Ludwisarz – kod 721103 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Ludwisarz projektuje, formuje i odlewa dzwony oraz inne wyroby z brązu, takie jak tablice, rzeźby i elementy architektoniczne. Wykonuje rdzeń i płaszcz formy z gliny lub mas formierskich, wytapia stop miedzi z cyną w piecu, zalewa formę, a po wystygnięciu oczyszcza odlew, szlifuje, cyzeluje i stroi dzwon, dopasowując go do zadanego tonu.
Ludwisarz – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zawodowe odlewnicze lub przyuczenie w pracowni ludwisarskiej,
- znajomość technologii formowania w glinie i masach formierskich oraz topienia brązu,
- umiejętność odczytu rysunku technicznego i profilu żebra dzwonu,
- zdolności manualne i plastyczne, wyczucie formy i dobry słuch muzyczny,
- sprawność fizyczna i odporność na pracę w wysokiej temperaturze,
- uprawnienia UDT do obsługi suwnicy lub wciągnika, jeśli pracownik je obsługuje.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- odlewnik dzwonów,
- mistrz ludwisarski,
- odlewnik brązu artystycznego,
- odlewnik w pracowni ludwisarskiej,
- czeladnik ludwisarski.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- badania uwzględniające narażenie na pył krzemionki krystalicznej, ołów i hałas – w zakresie ustalonym przez lekarza (np. RTG klatki piersiowej, spirometria, oznaczenie ołowiu we krwi),
- badania psychotechniczne – gdy pracownik obsługuje suwnicę sterowaną z kabiny.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż bezpiecznego topienia, transportu kadzi i zalewania form,
- zaświadczenie kwalifikacyjne UDT na suwnice lub wciągniki – jeśli pracownik je obsługuje,
- szkolenie hakowego (sygnalisty) przy podnoszeniu form i dzwonów,
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej i gaszenia metalu,
- szkolenie z pierwszej pomocy przy oparzeniach.
Środowisko pracy
Ludwisarz pracuje w niewielkiej odlewni rzemieślniczej lub pracowni artystycznej, w hali z piecem do topienia brązu, dołem odlewniczym i stanowiskami formowania. Formy dużych dzwonów zakopuje się w dole odlewniczym i ubija wokół nich ziemię, a zalewanie prowadzi się metalem o temperaturze ok. 1100 °C. W czasie wytopu i zalewania pracownik jest narażony na promieniowanie cieplne, dymy i pył, a przy oczyszczaniu odlewów – na hałas i drgania narzędzi. Dzwony ważą od kilkunastu kilogramów do kilku ton, więc przemieszcza się je suwnicą lub wciągnikami. Praca ma charakter ciężkiej pracy fizycznej, często w wymuszonych pozycjach. Na stanowisku wykorzystuje się:
- piec indukcyjny lub tyglowy opalany gazem;
- tygle, kadzie odlewnicze i łyżki do żużla;
- szablony obrotowe do wykonania rdzenia i płaszcza formy;
- glina, masy formierskie z piaskiem kwarcowym i spoiwami;
- suwnica, wciągniki i zawiesia łańcuchowe;
- szlifierki kątowe, młotki pneumatyczne i narzędzia do cyzelowania;
- tokarka karuzelowa lub stanowisko do strojenia dzwonów;
- stroiki, kamertony i elektroniczny analizator dźwięku.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- oparzenia ciekłym brązem przy zalewaniu form i rozpryskach,
- wyrzut metalu wskutek wybuchu pary w niedostatecznie wysuszonej formie,
- promieniowanie podczerwone od pieca i ciekłego metalu,
- mikroklimat gorący przy wytopie i zalewaniu,
- hałas przy oczyszczaniu, szlifowaniu i strojeniu dzwonów,
- drgania mechaniczne przenoszone na ręce od szlifierek i młotków pneumatycznych,
- przygniecenie przez formę lub dzwon przy transporcie suwnicą,
- upadek do dołu odlewniczego i potknięcie o elementy form,
- urazy oczu odpryskami metalu i ścierniwa.
