Podkuwacz koni – kod 722104 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Podkuwacz koni dba o kopyta koni – ocenia postawę i ruch zwierzęcia, oczyszcza i struga kopyta, skraca puszkę rogową i dobiera lub wykuwa podkowy. Dopasowuje podkowy na gorąco na kowadle, przybija je hufnalami, wykonuje kucie ortopedyczne we współpracy z lekarzem weterynarii i doradza właścicielom w zakresie pielęgnacji kopyt.
Podkuwacz koni – wymagania w stosunku do pracownika
- przygotowanie zawodowe w zawodzie podkuwacz koni lub kowal, mile widziany tytuł czeladnika lub mistrza,
- znajomość anatomii kończyn i kopyta konia oraz zasad korekcji kopyt,
- umiejętność kucia i dopasowywania podków na gorąco,
- umiejętność bezpiecznego postępowania z końmi, także pobudliwymi i młodymi,
- prawo jazdy kategorii B – przy pracy mobilnej u klientów,
- dobra kondycja fizyczna i odporność na pracę w pochylonej pozycji.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- kowal-podkuwacz,
- podkuwacz,
- kowal ortopedyczny koni,
- specjalista korekcji kopyt,
- kowal stajenny.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- ocena narządu ruchu, zwłaszcza kręgosłupa lędźwiowego – według wskazań lekarza medycyny pracy,
- ocena skóry i układu oddechowego przy narażeniu na alergeny końskie i kurz stajenny,
- zalecane szczepienie przeciw tężcowi i jego okresowe przypominanie.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż bezpiecznego postępowania z końmi i ich unieruchamiania podczas zabiegów,
- instruktaż bezpiecznej obsługi przenośnego pieca gazowego i butli z propanem-butanem,
- szkolenie z pierwszej pomocy, w tym przy urazach od kopnięcia i oparzeniach,
- szkolenie przeciwpożarowe – praca z ogniem w pobliżu słomy i siana.
Środowisko pracy
Podkuwacz koni pracuje w stajniach, ośrodkach jeździeckich i gospodarstwach, najczęściej mobilnie – z wyposażonego samochodu z przenośnym piecem gazowym, kowadłem i szlifierką. Pracuje w bezpośrednim kontakcie z koniem, trzymając jego kończynę między kolanami lub na podstawce, w długotrwałym pochyleniu. Otoczenie stanowią korytarze stajenne i place, często nieogrzewane, zakurzone, z mokrym lub śliskim podłożem i dużą ilością materiałów palnych. Przy przypalaniu podkowy do kopyta powstaje gęsty, drażniący dym ze spalanego rogu. Na stanowisku wykorzystuje się:
- noże kopytowe, cęgi i obcęgi do kopyt, tarniki i pilniki;
- przenośny piec gazowy na propan-butan, kowadło i młotki kowalskie;
- podkowy stalowe i aluminiowe, hufnale, kołki i podkładki;
- szlifierka kątowa i szlifierka stołowa;
- podstawka pod kopyto, fartuch kowalski i szczypce;
- kleje i masy do odbudowy kopyt, preparaty do pielęgnacji rogu;
- samochód warsztatowy do pracy mobilnej.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- kopnięcie, nadepnięcie, przygniecenie lub ugryzienie przez konia,
- skaleczenia nożem kopytowym, tarnikiem i ostrymi końcami hufnali,
- oparzenia gorącą podkową, kowadłem i piecem gazowym,
- uderzenie odpryskiem przy kuciu i szlifowaniu podków,
- hałas przy kuciu na kowadle i szlifowaniu,
- pożar słomy lub siana i wybuch gazu z instalacji pieca,
- poślizgnięcie i potknięcie na mokrym podłożu stajni,
- niekorzystny mikroklimat w nieogrzewanych stajniach i na otwartym terenie.
Czynniki chemiczne:
- dym ze spalania rogu kopytowego zawierający amoniak i związki siarki,
- tlenek węgla z przenośnego pieca gazowego przy słabej wentylacji,
- kleje akrylowe i masy do odbudowy kopyt (metakrylany),
- preparaty utwardzające róg zawierające formaldehyd.
