Fajkarz

Fajkarz – kod 731701 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Fajkarz ręcznie wytwarza fajki do palenia tytoniu – z korzenia wrzośca (bruyère), gruszy, czereśni, a także z pianki morskiej i kolby kukurydzianej. Tnie i suszy klocki, toczy i frezuje główki, wierci kanał dymowy, dorabia ustniki z ebonitu lub akrylu, szlifuje, barwi, woskuje i poleruje gotowe wyroby, a także naprawia uszkodzone fajki.

Fajkarz – wymagania w stosunku do pracownika

• przygotowanie zawodowe w zakresie stolarstwa lub tokarstwa w drewnie albo przyuczenie w pracowni fajkarskiej,
• umiejętność obsługi tokarki do drewna, wiertarki stołowej, szlifierek i polerek,
• znajomość gatunków drewna, wymagań dotyczących kanału dymowego i proporcji fajki,
• zdolności manualne i zmysł estetyczny,
• wpis do ewidencji działalności gospodarczej lub praca w pracowni rzemieślniczej.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

• wytwórca fajek,
• rzemieślnik fajkarz,
• producent fajek z wrzośca,
• tokarz fajek,
• mistrz fajkarski.

Badania

• wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
• okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
• kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
• ocena układu oddechowego przy narażeniu na pył drewna twardego,
• badanie audiometryczne przy pracy w hałasie od maszyn do drewna.

Szkolenia bhp i inne

• szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
• szkolenie okresowe bhp dla pracowników na stanowiskach robotniczych – nie rzadziej niż co 3 lata,
• szkolenie z bezpiecznej obsługi tokarek, frezarek i szlifierek do drewna,
• szkolenie z postępowania z bejcami, rozpuszczalnikami i woskami,
• szkolenie z udzielania pierwszej pomocy.

Środowisko pracy

Fajkarz pracuje w niewielkiej pracowni rzemieślniczej lub w manufakturze fajek – w Polsce tradycja fajkarska jest żywa m.in. w okolicach Przemyśla. Pracownia ma tokarkę do drewna, wiertarkę stołową z wiertłami do kanału dymowego, frezarkę, szlifierki taśmowe i talerzowe, polerki z tarczami płóciennymi oraz miejsce do barwienia i woskowania. Wrzosiec to bardzo twarde drewno, a szlifowanie i polerowanie wytwarza drobny pył. Ustniki obrabia się z ebonitu lub akrylu, a do barwienia stosuje bejce spirytusowe i opalanie powierzchni palnikiem. Praca jest drobiazgowa, wykonywana w dużej części przy maszynach na stojąco. Na stanowisku wykorzystuje się:

• tokarka do drewna z uchwytami do główek;
• wiertarka stołowa, frezarka i wiertła do kanału dymowego;
• szlifierki taśmowe i talerzowe, polerki z tarczami płóciennymi;
• pręty ebonitowe i akrylowe na ustniki, pilniki i papier ścierny;
• bejce spirytusowe, woski carnauba, pasty polerskie;
• palnik gazowy do opalania i suszarka do drewna.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

• pochwycenie dłoni lub odzieży przez wrzeciono tokarki, wiertarki i polerki,
• wyrwanie i wyrzucenie klocka lub główki z polerki albo tokarki,
• skaleczenia dłutami tokarskimi, nożami i pilnikami,
• hałas od maszyn do obróbki drewna i polerek,
• pył drewna twardego wrzośca, gruszy i czereśni,
• oparzenia palnikiem i rozgrzanymi powierzchniami przy opalaniu i polerowaniu,
• zapłon pyłu drzewnego lub rozpuszczalników w pracowni,
• porażenie prądem elektrycznym od maszyn i elektronarzędzi.

Czynniki chemiczne:

• bejce spirytusowe i rozpuszczalniki,
• pył ebonitu i akrylu przy obróbce ustników,
• pasty polerskie i woski z rozpuszczalnikami.

Czynniki psychofizyczne:

• długotrwała praca stojąca przy maszynach,
• powtarzalne ruchy rąk przy szlifowaniu i polerowaniu,
• obciążenie wzroku przy wykańczaniu detali,
• odpowiedzialność za cały proces i niestabilność zamówień w małej pracowni.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku fajkarza.

Środki ochrony indywidualnej

• okulary ochronne lub osłona twarzy – wyrzucenie przedmiotu, pył drewna;
• półmaska z filtrem P2 lub P3 – pył drewna, pył ebonitu;
• ochronniki słuchu – hałas;
• przylegająca odzież robocza, związane włosy, zakaz rękawic przy tokarce – narzędzia obrotowe;
• rękawice ochronne przy pracach ręcznych i wykańczaniu – skaleczenie, oparzenie;
• rękawice nitrylowe przy barwieniu – bejce, pasty polerskie.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

• odciągi pyłu przy tokarce i szlifierkach oraz odkurzacz przemysłowy – pył drewna, pył ebonitu, pożar;
• osłony wrzecion i wyłączniki awaryjne – narzędzia obrotowe, wyrzucenie przedmiotu;
• wentylacja miejsca barwienia i woskowania – bejce, pasty polerskie;
• gaśnica, metalowe pojemniki na czyściwo i zakaz otwartego ognia poza wyznaczonym miejscem – pożar, oparzenie;
• maszyny z wyłącznikami różnicowoprądowymi i uziemieniem – porażenie prądem;
• oświetlenie miejscowe i mata antyzmęczeniowa przy maszynach – obciążenie wzroku, pozycja stojąca;
• ostre i właściwie naostrzone narzędzia w uchwytach – skaleczenie.

Środki organizacyjne

• regularne sprzątanie pyłu na mokro lub odkurzaczem – pył drewna, pożar;
• przerwy i zmiana czynności między maszynami a pracą ręczną – pozycja stojąca, ruchy powtarzalne, obciążenie wzroku;
• instrukcje stanowiskowe dla każdej maszyny – narzędzia obrotowe, wyrzucenie przedmiotu, skaleczenie;
• przechowywanie bejc i rozpuszczalników w szafce poza strefą pracy maszyn – bejce, pożar;
• planowanie produkcji i sprzedaży z wyprzedzeniem – praca samodzielna.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla fajkarza.

• czynniki fizyczne – hałas, pył drewna twardego;
• czynniki chemiczne – rozpuszczalniki organiczne (bejce spirytusowe), pył ebonitu i akrylu;
• czynniki biologiczne – brak;
• inne czynniki, w tym niebezpieczne – obsługa maszyn do obróbki drewna z wirującymi elementami, praca stojąca, powtarzalne ruchy rąk, praca z otwartym ogniem.

Podobne stanowiska

• tokarz w drewnie,
• stolarz galanterii drzewnej,
• szlifierz materiałów drzewnych,
• operator urządzeń do polerowania drewna,
• stolarz mebli artystycznych i wzorcowych.

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).