Technik transportu kolejowego

Technik transportu kolejowego – kod 311928 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Technik transportu kolejowego organizuje i prowadzi ruch pociągów oraz obsługę przewozów: pracuje na posterunku ruchu, nastawni i w stacyjnej dyspozyturze, przygotowuje składy, sporządza wykazy pociągów i nadzoruje manewry. Wykonuje także próby hamulca, sprawdza oznakowanie składu i ustala kolejność jazd na torach stacyjnych.

Technik transportu kolejowego – wymagania w stosunku do pracownika

wykształcenie średnie techniczne o specjalności transport kolejowy,
znajomość instrukcji o prowadzeniu ruchu kolejowego, sygnalizacji i regulaminu technicznego stacji,
umiejętność obsługi urządzeń sterowania ruchem kolejowym i dziennika ruchu,
umiejętność przygotowania składu, wykonania próby hamulca i obliczenia masy hamującej,
prawidłowe rozpoznawanie barw, dobry wzrok i słuch,
ukończone szkolenie i egzamin na stanowisko związane z bezpieczeństwem ruchu kolejowego oraz badania wymagane dla takich stanowisk.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

dyżurny ruchu stacji,
ustawiacz manewrowy,
kierownik manewrów,
pracownik obsługi nastawni,
technik organizacji przewozów kolejowych.

Badania

wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
badania lekarskie i psychologiczne wymagane dla pracowników zatrudnionych na stanowiskach związanych z bezpieczeństwem ruchu kolejowego,
okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
badanie wzroku z oceną rozpoznawania barw oraz badanie audiometryczne.

Szkolenia bhp i inne

szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
szkolenie i egzamin kwalifikacyjny na zajmowane stanowisko kolejowe, z okresowymi pouczeniami i sprawdzeniami wiedzy,
instruktaż bezpiecznego poruszania się po torach i międzytorzach oraz zasad przechodzenia przez tory,
instruktaż prowadzenia manewrów, łączenia i rozłączania wagonów oraz obsługi hamulców ręcznych,
szkolenie z zagrożeń od sieci trakcyjnej 3 kV oraz z postępowania przy przewozie towarów niebezpiecznych,
szkolenie z pierwszej pomocy i postępowania w razie wypadku kolejowego.

Środowisko pracy

Stanowisko pracy obejmuje nastawnię lub pomieszczenie dyżurnego ruchu z pulpitem kostkowym albo komputerowym oraz tory stacyjne, po których trzeba się przemieszczać przy manewrach i przygotowaniu składów. Chodzenie odbywa się po podsypce z tłucznia, między torami i w pobliżu czynnych rozjazdów, a nad torami wisi sieć trakcyjna pod napięciem 3 kV prądu stałego. Manewry prowadzi się przy każdej pogodzie i o każdej porze doby, często w mroku rozświetlonym tylko latarnią i oświetleniem stacyjnym. W nastawni praca polega na obsłudze pulpitu, prowadzeniu dokumentacji i stałym nasłuchu radiotelefonu. Służba trwa zwykle 12 godzin, w systemie zmianowym obejmującym noce, weekendy i święta. Na stanowisku wykorzystuje się:

urządzenia sterowania ruchem kolejowym – pulpit nastawczy, monitory i semafory;
dziennik ruchu, wykazy pociągów i regulamin techniczny stacji;
radiotelefon, telefon zapowiadawczy i urządzenia rejestracji rozmów;
latarka sygnałowa, chorągiewka i trąbka sygnałowa;
przyrządy do próby hamulca i manometry przewodu głównego;
kliny, płozy hamulcowe i korby do przestawiania zwrotnic.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

potrącenie przez pociąg, lokomotywę manewrową lub przetaczany wagon przy pracy w torach,
przygniecenie między zderzakami oraz uraz dłoni przy sprzęganiu i rozprzęganiu wagonów,
porażenie prądem i łuk elektryczny przy zbliżeniu do sieci trakcyjnej lub wejściu na dach wagonu,
potknięcie i skręcenie stawu skokowego na podsypce, rozjazdach i przy przechodzeniu przez tory,
upadek ze stopni wagonu, z lokomotywy i z pomostów hamulcowych,
hałas przejeżdżających pociągów, sygnałów dźwiękowych i odpowietrzania hamulców,
praca na wolnym powietrzu w mrozie, upale, deszczu i przy oblodzeniu torowiska,
ograniczona widoczność w czasie mgły, zamieci i pracy nocnej na torach.

Czynniki chemiczne:

pył krzemionki krystalicznej z tłucznia podsypki unoszony przy przejazdach pociągów,
spaliny lokomotyw manewrowych z silnikami wysokoprężnymi, w tym tlenki azotu i cząstki stałe,
uwolnienia substancji z cystern i wagonów z towarami niebezpiecznymi na torach stacyjnych.

