Maszynista metra – kod 831103 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Maszynista pociągu metra”. Maszynista metra prowadzi pociągi metra po liniach podziemnych, zatrzymuje skład przy krawędzi peronu, obsługuje drzwi i kontroluje bezpieczne wsiadanie pasażerów, a na linii utrzymuje łączność z dyspozytorem ruchu. Przed wyjazdem ze stacji techniczno-postojowej przyjmuje i sprawdza pociąg, prowadzi próby hamulców i systemów zabezpieczenia ruchu, a w sytuacjach awaryjnych zabezpiecza skład i uczestniczy w ewakuacji pasażerów z tunelu.
Maszynista metra – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie co najmniej średnie lub zasadnicze zawodowe oraz ukończone szkolenie i egzamin na maszynistę metra,
- uprawnienia do prowadzenia pociągu metra (licencja i świadectwo lub upoważnienie przewoźnika) – zgodnie z przepisami o transporcie kolejowym i regulacjami przewoźnika,
- pozytywne orzeczenie lekarskie i psychologiczne o zdolności do pracy na stanowisku związanym z bezpieczeństwem ruchu,
- znajomość przepisów i instrukcji ruchu metra, sygnalizacji i systemów zabezpieczenia ruchu pociągów,
- znajomość budowy pociągów metra i umiejętność usuwania prostych usterek,
- odporność na stres, podzielność uwagi i szybki czas reakcji,
- gotowość do pracy zmianowej, w tym w porze nocnej, w weekendy i święta.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- maszynista pociągu metra,
- motorniczy metra,
- prowadzący pociąg metra,
- maszynista w metrze,
- operator pociągu metra.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- specjalistyczne badania lekarskie dla stanowisk związanych z bezpieczeństwem ruchu, w tym badanie wzroku, widzenia barw i słuchu,
- badania psychologiczne oceniające sprawność psychomotoryczną, uwagę i odporność na stres,
- badania okresowe w terminach określonych przepisami dla maszynistów oraz po zdarzeniach w ruchu,
- kontrola trzeźwości i badania na obecność środków działających podobnie do alkoholu – zgodnie z regulaminem przewoźnika.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie i egzamin kwalifikacyjny na maszynistę metra oraz okresowe pouczenia z przepisów ruchu,
- okresowe szkolenia na symulatorze i sprawdziany znajomości linii,
- szkolenie z ewakuacji pasażerów z tunelu i współpracy ze służbami ratowniczymi,
- szkolenie z bezpiecznego poruszania się w tunelu i zagrożeń od szyny prądowej,
- szkolenie z pierwszej pomocy i obsługi gaśnic w pociągu.
Środowisko pracy
Maszynista pracuje w kabinie pociągu metra, większość zmiany w tunelach przy sztucznym oświetleniu, z krótkimi postojami na stacjach. Pociągi zasilane są z trzeciej szyny prądowej napięciem 750 V prądu stałego, co oznacza śmiertelne zagrożenie w razie zejścia na tor. Na liniach panuje hałas toczenia i hamowania, drgania przenoszone na fotel oraz pył zawierający cząstki metali z hamulców, kół i szyn. Praca wymaga stałej koncentracji, kontaktu z dyspozytorem i reagowania na zdarzenia na peronach – w tym wejścia osób na tor. Zmiany obejmują wczesne godziny poranne, noce i przejazdy techniczne na stację postojową. Na stanowisku wykorzystuje się:
- pociągi metra z kabiną maszynisty i pulpitem sterowniczym;
- systemy automatycznej ochrony i sterowania pociągiem (ATP, ATO, CBTC);
- radiotelefon i systemy łączności z dyspozytorem;
- monitory podglądu peronów i kamery;
- sprzęt ratunkowy pociągu: gaśnice, drabinki ewakuacyjne, latarki;
- drążek uziemiający i wskaźnik napięcia – przy zabezpieczaniu szyny prądowej.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- porażenie prądem elektrycznym od trzeciej szyny 750 V przy zejściu na tor,
- potrącenie przez pociąg w tunelu lub na torach stacji postojowej,
- hałas toczenia, hamowania i wentylacji tunelowej,
- drgania mechaniczne o działaniu ogólnym przenoszone przez fotel kabiny,
- zderzenie lub wykolejenie pociągu,
- pożar i zadymienie w tunelu,
- upadek przy wsiadaniu i wysiadaniu z kabiny oraz w tunelu,
- oświetlenie sztuczne i zmienne warunki widzenia w tunelu.
