Grawer – kod 731611 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Grawer wykonuje napisy, wzory i oznaczenia na metalu, szkle, kamieniu, tworzywach i drewnie – rytuje ręcznie rylcami i wiertarkami precyzyjnymi oraz obsługuje grawerki mechaniczne, lasery i plotery. Przygotowuje projekty w programach graficznych, zdobi tabliczki, statuetki, puchary, biżuterię, pieczątki i numery identyfikacyjne, a także wykonuje obróbkę wykończeniową i polerowanie.
Grawer – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zawodowe lub praktyka w zawodzie grawerskim,
- umiejętność przygotowania projektów w programach graficznych i obsługi sterowania grawerki,
- znajomość technik grawerowania w metalu, szkle, kamieniu i tworzywach,
- dobra ostrość wzroku i zdolność do precyzyjnej pracy z bliska,
- cierpliwość i dokładność przy wykonaniu jednostkowych zleceń,
- znajomość zasad bezpiecznej pracy z urządzeniami laserowymi.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- rytownik wyrobów metalowych,
- operator grawerki laserowej,
- grawer artystyczny,
- wykonawca tabliczek i oznaczeń,
- operator plotera grawerującego.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- badania okulistyczne z oceną ostrości wzroku i widzenia z bliska,
- badania uwzględniające narażenie na promieniowanie laserowe, pyły i hałas, w zakresie ustalonym przez lekarza.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż obsługi grawerki mechanicznej i plotera oraz zasad mocowania detali,
- szkolenie z bezpieczeństwa pracy z urządzeniami laserowymi i stosowania okularów ochronnych,
- instruktaż postępowania z pyłami i dymami powstającymi przy grawerowaniu tworzyw,
- szkolenie z pierwszej pomocy, w tym przy urazach oka i skaleczeniach.
Środowisko pracy
Pracownia grawerska to niewielkie pomieszczenie warsztatowe z kilkoma stanowiskami – stołem do pracy ręcznej z rylcami, grawerką mechaniczną, laserem w obudowie, polerką i stanowiskiem komputerowym do projektowania. Grawer spędza większość zmiany siedząc, pochylony nad detalem o wielkości kilku centymetrów, z lupą i oświetleniem miejscowym. Przy grawerowaniu metalu i kamienia powstaje pył i drobne wióry, przy laserze w tworzywach dymy o ostrym zapachu, a przy polerowaniu aerozol past polerskich. Słychać ciągły szum odciągu, sprężarki i wrzeciona grawerki. Zlecenia są jednostkowe i pilne – tabliczki na pogrzeb, puchary na zawody, grawer na prezent – co oznacza pracę pod presją terminu i częste zmiany zadań. Na stanowisku wykorzystuje się:
- rylce, dłuta grawerskie, młotki i wiertarki precyzyjne;
- grawerka mechaniczna z pantografem i frezarka grawerująca;
- laser światłowodowy lub CO2 w obudowie z odciągiem;
- ploter grawerujący i urządzenie do piaskowania szkła;
- polerka, szczotki i pasty polerskie;
- komputer z programem graficznym i oprogramowaniem sterującym.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- skaleczenia i ukłucia rylcami, dłutami, wiertłami i ostrymi krawędziami detali,
- odpryski metalu, szkła i wiórów uderzające w oko przy grawerowaniu i polerowaniu,
- promieniowanie laserowe bezpośrednie i odbite przy obsłudze grawerki laserowej,
- pył metalowy, szklany i kamienny powstający przy grawerowaniu, frezowaniu i piaskowaniu,
- hałas wrzeciona grawerki, sprężarki, odciągu i piaskarki,
- obciążenie wzroku pracą z bliska oraz praca statyczna w pozycji siedzącej z pochyloną głową,
- porażenie prądem przy urządzeniach warsztatowych oraz pochwycenie przez szczotki polerki i wrzeciono.
Czynniki chemiczne:
- dymy i aerozole powstające przy laserowym grawerowaniu tworzyw, w tym chlorowodór z PVC i opary akrylu,
- pasty polerskie, rozpuszczalniki i preparaty do mycia detali,
- farby, emalie i masy wypełniające wygrawerowane napisy.
