Funkcjonariusz celny

Funkcjonariusz celny – kod 335101 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Funkcjonariusz celny kontroluje obrót towarowy z zagranicą: sprawdza dokumenty i zgłoszenia, rewiduje pojazdy, kontenery i bagaże, pobiera próby towarów, obsługuje urządzenia skanujące i prowadzi czynności przy ujawnieniu towarów zakazanych. Pracuje na drogowych i kolejowych przejściach granicznych, w portach, terminalach kontenerowych, na lotniskach, w oddziałach celnych i w grupach mobilnych. Służba odbywa się w systemie zmianowym, przez całą dobę, na zewnątrz i w pomieszczeniach kontroli, często w kontakcie z osobami podejmującymi próbę przemytu.

Funkcjonariusz celny – wymagania w stosunku do pracownika

wykształcenie co najmniej średnie oraz spełnienie wymagań określonych dla funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej,
znajomość prawa celnego, przepisów o podatku akcyzowym i zasad klasyfikacji taryfowej towarów,
umiejętność prowadzenia rewizji pojazdów, kontenerów i bagażu oraz pobierania prób towarów,
umiejętność obsługi urządzeń skanujących, wag i systemów informatycznych służby,
sprawność fizyczna i przygotowanie do stosowania środków przymusu bezpośredniego w zakresie wynikającym z przepisów.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

funkcjonariusz oddziału celnego,
kontroler celny na przejściu granicznym,
funkcjonariusz grupy mobilnej,
rewident celny,
funkcjonariusz kontroli towarowej.

Badania

badania lekarskie i psychologiczne wymagane przy przyjęciu do służby,
okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
kontrolne badania lekarskie po niezdolności do służby z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
ocena narażenia na promieniowanie jonizujące dla osób pracujących przy urządzeniach rentgenowskich, wraz z kontrolą dawek,
ocena zdolności do służby w porze nocnej i w zmiennych warunkach atmosferycznych.

Szkolenia bhp i inne

szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat,
szkolenie zawodowe w Służbie Celno-Skarbowej w zakresie prawa celnego i prowadzenia kontroli,
szkolenie z ochrony radiologicznej dla osób obsługujących urządzenia rentgenowskie do kontroli towarów,
szkolenie z postępowania z towarami niebezpiecznymi, odpadami i materiałami nieznanego pochodzenia,
szkolenie z taktyki i techniki interwencji oraz stosowania środków przymusu bezpośredniego.

Środowisko pracy

Służba toczy się na placach przejść granicznych i terminali, przy pasach kontroli pojazdów, w magazynach czasowego składowania oraz w pomieszczeniach rewizji bagażu. Na placach panuje ruch zestawów ciężarowych, autobusów i pojazdów osobowych, spaliny silników Diesla, hałas i oświetlenie sztuczne przez całą noc. Rewizja pojazdu wymaga wchodzenia na naczepę, pod pojazd, do kontenera i na stosy ładunku, często w ciasnocie, przy wysokiej lub niskiej temperaturze. Przy kontroli przesyłek i odpadów funkcjonariusz styka się z nieznanymi substancjami, ładunkami zepsutymi i materiałami zanieczyszczonymi. Na przejściach drogowych służba odbywa się w kabinach i budkach kontrolnych oraz w grupach mobilnych patrolujących drogi. Na stanowisku wykorzystuje się:

urządzenia rentgenowskie do kontroli bagażu, pojazdów i kontenerów;
wagi pojazdowe, endoskopy, detektory gęstości i wykrywacze narkotyków oraz materiałów wybuchowych;
narzędzia do rewizji – lusterka, drabinki, wiertarki do próbkowania i zestawy do pobierania prób;
systemy informatyczne służby i terminale mobilne;
pojazdy służbowe grup mobilnych wraz z wyposażeniem kontrolnym.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

potrącenie i przygniecenie przez pojazdy ciężarowe i osobowe na pasach kontroli i placach terminali,
agresja, czynna napaść i próba ucieczki ze strony osób kontrolowanych oraz grup przemytniczych,
upadek z naczepy, kontenera, drabinki i ze stosu ładunku podczas rewizji,
przygniecenie przez przesuwający się lub osuwający ładunek w naczepie i kontenerze,
narażenie na promieniowanie jonizujące przy obsłudze urządzeń rentgenowskich i kontroli wiązką pojazdów,
potknięcie na nierównej nawierzchni i poślizgnięcie na oblodzonym lub zaolejonym placu,
hałas pracujących silników, agregatów chłodniczych i manewrów na terminalu,
wychłodzenie, przemoczenie i upał przy wielogodzinnej służbie na otwartej przestrzeni,
wypadek drogowy w czasie patroli grup mobilnych i zatrzymywania pojazdów na drodze.