Czynniki chemiczne:
- pył zawierający cząstki żelaza i metali z hamulców, kół i szyn,
- dym i produkty spalania podczas pożaru w tunelu.
Czynniki biologiczne:
- kontakt z pasażerami i zakażenia przenoszone drogą kropelkową,
- kontakt z krwią i płynami ustrojowymi przy wypadkach na torach.
Czynniki psychofizyczne:
- silny stres i trauma po wypadkach z udziałem osób na torach,
- stała koncentracja uwagi i odpowiedzialność za bezpieczeństwo pasażerów,
- agresja i zachowania pasażerów zagrażające bezpieczeństwu,
- praca zmianowa, w tym w porze nocnej i we wczesnych godzinach,
- monotonia jazdy w tunelach i długotrwała pozycja siedząca,
- izolacja w kabinie i ograniczony kontakt społeczny.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku maszynisty metra.
Środki ochrony indywidualnej
- kamizelka ostrzegawcza i latarka – potrącenie przez pociąg, upadek, zmienne warunki widzenia;
- obuwie ochronne dielektryczne z podeszwą antypoślizgową – porażenie prądem, upadek;
- rękawice elektroizolacyjne przy uziemianiu szyny prądowej – porażenie prądem;
- maska ucieczkowa lub kaptur ucieczkowy w kabinie – dym i produkty spalania;
- rękawice jednorazowe i maseczka w apteczce – kontakt z krwią, zakażenia;
- ochronniki słuchu przy pracach w tunelu poza kabiną – hałas.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- systemy ochrony pociągu ATP i sygnalizacja ruchu – zderzenie, wykolejenie, potrącenie;
- wyłączanie zasilania szyny prądowej z dyspozytorni i uziemienie przed zejściem na tor – porażenie prądem;
- osłony szyny prądowej i chodniki ewakuacyjne w tunelu – porażenie prądem, upadek;
- wentylacja tunelowa z trybem pożarowym i instalacje gaśnicze w pociągach – pożar, dym, pył metaliczny;
- kabina z izolacją akustyczną, klimatyzacją i filtracją powietrza – hałas, pył metaliczny;
- fotel z amortyzacją i regulacją – drgania ogólne, pozycja siedząca;
- oświetlenie tunelu i reflektory pociągu – zmienne warunki widzenia;
- monitoring peronów, drzwi peronowe tam, gdzie są zainstalowane, i przycisk alarmowy – agresja pasażerów, wypadki z udziałem osób.
Środki organizacyjne
- instrukcje ruchu i procedury zejścia na tor tylko za zgodą dyspozytora po wyłączeniu napięcia – porażenie prądem, potrącenie;
- szkolenia i ćwiczenia ewakuacji pasażerów z tunelu – pożar, zderzenie, stres;
- wsparcie psychologiczne i odsunięcie od pracy po wypadku z udziałem osoby – trauma;
- planowanie zmian z zachowaniem odpoczynku dobowego i przerw – praca nocna, zmęczenie, monotonia;
- kontrola trzeźwości przed rozpoczęciem pracy – koncentracja, bezpieczeństwo pasażerów;
- współpraca ze służbą ochrony metra i policją – agresja pasażerów;
- procedury postępowania z materiałem biologicznym i dezynfekcji – kontakt z krwią, zakażenia;
- pomiary hałasu, drgań i zapylenia w kabinie i tunelach – hałas, drgania, pył.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla maszynisty metra.
- czynniki fizyczne – hałas, drgania mechaniczne o działaniu ogólnym, oświetlenie sztuczne;
- czynniki chemiczne – pył zawierający tlenki żelaza i cząstki metali;
- czynniki biologiczne – kontakt z materiałem biologicznym (krew) przy wypadkach;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – prowadzenie pojazdu szynowego (stanowisko związane z bezpieczeństwem ruchu), praca w pobliżu urządzeń elektrycznych pod napięciem (trzecia szyna 750 V), praca zmianowa, w tym w porze nocnej, stres i obciążenie odpowiedzialnością, praca pod ziemią.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).