca przy urządzeniach elektrycznych pod napięciem do 1 kV, praca na otwartej przestrzeni w niskiej i wysokiej temperaturze;
- czynniki chemiczne – kwas siarkowy (elektrolit), pył zawierający krzemionkę krystaliczną, kreozot;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w obrębie czynnych torów kolejowych, praca związana z bezpieczeństwem ruchu kolejowego, praca w porze nocnej, praca na wysokości powyżej 3 m, wymuszona pozycja ciała, odpowiedzialność za bezpieczeństwo innych osób.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).