Czynniki psychofizyczne:

odpowiedzialność za bezpieczeństwo ruchu pociągów i życie pasażerów przy każdej decyzji ruchowej,
praca zmianowa w systemie 12-godzinnym, w porze nocnej, w weekendy i święta,
presja czasu przy opóźnieniach, zmianach rozkładu i awariach urządzeń sterowania,
konieczność nieprzerwanej koncentracji i podzielnej uwagi przy obsłudze pulpitu i radiotelefonu,
obciążenie psychiczne po wypadkach z udziałem osób na torach i po zdarzeniach kolejowych.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku technika transportu kolejowego.

Środki ochrony indywidualnej

odzież ostrzegawcza o intensywnej widzialności klasy 3 noszona przy każdym wyjściu w tory – potrącenie przez pojazd szynowy, praca w porze nocnej i ograniczona widoczność;
obuwie ochronne z podnoskiem i wysoką cholewką usztywniającą staw skokowy – potknięcia na tłuczniu, upadek z wagonu i ze stopni;
rękawice ochronne przy sprzęganiu wagonów i obsłudze płóz hamulcowych – przygniecenie przy manewrach;
ochronniki słuchu przy pracy w rejonie odpowietrzania hamulców i intensywnego ruchu – hałas;
odzież ciepła, przeciwdeszczowa i latarka osobista – zmienne warunki atmosferyczne, praca w porze nocnej i ograniczona widoczność;
półmaska filtrująca przy uwolnieniu substancji i w rejonach silnie zapylonych – pył krzemionki krystalicznej, spaliny lokomotyw spalinowych, uwolnienia z wagonów z towarami niebezpiecznymi.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

wyznaczone i oświetlone przejścia przez tory, przejścia międzytorowe i chodniki na stacji – potrącenie przez pojazd szynowy, potknięcia na tłuczniu;
urządzenia sterowania ruchem z blokadami zależnościowymi i rejestracją komend – odpowiedzialność za bezpieczeństwo ruchu, stała koncentracja;
radiołączność manewrowa i sygnalizacja ostrzegawcza o jazdach manewrowych – potrącenie przez pojazd szynowy, przygniecenie przy manewrach;
wyłączanie i uziemianie sieci trakcyjnej przed pracami na wagonach oraz tablice ostrzegawcze – porażenie z sieci trakcyjnej;
automatyczne sprzęgi i stanowiska o bezpiecznym dostępie do zderzaków, tam gdzie są stosowane – przygniecenie przy manewrach;
oświetlenie torów stacyjnych, odśnieżanie i odladzanie przejść oraz rozjazdów – zmienne warunki atmosferyczne, praca w porze nocnej i ograniczona widoczność;
ergonomiczne stanowisko nastawni z regulowanym fotelem i monitorami – stała koncentracja.

Środki organizacyjne

regulamin techniczny stacji i zasady prowadzenia manewrów z udziałem kierownika manewrów – potrącenie przez pojazd szynowy, przygniecenie przy manewrach, odpowiedzialność za bezpieczeństwo ruchu;
zakaz przechodzenia pod wagonami i przez zderzaki oraz obowiązek zgłaszania wejścia w tory – potrącenie przez pojazd szynowy, przygniecenie przy manewrach;
procedura postępowania z wagonami z towarami niebezpiecznymi i wyznaczone tory ich odstawiania – uwolnienia z wagonów z towarami niebezpiecznymi;
okresowe pouczenia, sprawdzanie wiedzy i wsparcie dyspozytury przy sytuacjach nietypowych – stała koncentracja, presja czasu;
grafik służb z ograniczeniem kolejnych nocy, przerwy w czasie służby i możliwość odpoczynku – praca zmianowa, stała koncentracja;
pomoc psychologiczna i odsunięcie od służby po zdarzeniu z udziałem osób – stres po zdarzeniach;
pomiary hałasu i przeglądy oświetlenia terenu stacji – hałas, praca w porze nocnej i ograniczona widoczność.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla technika transportu kolejowego.

czynniki fizyczne – hałas, praca na wolnym powietrzu w zmiennych warunkach atmosferycznych, praca wzrokowa przy monitorach i sygnałach z rozpoznawaniem barw;
czynniki chemiczne – pył krzemionki krystalicznej z podsypki, spaliny silników wysokoprężnych, możliwe uwolnienia substancji z wagonów z towarami niebezpiecznymi;
czynniki biologiczne – brak;
inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na stanowisku związanym z bezpieczeństwem ruchu kolejowego, praca w torach czynnych z ryzykiem potrącenia, manewry i sprzęganie wagonów, praca w pobliżu sieci trakcyjnej 3 kV, praca zmianowa w porze nocnej, praca wymagająca stałej koncentracji i podzielnej uwagi, obciążenie psychiczne.

Podobne stanowiska

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).

ryzyko zawodowe on-line

Stanowiska pracy