Specjalista radiofarmacji

Specjalista radiofarmacji – kod 229911 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Specjalista radiofarmacji przygotowuje produkty radiofarmaceutyczne stosowane w diagnostyce i leczeniu – znakuje zestawy technetem uzyskiwanym z generatora, dzieli dawki fluorodeoksyglukozy dla badań pozytonowej tomografii emisyjnej, przygotowuje preparaty do leczenia izotopowego oraz prowadzi kontrolę jakości. Pracuje w pracowni radiofarmaceutycznej zakładu medycyny nuklearnej, za osłonami ołowianymi, prowadzi ewidencję źródeł, nadzoruje odpady promieniotwórcze i warunki ochrony radiologicznej.

Specjalista radiofarmacji – wymagania w stosunku do pracownika

wykształcenie wyższe farmaceutyczne lub pokrewne oraz przygotowanie w zakresie radiofarmacji,
umiejętność przygotowania i znakowania radiofarmaceutyków oraz podziału dawek w warunkach aseptycznych,
znajomość zasad ochrony radiologicznej, dozymetrii i postępowania ze źródłami promieniotwórczymi,
umiejętność prowadzenia kontroli jakości radiofarmaceutyku – czystości radiochemicznej i radionuklidowej,
znajomość zasad postępowania z odpadami promieniotwórczymi i ich przechowywania do rozpadu,
uprawnienia inspektora ochrony radiologicznej tam, gdzie wymagają tego przepisy lub procedury zakładowe.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

radiofarmaceuta,
specjalista do spraw radiofarmaceutyków,
farmaceuta pracowni radiofarmaceutycznej,
osoba przygotowująca radiofarmaceutyki w medycynie nuklearnej,
specjalista kontroli jakości radiofarmaceutyków.

Badania

wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy, z uwzględnieniem narażenia na promieniowanie jonizujące,
kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
badania wymagane dla osób pracujących w narażeniu na promieniowanie jonizujące, z oceną przez uprawnionego lekarza,
ocena wzroku i sprawności rąk w związku z pracą precyzyjną za osłonami.

Szkolenia bhp i inne

szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat,
szkolenie z ochrony radiologicznej dla osób pracujących w narażeniu, powtarzane w terminach wymaganych przepisami,
instruktaż pracy za osłonami, w komorze gorącej i w loży z przepływem laminarnym,
szkolenie z postępowania przy skażeniu promieniotwórczym i dekontaminacji stanowiska,
szkolenie z zasad aseptyki przy przygotowaniu preparatów do podania dożylnego.

Środowisko pracy

Pracownia radiofarmaceutyczna jest pomieszczeniem o ograniczonym dostępie, z osłonami ołowianymi, komorami gorącymi i lożą z laminarnym przepływem powietrza nad stanowiskiem przygotowania dawek. Praca odbywa się rękami wprowadzonymi za osłonę, z przedmiotami trzymanymi w szczypcach i pojemnikach ołowianych, w pozycji wymuszonej i pod ograniczonym widokiem. Fiolki i strzykawki z aktywnością przenosi się w osłonach ważących kilka kilogramów. Każde wyjście z pracowni poprzedza pomiar skażeń rąk i odzieży, a odzież zdejmuje się w śluzie. Zmiana rozpoczyna się wczesnym rankiem, bo preparaty muszą być gotowe przed pierwszymi badaniami, a krótki czas połowicznego rozpadu nie pozwala przesunąć pracy. Na stanowisku wykorzystuje się:

generator technetu, komory gorące, loże z laminarnym przepływem powietrza i osłony ołowiane;
kalibrator dawek, mierniki skażeń, mierniki dawki i dawkomierze indywidualne, w tym pierścieniowe;
strzykawki w osłonach wolframowych, szczypce, pojemniki transportowe ołowiane i wózki;
zestawy do znakowania, roztwory fluorodeoksyglukozy i preparaty do leczenia izotopowego;
sprzęt do kontroli jakości – chromatografia cienkowarstwowa, spektrometria gamma;
środki dezynfekcyjne i preparaty do dekontaminacji oraz zestaw do usuwania skażeń;
magazyn odpadów promieniotwórczych przechowywanych do rozpadu i dokumentacja ewidencji źródeł.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

promieniowanie jonizujące od generatora, fiolek i strzykawek z aktywnością oraz od pacjentów po podaniu preparatu,
wysoka dawka na skórę rąk i palców przy przenoszeniu fiolek, dzieleniu dawek i podaniu preparatu,
skażenie promieniotwórcze rąk, odzieży i powierzchni przy rozlaniu preparatu i rozszczelnieniu strzykawki,
pozycja wymuszona przy pracy za osłonami, w komorze gorącej i w loży laminarnej,
dźwiganie pojemników ołowianych, osłon i wózków transportowych o znacznej masie,
zakłucie igłą zawierającą preparat promieniotwórczy przy przygotowaniu i podaniu dawki,
obciążenie wzroku pracą precyzyjną przez szybę osłonną i przy odczycie skal,
hałas nawiewu loży laminarnej, wentylacji pracowni i urządzeń pomiarowych,
poślizgnięcie na posadzce zmoczonej przy myciu i dekontaminacji pracowni,
praca w godzinach wczesnoporannych wymuszona krótkim czasem połowicznego rozpadu preparatów.

