Lekarz weterynarii zwierząt egzotycznych – kod 225210 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Lekarz weterynarii – specjalista chorób zwierząt nieudomowionych”. Lekarz weterynarii zwierząt egzotycznych leczy gady, płazy, ptaki ozdobne, małe ssaki, ryby akwariowe oraz zwierzęta z ogrodów zoologicznych i ośrodków rehabilitacji dzikich zwierząt. Bada i unieruchamia pacjentów, wykonuje znieczulenia, zabiegi chirurgiczne, zdjęcia RTG i badania laboratoryjne, doradza właścicielom w zakresie warunków utrzymania i żywienia oraz prowadzi dokumentację wymaganą przy gatunkach chronionych.
Lekarz weterynarii zwierząt egzotycznych – wymagania w stosunku do pracownika
- dyplom lekarza weterynarii i prawo wykonywania zawodu nadane przez izbę lekarsko-weterynaryjną,
- specjalizacja lub doświadczenie w zakresie chorób zwierząt nieudomowionych,
- znajomość anatomii, fizjologii i technik unieruchamiania gadów, ptaków i małych ssaków,
- znajomość przepisów o gatunkach chronionych i obrocie okazami CITES,
- przeszkolenie z ochrony radiologicznej przy pracy z aparatem RTG.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- weterynarz zwierząt egzotycznych,
- lekarz weterynarii zwierząt nieudomowionych,
- lekarz weterynarii ogrodu zoologicznego,
- lekarz weterynarii ptaków i gadów,
- weterynarz małych ssaków i gadów.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- szczepienia zalecane – przeciw wściekliźnie, tężcowi i wirusowemu zapaleniu wątroby typu B,
- badania z uwzględnieniem narażenia na promieniowanie jonizujące,
- badanie w kierunku chorób alergicznych przy narażeniu na alergeny zwierzęce.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp nie rzadziej niż co 5 lat,
- szkolenie z ochrony radiologicznej dla osób obsługujących aparaty RTG,
- szkolenie z bezpiecznego unieruchamiania zwierząt niebezpiecznych, w tym węży i drapieżnych ptaków,
- szkolenie z postępowania po pogryzieniu i ekspozycji na materiał zakaźny,
- doskonalenie zawodowe w zakresie medycyny zwierząt egzotycznych.
Środowisko pracy
Lekarz weterynarii zwierząt egzotycznych pracuje w gabinecie i lecznicy weterynaryjnej z salą zabiegową, pracownią RTG i stacją wziewnego znieczulenia, a także wyjazdowo w ogrodach zoologicznych, hodowlach i ośrodkach rehabilitacji dzikich zwierząt. Pacjenci są nieprzewidywalni, często zestresowani, a część z nich może dotkliwie pogryźć, podrapać lub uderzyć dziobem i szponami. W terrariach i wolierach panuje wysoka temperatura i wilgotność. Lekarz pełni dyżury i przekazuje właścicielom trudne informacje, w tym decyzje o eutanazji. Na stanowisku wykorzystuje się:
- aparat RTG cyfrowy i aparat do znieczulenia wziewnego z izofluranem;
- narzędzia chirurgiczne, igły, strzykawki i skalpele;
- rękawice do unieruchamiania, chwytaki do węży, ręczniki i kaptury dla ptaków;
- inkubatory, terraria szpitalne i lampy grzewcze;
- mikroskop, wirówka i odczynniki laboratoryjne;
- komputer z oprogramowaniem do dokumentacji.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- pogryzienie, podrapanie i uderzenie dziobem lub szponami,
- zaciśnięcie przez dużego węża dusiciela,
- ukłucia igłami i skaleczenia skalpelem,
- promieniowanie jonizujące przy badaniach RTG,
- ręczne podnoszenie dużych gadów, żółwi i klatek transportowych,
- wysoka temperatura i wilgotność w terrariach i pomieszczeniach dla gadów,
- poślizgnięcie na mokrych posadzkach lecznicy i ogrodu zoologicznego.
Czynniki chemiczne:
- izofluran i inne wziewne środki znieczulające,
- formaldehyd stosowany do utrwalania materiału histopatologicznego,
- środki dezynfekcyjne na bazie chloru i czwartorzędowych soli amoniowych,
- alergeny zwierzęce z piór, sierści i odchodów.