Czynniki chemiczne:
- pył krzemionki krystalicznej z mas formierskich i przy oczyszczaniu odlewów,
- tlenek cynku i dymy metali przy topieniu brązu (ryzyko gorączki odlewniczej),
- ołów i jego związki obecne w niektórych stopach i złomie,
- tlenek węgla ze spalania gazu i wypalania form.
Czynniki psychofizyczne:
- dźwiganie i przenoszenie gliny, form i narzędzi,
- wymuszone pozycje ciała przy formowaniu i cyzelowaniu,
- ciężka praca fizyczna z dużym wydatkiem energetycznym,
- stres i duża odpowiedzialność przy zalewaniu dużych form,
- obciążenie wzroku i uwagi przy cyzelowaniu i strojeniu.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku ludwisarza.
Środki ochrony indywidualnej
- odzież aluminizowana, getry, fartuch i obuwie odlewnicze – oparzenia ciekłym metalem, wybuch pary w wilgotnej formie;
- przyłbica z filtrem podczerwieni – promieniowanie podczerwone, oparzenia ciekłym metalem;
- okulary lub gogle ochronne – urazy oczu odpryskami;
- ochronniki słuchu – hałas;
- rękawice antywibracyjne – drgania miejscowe;
- półmaska z filtrem P3 – pył krzemionki krystalicznej, tlenek cynku i dymy metali, ołów;
- obuwie z podnoskiem i kask – przygniecenie przez ładunek.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- suszenie i wygrzewanie form przed zalaniem, kontrola wilgotności – wybuch pary w wilgotnej formie;
- okap i odciąg dymów nad piecem – tlenek cynku i dymy metali, ołów, tlenek węgla;
- wentylacja ogólna hali i detektor tlenku węgla – tlenek węgla, mikroklimat gorący;
- stanowisko szlifowania z odciągiem miejscowym – pył krzemionki krystalicznej, urazy oczu odpryskami;
- ekrany cieplne przy piecu i nawiew powietrza na stanowisko – promieniowanie podczerwone, mikroklimat gorący;
- suwnica dopuszczona do eksploatacji przez UDT, sprawdzone zawiesia i trawersy – przygniecenie przez ładunek, dźwiganie;
- balustrady i pokrycie dołu odlewniczego poza wytopem – upadek do dołu odlewniczego;
- narzędzia o obniżonych drganiach i stół obrotowy do formowania – drgania miejscowe, wymuszone pozycje ciała;
- strojenie z użyciem analizatora elektronicznego i kabiny wyciszonej – hałas, obciążenie wzroku i uwagi.
Środki organizacyjne
- instrukcja zalewania form z wyznaczeniem ról i strefy bezpiecznej – oparzenia ciekłym metalem, stres przy zalewaniu;
- udział w zalewaniu wyłącznie przeszkolonych osób, sygnalista przy transporcie – przygniecenie przez ładunek, stres przy zalewaniu;
- pomiary pyłu, hałasu i drgań oraz stężeń metali – pył krzemionki krystalicznej, hałas, drgania miejscowe, ołów;
- zakaz jedzenia i palenia w hali, mycie rąk i odzież do prania w zakładzie – ołów, tlenek cynku i dymy metali;
- przerwy w chłodnym pomieszczeniu i napoje przy pracy w gorącu – mikroklimat gorący, ciężka praca fizyczna;
- przestrzeganie limitów dźwigania i praca zespołowa przy ciężkich elementach – dźwiganie, ciężka praca fizyczna;
- przerwy i rotacja przy cyzelowaniu i pracy narzędziami wibracyjnymi – wymuszone pozycje ciała, drgania miejscowe, obciążenie wzroku i uwagi.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla ludwisarza.
- czynniki fizyczne – hałas, drgania mechaniczne o działaniu miejscowym, promieniowanie podczerwone, mikroklimat gorący;
- czynniki chemiczne – pył krzemionki krystalicznej, tlenek cynku, ołów i jego związki, tlenek węgla;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca przy ciekłym metalu, obsługa urządzeń transportu bliskiego (suwnica, wciągnik), dźwiganie ciężkich elementów, ciężka praca fizyczna, wymuszona pozycja ciała.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).