Czynniki biologiczne:
- bakterie Clostridium tetani obecne w podłożu stajni – zakażenie ran,
- dermatofity wywołujące grzybicę skóry przenoszoną od koni,
- alergeny sierści i naskórka koni, kurz stajenny i endotoksyny.
Czynniki psychofizyczne:
- długotrwała wymuszona, pochylona pozycja ciała podczas pracy przy kopycie,
- obciążenie kręgosłupa przy podtrzymywaniu kończyny konia,
- ręczne przenoszenie kowadła, pieca i skrzyń narzędziowych,
- stres przy pracy z pobudliwymi i nieprzewidywalnymi końmi,
- praca w pojedynkę i nieregularny czas pracy z dojazdami do klientów.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku podkuwacza koni.
Środki ochrony indywidualnej
- fartuch kowalski skórzany – skaleczenia nożem kopytowym, oparzenia, kopnięcie;
- obuwie ochronne z podnoskiem – nadepnięcie przez konia, upadek podkowy lub kowadła;
- okulary ochronne – odpryski przy kuciu i szlifowaniu;
- rękawice skórzane przy kuciu i rękawice nitrylowe przy klejach i preparatach – oparzenia, kleje, formaldehyd;
- ochronniki słuchu – hałas przy kuciu i szlifowaniu;
- półmaska z filtrem P2 lub kombinowanym – dym ze spalania rogu, kurz stajenny, alergeny;
- odzież ocieplana i nieprzemakalna – niekorzystny mikroklimat.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- stanowisko do kucia z unieruchomieniem konia na uwiązie lub w poskromie – kopnięcie, nadepnięcie, ugryzienie;
- piec gazowy z zaworem bezpieczeństwa, sprawnym reduktorem i szczelnymi przewodami – wybuch gazu, tlenek węgla;
- ustawienie pieca i kowadła z dala od słomy i siana, gaśnica w samochodzie – pożar;
- praca w przewiewnym miejscu lub na zewnątrz – dym ze spalania rogu, tlenek węgla;
- podstawka pod kopyto i regulowane stojaki – wymuszona pozycja, obciążenie kręgosłupa;
- oświetlone stanowisko z równym, suchym podłożem i matą antypoślizgową – poślizgnięcie, potknięcie;
- pas lub uchwyt na narzędzia z osłonami ostrzy – skaleczenia.
Środki organizacyjne
- obecność osoby prowadzącej konia lub właściciela podczas zabiegu – kopnięcie, przygniecenie, stres, praca w pojedynkę;
- zbieranie informacji o zachowaniu konia przed pracą i współpraca z lekarzem weterynarii przy koniach trudnych – kopnięcie, ugryzienie, stres;
- szczepienie przeciw tężcowi i natychmiastowe opatrywanie ran – Clostridium tetani;
- higiena rąk, dezynfekcja narzędzi i kontrola skóry – dermatofity, alergeny, endotoksyny;
- karty charakterystyki klejów i utwardzaczy – metakrylany, formaldehyd;
- przerwy na rozprostowanie pleców i ćwiczenia rozciągające – wymuszona pozycja, obciążenie kręgosłupa;
- planowanie liczby koni i tras przejazdów – nieregularny czas pracy, ręczne przenoszenie, mikroklimat, hałas.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla podkuwacza koni.
- czynniki fizyczne – hałas, mikroklimat zimny;
- czynniki chemiczne – dym ze spalania rogu (amoniak, związki siarki), tlenek węgla, metakrylany, formaldehyd;
- czynniki biologiczne – Clostridium tetani, dermatofity (grzyby skóry), alergeny pochodzenia zwierzęcego (sierść i naskórek koni);
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – kontakt z dużymi zwierzętami (ryzyko kopnięcia i przygniecenia), wymuszona pozycja ciała, ręczne przenoszenie ciężarów, praca z otwartym ogniem i gazem propan-butan, kierowanie pojazdem (jeżeli dotyczy).
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).