Czynniki biologiczne:
- pałeczki Salmonella przenoszone przez gady,
- bakterie Chlamydia psittaci od papug i gołębi,
- wirus herpes B i prątki gruźlicy od małp,
- prątki Mycobacterium marinum od ryb akwariowych,
- grzyby dermatofity i wirus wścieklizny od dzikich ssaków.
Czynniki psychofizyczne:
- stres przy pracy z pacjentami nieprzewidywalnymi i niebezpiecznymi,
- obciążenie emocjonalne przy eutanazji i kontakcie z właścicielami,
- dyżury i praca w porze nocnej,
- wymuszona pozycja ciała podczas zabiegów,
- wysoka odpowiedzialność za życie pacjentów i gatunki chronione.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku lekarza weterynarii zwierząt egzotycznych.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice skórzane o zwiększonej wytrzymałości do unieruchamiania – pogryzienie;
- rękawice nitrylowe, fartuch i okulary ochronne – salmonelloza, prątki ryb, środki dezynfekcyjne, formaldehyd;
- półmaska FFP2 lub FFP3 przy ptakach i naczelnych – ornitoza, zoonozy naczelnych, alergeny zwierzęce;
- fartuch ochronny z gumy ołowiowej, osłona tarczycy i dozymetr – promieniowanie jonizujące;
- przyłbica przy zabiegach na naczelnych i drapieżnych ptakach – zoonozy naczelnych, pogryzienie;
- obuwie z podeszwą antypoślizgową – poślizgnięcie;
- lekka odzież robocza do pracy w terrariach i wolierach – mikroklimat gorący.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- chwytaki do węży, tuby unieruchamiające i klatki zaciskowe – pogryzienie, zaciśnięcie przez węża;
- pojemniki na odpady ostre i igły z zabezpieczeniem – ukłucia;
- osłony stałe pracowni RTG i sygnalizacja pracy aparatu – promieniowanie jonizujące;
- system odciągu gazów anestetycznych przy aparacie do znieczulenia – anestetyki;
- dygestorium do pracy z formaliną – formaldehyd;
- stoły zabiegowe z regulacją wysokości i wózki do przenoszenia klatek – dźwiganie, wymuszona pozycja;
- wentylacja i klimatyzacja pomieszczeń dla zwierząt – mikroklimat gorący, alergeny zwierzęce;
- izolatki dla zwierząt podejrzanych o choroby zakaźne – ornitoza, grzybice i wścieklizna, salmonelloza.
Środki organizacyjne
- zabiegi na dużych wężach i niebezpiecznych zwierzętach wyłącznie z asystą drugiej osoby – zaciśnięcie przez węża, pogryzienie, stres;
- sedacja przed badaniem zwierząt agresywnych – pogryzienie, stres;
- procedura poekspozycyjna i ewidencja pogryzień – ukłucia, zoonozy naczelnych, grzybice i wścieklizna;
- szczepienia ochronne personelu i badania w kierunku zoonoz – grzybice i wścieklizna, zoonozy naczelnych;
- zasady higieny po kontakcie z gadami i rybami, zakaz spożywania posiłków w lecznicy – salmonelloza, prątki ryb;
- stosowanie środków chemicznych zgodnie z kartami charakterystyki – środki dezynfekcyjne, formaldehyd, anestetyki;
- grafik dyżurów z odpoczynkiem dobowym – dyżury;
- wsparcie psychologiczne i omawianie trudnych przypadków w zespole – obciążenie emocjonalne, odpowiedzialność;
- bieżące usuwanie wody z posadzek – poślizgnięcie.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla lekarza weterynarii zwierząt egzotycznych.
- czynniki fizyczne – promieniowanie jonizujące, mikroklimat gorący i wilgotny, ręczne prace transportowe, wymuszona pozycja ciała;
- czynniki chemiczne – izofluran, formaldehyd, środki dezynfekcyjne, alergeny pochodzenia zwierzęcego;
- czynniki biologiczne – pałeczki Salmonella, Chlamydia psittaci, wirus herpes B, prątki Mycobacterium, grzyby dermatofity, wirus wścieklizny;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – ryzyko pogryzienia i urazów przez zwierzęta, praca z ostrymi narzędziami, dyżury nocne, obciążenie psychiczne.
Podobne stanowiska
- weterynarz,
- technik weterynarii,
- asystent weterynarza,
- opiekun zwierząt w zoo,
- pracownik sklepu zoologicznego.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).