Czynniki psychofizyczne:
- presja pilnych zleceń o nieprzekraczalnym terminie, w tym tabliczek pogrzebowych,
- odpowiedzialność za detal powierzony przez klienta, którego błąd oznacza nieodwracalne zniszczenie,
- monotonia powtarzalnych grawerów przy jednoczesnej wysokiej precyzji wykonania,
- praca przy monitorze ekranowym przy projektowaniu i przygotowaniu plików,
- kontakt z klientem w trudnych okolicznościach, zwłaszcza przy zamówieniach żałobnych.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku grawera.
Środki ochrony indywidualnej
- okulary ochronne lub osłona twarzy przy grawerowaniu, frezowaniu i polerowaniu – odpryski i uraz oka, pył metalowy, szklany i kamienny;
- okulary o filtrze dobranym do długości fali lasera – promieniowanie laserowe;
- rękawice odporne na przecięcie przy obróbce detali, bez rękawic przy wrzecionie i polerce – skaleczenia i ukłucia narzędziami, prąd elektryczny i pochwycenie;
- półmaska z filtrem P3 przy piaskowaniu, frezowaniu kamienia i polerowaniu – pył metalowy, szklany i kamienny, pasty polerskie i rozpuszczalniki;
- ochronniki słuchu przy pracy piaskarki i sprężarki – hałas;
- rękawice nitrylowe i półmaska z filtrem przy wypełnianiu grawerów farbą i pracy lasera na tworzywach – farby i wypełniacze grawerów, dymy z grawerowania tworzyw.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- obudowa lasera z blokadą otwarcia i oznakowaniem strefy laserowej – promieniowanie laserowe;
- odciąg miejscowy przy laserze, piaskarce, frezarce i stanowisku polerowania – dymy z grawerowania tworzyw, pył metalowy, szklany i kamienny, pasty polerskie i rozpuszczalniki;
- osłony wrzeciona i szczotek polerki, uchwyty i imadła do mocowania detali – prąd elektryczny i pochwycenie, skaleczenia i ukłucia narzędziami, odpryski i uraz oka;
- oświetlenie miejscowe o wysokim natężeniu, lupa z podświetleniem i mikroskop warsztatowy – obciążenie wzroku i praca statyczna;
- stanowisko z regulowaną wysokością blatu i krzesłem z podparciem lędźwiowym – obciążenie wzroku i praca statyczna, praca przy monitorze;
- obudowy dźwiękochłonne sprężarki i wydzielenie stanowiska piaskowania – hałas;
- gniazda z wyłącznikiem różnicowoprądowym i przeglądy urządzeń warsztatowych – prąd elektryczny i pochwycenie.
Środki organizacyjne
- zakaz grawerowania laserem materiałów wydzielających chlorowodór i lista materiałów dopuszczonych – dymy z grawerowania tworzyw;
- wyznaczenie i oznakowanie strefy laserowej oraz zakaz pracy przy otwartej obudowie – promieniowanie laserowe;
- rotacja czynności i przerwy wzrokowe co godzinę pracy z bliska – obciążenie wzroku i praca statyczna, monotonia i wysoka precyzja;
- kolejność realizacji zleceń z priorytetem spraw żałobnych i realne terminy obietnic – presja pilnych zleceń, kontakt z klientem w trudnych okolicznościach;
- kontrola projektu przed grawerowaniem i próba na materiale zastępczym – odpowiedzialność za jednostkowy detal;
- instrukcje i karty charakterystyki past, farb i rozpuszczalników oraz wietrzenie pracowni – pasty polerskie i rozpuszczalniki, farby i wypełniacze grawerów;
- przerwy w pracy przy monitorze, pomiary hałasu i sprzątanie pyłu na mokro – praca przy monitorze, hałas, pył metalowy, szklany i kamienny.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla grawera.
- czynniki fizyczne – promieniowanie laserowe, hałas, pyły metalowe, szklane i kamienne, obciążenie narządu wzroku pracą z bliska, praca statyczna w pozycji siedzącej;
- czynniki chemiczne – dymy z laserowego grawerowania tworzyw, w tym chlorowodór z PVC i opary akrylu, pasty polerskie, rozpuszczalniki, farby i emalie do wypełniania grawerów;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca przy urządzeniach laserowych, praca przy maszynach w ruchu z ostrymi narzędziami, praca przy monitorze ekranowym, praca wymagająca dużej precyzji wzrokowej, kontakt z klientem.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).