Kontroler (sterowniczy) procesów przeróbki ropy naftowej i gazu

Kontroler (sterowniczy) procesów przeróbki ropy naftowej i gazu – kod 313401 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Kontroler (sterowniczy) procesów przeróbki ropy naftowej i gazu prowadzi z centralnej sterowni instalacje rafineryjne i gazowe – destylację atmosferyczną i próżniową, hydrorafinację, reforming, kraking katalityczny, odsiarczanie gazu i instalacje Clausa. Utrzymuje parametry procesu w systemie DCS, wydaje polecenia operatorom zewnętrznym, przeprowadza rozruchy i odstawienia oraz reaguje na alarmy w zakładzie o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii.

Kontroler (sterowniczy) procesów przeróbki ropy naftowej i gazu – wymagania w stosunku do pracownika

• wykształcenie średnie lub wyższe techniczne – chemiczne, petrochemiczne, procesowe,
• doświadczenie jako operator zewnętrzny instalacji rafineryjnej lub gazowej,
• znajomość procesów przeróbki ropy i gazu, schematów P&ID i systemów SIS,
• świadectwo kwalifikacyjne URE/SEP w grupach G2 lub G3 w zakresie eksploatacji – jeżeli wymagają tego przepisy lub procedury zakładowe,
• znajomość zasad pracy w strefach zagrożonych wybuchem i systemu zezwoleń na pracę,
• odporność na stres i gotowość do pracy w ruchu ciągłym.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

• operator konsoli DCS rafinerii,
• starszy operator instalacji rafineryjnej,
• operator panelowy instalacji gazowej,
• operator sterowni rafinerii,
• board operator rafinerii.

Badania

• wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
• okresowe badania lekarskie z oceną wzroku, słuchu i układu oddechowego,
• badania w związku z narażeniem na benzen i siarkowodór – w zakresie ustalonym przez lekarza medycyny pracy,
• kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni.

Szkolenia bhp i inne

• szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
• szkolenie okresowe bhp dla stanowisk robotniczych – nie rzadziej niż co 3 lata, a przy pracach szczególnie niebezpiecznych – co roku,
• szkolenie na symulatorze procesu i z procedur awaryjnych,
• szkolenie z ochrony przed siarkowodorem i użycia aparatów ucieczkowych,
• szkolenie z planu operacyjno-ratowniczego zakładu o dużym ryzyku awarii,
• szkolenie z udzielania pierwszej pomocy.

Środowisko pracy

Kontroler pracuje w centralnej, odpornej na wybuch sterowni rafinerii lub zakładu przetwórstwa gazu, przy konsoli z wieloma monitorami systemu DCS i stacjami systemu bezpieczeństwa. Prowadzi kilka instalacji jednocześnie, komunikuje się z operatorami zewnętrznymi przez radiotelefon, przyjmuje zezwolenia na pracę i uzgadnia działania z dyspozytorem ruchu. Wyjścia na instalację, w strefach Ex z ryzykiem uwolnienia węglowodorów i siarkowodoru, wykonuje głównie przy rozruchach, odstawieniach i awariach. Pracuje w systemie zmian 12-godzinnych w ruchu ciągłym. Na stanowisku wykorzystuje się:

• konsola DCS z systemem zarządzania alarmami i stacjami SIS;
• kolumny destylacyjne, piece rurowe, reaktory hydrorafinacji i krakingu;
• sprężarki, pompy, wymienniki ciepła i pochodnie;
• analizatory procesowe i chromatografy;
• przenośne detektory gazów palnych, H2S i CO;
• radiotelefony w wykonaniu przeciwwybuchowym i aparaty ucieczkowe.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

• pożar i wybuch węglowodorów przy uwolnieniu z instalacji,
• rozszczelnienie aparatów i rurociągów pod wysokim ciśnieniem i temperaturą,
• oparzenia od gorących rurociągów, pieców i produktów,
• hałas sprężarek, pieców i pochodni na instalacji,
• upadek z pomostów kolumn i schodów konstrukcji,
• praca w zmiennych warunkach atmosferycznych na instalacji.

