Reżyser teatralny – kod 265408 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Reżyser teatralny opracowuje koncepcję przedstawienia, prowadzi próby z aktorami, ustala ruch sceniczny oraz współpracuje ze scenografem, kompozytorem i realizatorami światła i dźwięku. Pracuje w salach prób i na scenie, w czasie montaży i prób technicznych przebywa w strefie pracy mechaniki górnej i zapadni, a przed premierą pracuje do późnych godzin nocnych.
Reżyser teatralny – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie w zakresie reżyserii teatralnej lub udokumentowany dorobek inscenizacyjny,
- umiejętność analizy dramatu, opracowania koncepcji inscenizacyjnej i prowadzenia próby,
- umiejętność pracy z aktorem, ustalania ruchu scenicznego i prowadzenia zespołu wykonawców,
- znajomość warunków technicznych scen – mechaniki górnej, zapadni, oświetlenia i nagłośnienia,
- umiejętność współpracy z pionami technicznymi i planowania prób montażowych oraz generalnych,
- znajomość zasad bezpieczeństwa przy scenach z wysokością, ogniem, wodą i efektami specjalnymi.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- reżyser spektakli,
- reżyser przedstawień teatralnych,
- reżyser sceniczny,
- inscenizator,
- reżyser w teatrze dramatycznym.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie z oceną narządu głosu przy wielogodzinnym prowadzeniu prób,
- badania audiometryczne w związku z narażeniem na hałas prób technicznych i nagłośnienia,
- ocena zdolności do pracy w godzinach wieczornych i nocnych przed premierą,
- ocena zdolności do kierowania samochodem w celach służbowych przy realizacjach w innych miastach.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat,
- instruktaż bezpieczeństwa na scenie – strefy sztankietów, mechaniki górnej i otwartych zapadni,
- instruktaż postępowania przy scenach z ogniem, wodą, zadymieniem i efektami pirotechnicznymi,
- szkolenie z zasad pracy aktorów na wysokości i nadzoru nad próbami takich scen,
- szkolenie z organizacji ewakuacji sceny i widowni,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Próby odbywają się w salach prób i na scenie, zwykle w dwóch blokach dziennie, a w okresie przed premierą także wieczorami i w nocy. Na scenie w czasie prób technicznych pracuje mechanika górna, opuszczane są sztankiety, otwierają się zapadnie, przesuwa się scenografia, a reżyser przemieszcza się między widownią, sceną i kulisami, często w zaciemnieniu. Reflektory ustawiane do prób świetlnych dają duże natężenie światła i olśnienie, próby nagłośnienia prowadzone są przy wysokim poziomie dźwięku, a sceny z zadymieniem wypełniają scenę aerozolem z wytwornic. Prowadzenie próby oznacza kilkugodzinne mówienie podniesionym głosem na dużej odległości i w hałasie. Realizacje w innych teatrach wiążą się z wyjazdami i pracą poza miejscem zamieszkania przez wiele tygodni. Na stanowisku wykorzystuje się:
- egzemplarz reżyserski, plan sceny i harmonogram prób;
- stolik reżyserski na widowni z lampą, monitorem podglądu i interkomem;
- nagłośnienie sali prób, mikrofon reżyserski i odsłuch;
- makiety scenografii, plany świateł i partytura dźwiękowa;
- rejestracja wideo prób i komputer do pracy nad tekstem;
- wejścia techniczne, pomosty i kulisy w czasie prób montażowych.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- obciążenie narządu głosu wielogodzinnym mówieniem podniesionym głosem na dużej odległości,
- uderzenie, przygniecenie i pochwycenie przez sztankiety, elementy mechaniki górnej i przesuwaną scenografię,
- upadek do otwartej zapadni oraz z niezabezpieczonej krawędzi scenografii i podestu,
- potknięcie i upadek o kable, elementy dekoracji i progi w zaciemnionej kulisie oraz na widowni,
- hałas prób nagłośnienia, muzyki scenicznej i efektów dźwiękowych,
- olśnienie reflektorami o dużej mocy i światłem stroboskopowym w czasie prób świetlnych,
- praca w godzinach wieczornych i nocnych w okresie prób generalnych oraz premiery,
- wielogodzinna praca w pozycji siedzącej przy stoliku reżyserskim i przy pracy nad tekstem,
- przeciągi i zmienna temperatura na scenie oraz w nieogrzewanych salach prób,
- kierowanie samochodem przy realizacjach w innych miastach i powrotach po nocnej próbie.
Czynniki chemiczne:
- aerozol glikolu propylenowego i gliceryny z wytwornic dymu oraz mgły wodnej na scenie,
- farby, kleje, rozpuszczalniki i impregnaty ognioochronne stosowane w świeżo zmontowanej dekoracji.