Czynniki chemiczne:

odczynniki do znakowania i rozpuszczalniki stosowane w kontroli jakości, w tym etanol i aceton,
środki do dekontaminacji powierzchni i preparaty dezynfekcyjne o działaniu drażniącym,
kontakt z powierzchniami osłon i pojemników ołowianych.

Czynniki biologiczne:

wirusy HBV, HCV i HIV w razie zakłucia przy podaniu preparatu i kontaktu z krwią pacjenta.

Czynniki psychofizyczne:

odpowiedzialność za aktywność przygotowanej dawki i skutki pomyłki dla pacjenta,
presja czasu narzucona rozpadem preparatu i harmonogramem badań,
obciążenie psychiczne świadomością stałej pracy w narażeniu na promieniowanie jonizujące,
praca w pomieszczeniu o ograniczonym dostępie, często samodzielna, z małym kontaktem z zespołem,
powtarzalne, wymagające precyzji czynności przy znakowaniu i dzieleniu dawek.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku specjalisty radiofarmacji.

Środki ochrony indywidualnej

dawkomierz indywidualny oraz dawkomierze pierścieniowe na palcach noszone przy każdej czynności – promieniowanie jonizujace, dawka na rece, swiadomosc narazenia;
fartuch ochronny, rękawice jednorazowe zakładane podwójnie i ochraniacze na obuwie w pracowni – skazenia, zwiazki olowiu, srodki dekontaminacyjne, odczynniki znakowania, zakazenia krwiopochodne;
okulary ochronne i osłony na twarz przy pracy z aktywnością o wysokiej energii – promieniowanie jonizujace, skazenia, obciazenie wzroku;
rękawice odporne na przekłucie przy manipulacji igłami w osłonach – zaklucie;
obuwie pełne z podeszwą antypoślizgową i ochronniki słuchu przy długiej pracy w loży – poslizgniecie, halas lozy.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

komory gorące, osłony ołowiane stanowisk, szyby osłonne i osłony strzykawek wolframowe – promieniowanie jonizujace, dawka na rece, obciazenie wzroku;
loża z laminarnym przepływem powietrza z osłoną oraz zamknięte systemy dzielenia dawek – skazenia, odczynniki znakowania, halas lozy;
automatyczne dozowniki i systemy do podziału dawek ograniczające kontakt rąk z aktywnością – dawka na rece, zaklucie, monotonia procedur;
igły z osłoną bezpieczeństwa, pojemniki na odpady ostre w osłonie i szczypce do manipulacji – zaklucie, dawka na rece;
wentylacja pracowni z podciśnieniem, śluzą i monitorowaniem skażeń powietrza – skazenia, srodki dekontaminacyjne;
monitory skażeń rąk i odzieży przy wyjściu oraz stanowisko dekontaminacji z umywalką – skazenia, zwiazki olowiu;
wózki transportowe i podnośniki do przenoszenia pojemników ołowianych oraz stoliki o regulowanej wysokości – dzwiganie oslon, pozycja wymuszona;
posadzki zmywalne i antypoślizgowe oraz oznaczenie mokrych stref po dekontaminacji – poslizgniecie, zakazenia krwiopochodne.

Środki organizacyjne

kontrola dawki indywidualnej i dawki na skórę rąk z limitami oraz rejestr narażenia – promieniowanie jonizujace, dawka na rece, swiadomosc narazenia;
procedura postępowania przy skażeniu i rozlaniu preparatu oraz zestaw do usuwania skażeń – skazenia, srodki dekontaminacyjne;
procedura przygotowania dawki z podwójną weryfikacją aktywności przed podaniem – odpowiedzialnosc za dawke, presja czasu, monotonia procedur;
harmonogram pracy z rotacją stanowisk i przerwami ograniczającymi dawkę i obciążenie – dawka na rece, pozycja wymuszona, praca wczesna;
procedura postępowania po zakłuciu i dostęp do profilaktyki poekspozycyjnej – zaklucie, zakazenia krwiopochodne;
zakaz samodzielnej pracy przy preparatach do leczenia izotopowego i stała łączność z zespołem – praca w izolacji, odpowiedzialnosc za dawke;
zasady ręcznego przemieszczania ciężarów i korzystania z wózków do pojemników ołowianych – dzwiganie oslon;
pomiary hałasu i warunków pracy w pracowni oraz zasady higieny po pracy z osłonami – halas lozy, zwiazki olowiu, obciazenie wzroku, poslizgniecie.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla specjalisty radiofarmacji.

czynniki fizyczne – promieniowanie jonizujące, dawka na skórę rąk, wymuszona pozycja ciała, obciążenie wzroku pracą precyzyjną, ręczne przemieszczanie ciężarów, hałas;
czynniki chemiczne – etanol i aceton oraz odczynniki do znakowania i kontroli jakości, środki dekontaminacyjne i dezynfekcyjne, kontakt z powierzchniami ołowianymi;
czynniki biologiczne – wirusy HBV, HCV i HIV w razie zakłucia przy podaniu preparatu – czynniki biologiczne grupy 3 zagrożenia;
inne czynniki, w tym niebezpieczne – skażenia promieniotwórcze, ryzyko zakłucia igłą z preparatem promieniotwórczym, praca w godzinach wczesnoporannych, praca samodzielna w pomieszczeniu o ograniczonym dostępie, odpowiedzialność za aktywność dawki.

Podobne stanowiska

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).

ryzyko zawodowe on-line

Stanowiska pracy