Czynniki chemiczne:

• siarkowodór – gaz silnie toksyczny przy rozszczelnieniu instalacji kwaśnych,
• benzen i węglowodory aromatyczne,
• opary benzyn, gaz płynny, wodór,
• pyły katalizatorów i związki niklu przy pracach przy reaktorach.

Czynniki psychofizyczne:

• praca przy monitorach ekranowych powyżej 4 godzin dziennie,
• praca w zmianach 12-godzinnych, w tym w porze nocnej,
• stres przy stanach awaryjnych i odstawieniach,
• przeciążenie informacyjne przy jednoczesnym prowadzeniu kilku instalacji,
• odpowiedzialność za bezpieczeństwo zakładu i otoczenia.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku kontrolera (sterowniczego) procesów przeróbki ropy naftowej i gazu.

Środki ochrony indywidualnej

• odzież trudnopalna i antyelektrostatyczna – pożar i wybuch, gorące powierzchnie;
• osobisty detektor czterogazowy z H2S i aparat ucieczkowy – siarkowodór, węglowodory;
• półmaska z pochłaniaczem par organicznych przy poborze próbek – benzen, węglowodory;
• osłona twarzy i rękawice przy pracach w terenie – ciśnienie, gorące powierzchnie;
• ochronniki słuchu – hałas;
• półmaska FFP3 przy rozładunku katalizatora – katalizatory;
• obuwie bezpieczne antyelektrostatyczne i odzież zimowa – upadek, mikroklimat.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

• systemy SIS, zawory bezpieczeństwa, pochodnie i odcięcia awaryjne – pożar i wybuch, ciśnienie;
• stała detekcja gazów palnych i H2S z alarmem w sterowni – siarkowodór, węglowodory;
• sterownia odporna na wybuch z nadciśnieniem i filtracją – pożar i wybuch, benzen;
• stałe instalacje zraszaczowe i pianowe – pożar i wybuch;
• izolacja termiczna i osłony kołnierzy – gorące powierzchnie;
• balustrady pomostów i drogi ucieczki z konstrukcji – upadek;
• ergonomiczna konsola i racjonalizacja alarmów – praca przy monitorze, przeciążenie informacyjne.

Środki organizacyjne

• system zezwoleń na pracę, izolacji instalacji i pomiarów atmosfery – siarkowodór, pożar i wybuch, katalizatory;
• procedury rozruchu, odstawienia i ćwiczenia na symulatorze – stres przy awariach, odpowiedzialność;
• ograniczenie czasu pracy na instalacji w strefie hałasu – hałas;
• grafik zmian 12-godzinnych z odpoczynkiem i przerwami od konsoli – praca nocna, praca przy monitorze;
• podział instalacji między operatorów i wsparcie kierownika zmiany – przeciążenie informacyjne;
• monitoring narażenia na benzen i rejestr pracowników narażonych – benzen;
• ograniczenie prac na zewnątrz w ekstremalnej pogodzie – mikroklimat.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla kontrolera (sterowniczego) procesów przeróbki ropy naftowej i gazu.

• czynniki fizyczne – hałas, praca w warunkach zmiennego mikroklimatu;
• czynniki chemiczne – benzen, siarkowodór, opary benzyn i gaz płynny, związki niklu w katalizatorach;
• czynniki biologiczne – brak;
• inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w strefach zagrożonych wybuchem, obsługa instalacji ciśnieniowych, praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie, praca zmianowa i w porze nocnej.

Podobne stanowiska

• operator rafinerii,
• kontroler (sterowniczy) urządzeń destylacyjnych i rektyfikacyjnych,
• operator urządzeń destylacyjnych,
• operator produkcji gazów technicznych,
• technik gazownictwa.

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).