Czynniki psychofizyczne:
- presja terminu premiery i konieczność podejmowania decyzji artystycznych w ostatnich dniach prób,
- obciążenie psychiczne recenzjami, oceną widowni i odpowiedzialnością za efekt artystyczny,
- napięcia w pracy z aktorami i pionami technicznymi oraz rozbieżność oczekiwań z dyrekcją teatru,
- obciążenie emocjonalne pracą z trudnym tematem spektaklu i emocjami zespołu podczas prób,
- długie wyjazdy do innych teatrów i praca poza miejscem zamieszkania przez wiele tygodni,
- niepewność dochodu i nieregularne angaże przy pracy na własny rachunek.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku reżysera teatralnego.
Środki ochrony indywidualnej
- hełm ochronny i kamizelka ostrzegawcza przy wejściu na scenę w czasie montażu i próby technicznej – mechanika sceny, zapadnie;
- obuwie pełne z podeszwą przeciwpoślizgową na scenie i w kulisach – potkniecie, mikroklimat sceny;
- wkładki przeciwhałasowe przy próbach nagłośnienia i scenach z dużym poziomem dźwięku – halas prob;
- półmaska z filtrem przy intensywnym zadymieniu i w świeżo malowanej dekoracji – dym scenograficzny, srodki scenograficzne;
- odzież ocieplana przy próbach w nieogrzewanych salach i na scenie – mikroklimat sceny.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- blokada i oznaczenie otwartych zapadni, bariery na krawędziach podestów i zabezpieczone zejścia – zapadnie;
- wygrodzenie strefy ruchu sztankietów, sygnalizacja pracy mechaniki i zakaz przebywania pod ładunkiem – mechanika sceny;
- oświetlenie dróg przejścia w kulisach, taśmy fluorescencyjne i mostki kablowe – potkniecie;
- ograniczenie poziomu nagłośnienia na próbie i odsłuch na stoliku reżyserskim z limiterem – halas prob;
- filtry i osłony reflektorów, zakaz kierowania stroboskopu na stolik reżyserski i widownię – swiatlo sceniczne;
- wentylacja sceny i ograniczenie zadymienia do poziomu niezbędnego w scenie – dym scenograficzny;
- wietrzenie i wygrzanie dekoracji po malowaniu oraz stosowanie preparatów wodorozcieńczalnych – srodki scenograficzne;
- nagłośnienie sali prób z mikrofonem reżyserskim zamiast mówienia podniesionym głosem – obciazenie glosu;
- fotel i stolik reżyserski z regulacją oraz oświetlenie miejscowe stolika – pozycja siedzaca;
- nagrzewnice i kurtyny powietrzne w salach prób oraz na scenie – mikroklimat sceny.
Środki organizacyjne
- harmonogram prób z przerwami, ograniczeniem bloków dziennych i dniem wolnym po premierze – praca w nocy fiz, presja premiery;
- odprawa z kierownikiem technicznym przed próbą techniczną i zakaz wejścia na scenę w czasie ruchu mechaniki – mechanika sceny, zapadnie;
- przerwy głosowe, napoje i korzystanie z mikrofonu przy prowadzeniu próby – obciazenie glosu;
- przerwy w pracy przy tekście i zmiana pozycji w czasie długich prób – pozycja siedzaca;
- ustalenie zakresu decyzji artystycznych i technicznych oraz ścieżki rozwiązywania sporów – konflikty w zespole, ocena publiczna;
- próby scen z efektami bez udziału zespołu i stopniowe wprowadzanie aktorów do scen podwyższonego ryzyka – swiatlo sceniczne, dym scenograficzny, zapadnie;
- zapewnienie noclegu lub kierowcy po nocnej próbie zamiast samodzielnego powrotu – kierowanie pojazdem, wyjazdy;
- dostęp do wsparcia psychologicznego zespołu przy spektaklach o trudnej tematyce – obciazenie emocjonalne;
- umowy z określonym harmonogramem i wynagrodzeniem etapowym – niepewnosc dochodu;
- instrukcje i karty charakterystyki płynu do wytwornicy dymu oraz materiałów scenograficznych – dym scenograficzny, srodki scenograficzne, halas prob.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla reżysera teatralnego.
- czynniki fizyczne – obciążenie narządu głosu, hałas prób nagłośnienia i muzyki scenicznej, światło sceniczne o dużej luminancji i światło stroboskopowe, praca na wysokości powyżej 3 m na podestach scenograficznych, praca w porze nocnej, wymuszona pozycja siedząca, przeciągi i zmienna temperatura;
- czynniki chemiczne – aerozol glikolu propylenowego i gliceryny z wytwornic dymu, farby, kleje i rozpuszczalniki w świeżo zmontowanej dekoracji, impregnaty ognioochronne;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – przebywanie w strefie pracy mechaniki górnej i otwartych zapadni, kierowanie samochodem w celach służbowych, praca w podróży przez wiele tygodni, obciążenie psychiczne odpowiedzialnością artystyczną i oceną publiczną.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).