Czynniki chemiczne:

spaliny silników Diesla na pasach kontroli i placach terminali,
nieznane substancje chemiczne i prekursory w kontrolowanych przesyłkach i ładunkach,
substancje niebezpieczne i odpady, w tym rozpuszczalniki, kwasy i pestycydy w ładunkach,
pyły tytoniowe i opary alkoholu niekonsumpcyjnego z ujawnianych towarów akcyzowych.

Czynniki biologiczne:

zakażenia przenoszone drogą kropelkową i kontaktową przy kontroli dużej liczby osób,
drobnoustroje, pleśnie i szkodniki w ładunkach zepsutych, odpadach i towarach pochodzenia zwierzęcego,
zakażenia krwiopochodne przy zranieniu przedmiotem ostrym ukrytym w ładunku lub bagażu.

Czynniki psychofizyczne:

służba w systemie zmianowym, w porze nocnej, w weekendy i święta,
stres przy interwencjach, ujawnieniu przemytu i zatrzymaniu osoby,
presja, groźby i próby korumpowania ze strony osób zainteresowanych przepuszczeniem towaru,
odpowiedzialność za prawidłowość czynności kontrolnych i skutki finansowe decyzji,
wymuszone pozycje ciała i wysiłek fizyczny przy rewizji pojazdów, przestawianiu i rozładunku towaru,
długotrwałe obciążenie uwagi i wzroku przy analizie obrazów skanujących i dokumentów.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku funkcjonariusza celnego.

Środki ochrony indywidualnej

odzież ostrzegawcza o wysokiej widzialności na pasach kontroli i placach – potrącenie przez pojazd na przejściu;
rękawice odporne na przecięcia i przekłucia przy otwieraniu ładunków – zakażenia krwiopochodne przy zranieniu;
półmaska z filtrem i okulary przy rewizji ładunków o nieznanej zawartości – nieznane substancje w przesyłkach, substancje w towarach niebezpiecznych i odpadach, wyroby tytoniowe i alkohol niekonsumpcyjny;
maska ochronna i środki dezynfekcji przy kontroli dużej liczby osób – zakażenia w kontakcie z osobami kontrolowanymi, czynniki w ładunkach zepsutych i odpadach;
ochronniki słuchu przy dłuższym przebywaniu na pasie kontroli – hałas, spaliny silników Diesla.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

wydzielone ciągi pieszych na pasach kontroli, barierki, sygnalizacja i oświetlenie placu – potrącenie przez pojazd na przejściu, potknięcie i poślizgnięcie na placu;
pomosty i platformy z balustradami do rewizji naczep i kontenerów – upadek z naczepy i konstrukcji ładunku;
urządzenia do bezpiecznego rozładunku i przestawiania ładunku przy rewizji – przygniecenie przesuwającym się ładunkiem, wymuszone pozycje ciała i wysiłek przy rewizji;
zadaszenia pasów kontroli, ogrzewane kabiny i pomieszczenia socjalne – zmienne warunki atmosferyczne, hałas;
pojazdy służbowe z przeglądami, oznakowaniem i systemami bezpieczeństwa – wypadek w pojeździe służbowym.

Środki organizacyjne

zasada prowadzenia kontroli w zespole co najmniej dwuosobowym i wsparcie przy interwencjach – agresja i czynna napaść, presja i próby korumpowania;
kontrola dawek promieniowania i ewidencja osób pracujących przy urządzeniach rentgenowskich – promieniowanie jonizujące;
grafik służby z ograniczeniem nocy z rzędu i zapewnieniem odpoczynku – służba zmianowa i nocna;
wsparcie psychologiczne po interwencjach oraz procedura zgłaszania prób korumpowania – stres przy interwencjach i ujawnieniach, presja i próby korumpowania;
podział kompetencji i nadzór nad czynnościami kontrolnymi oraz dokumentowanie decyzji – odpowiedzialność za prawidłowość czynności;
przerwy w pracy przy analizie obrazów i rotacja na stanowiskach skanujących – obciążenie uwagi przy analizie obrazów i dokumentów.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla funkcjonariusza celnego.

czynniki fizyczne – promieniowanie jonizujące przy obsłudze urządzeń rentgenowskich, hałas, zmienne warunki atmosferyczne, obciążenie narządu wzroku analizą obrazów;
czynniki chemiczne – spaliny silników Diesla, nieznane substancje chemiczne w przesyłkach, rozpuszczalniki, kwasy i pestycydy w ładunkach, pyły tytoniowe;
czynniki biologiczne – czynniki przenoszone drogą kropelkową i kontaktową przy kontroli osób, drobnoustroje i pleśnie w ładunkach zepsutych, czynniki krwiopochodne przy zranieniu;
inne czynniki, w tym niebezpieczne – służba w porze nocnej i zmianowa, praca w ruchu pojazdów ciężarowych, praca na wysokości na naczepach i kontenerach, ryzyko czynnej napaści, kierowanie pojazdem służbowym, dźwiganie, wymuszona pozycja ciała, stres.

Podobne stanowiska

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).

ryzyko zawodowe on-line

Stanowiska pracy