Technik budowy fortepianów i pianin – kod 311934 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Technik budowy fortepianów i pianin wykonuje i naprawia korpusy, płyty rezonansowe, klawiatury i mechanizmy młotkowe, zakłada struny na płytę żeliwną, reguluje mechanikę i intonuje młotki. Pracuje w pracowni rzemieślniczej lub w serwisie instrumentów, a naprawy i regulację mechaniki prowadzi także u klientów, w salach koncertowych i szkołach muzycznych. Pełne strojenie instrumentu nie należy do zadań tego stanowiska – wykonuje je technik budowy i strojenia fortepianów i pianin (kod 311945).
Technik budowy fortepianów i pianin – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie średnie techniczne w zawodzie technik budowy i strojenia fortepianów i pianin lub pokrewnym,
- znajomość budowy mechanizmu młotkowego, klawiatury i konstrukcji płyty rezonansowej,
- umiejętność obróbki drewna, klejenia okleiny, obróbki filcu i skóry oraz prac lakierniczych,
- bardzo dobry słuch muzyczny, pozwalający kontrolować brzmienie instrumentu po regulacji i intonacji,
- umiejętność pracy z naprężonymi strunami i naciągiem płyty żeliwnej,
- dokładność, cierpliwość i umiejętność pracy precyzyjnej przy drobnych elementach.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- budowniczy fortepianów,
- technik fortepianów,
- korepetytor fortepianów,
- regulator mechanizmów fortepianowych,
- rzemieślnik napraw pianin.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- badanie audiometryczne i ocena słuchu, kluczowego dla wykonywania zawodu,
- badanie okulistyczne przy pracy precyzyjnej z drobnymi elementami mechanizmu,
- ocena narażenia na pył drewna twardego i substancje lotne z lakierów oraz klejów,
- ocena zdolności do ręcznych prac transportowych o dużej masie.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż bezpiecznego nawlekania i naciągania strun oraz postępowania przy ich zerwaniu,
- instruktaż obsługi obrabiarek do drewna stosowanych w pracowni,
- szkolenie z ręcznych prac transportowych i przemieszczania instrumentów o masie kilkuset kilogramów,
- szkolenie z postępowania z klejami, lakierami i rozpuszczalnikami według kart charakterystyki,
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej pracowni i magazynu rozpuszczalników.
Środowisko pracy
Pracownia fortepianowa to kilka pomieszczeń: warsztat stolarski z pilarką, strugarką i stołem do klejenia, stanowisko regulacji mechaniki, kabina lakiernicza i pomieszczenie prób dźwiękowych o stabilnej temperaturze oraz wilgotności. Przy intonacji młotków i kontroli brzmienia technik spędza godziny w bliskiej odległości od struny, uderzając klawisz i słuchając pojedynczych dźwięków o dużym natężeniu. Wiele czynności wykonuje się w pozycji pochylonej nad klawiaturą lub na kolanach przy pedalizacji. Instrumenty przyjmowane do remontu trzeba wnieść lub znieść po schodach, często w budynkach bez windy. Struny w fortepianie koncertowym są naciągnięte łączną siłą rzędu kilkudziesięciu ton, a płyta żeliwna waży kilkaset kilogramów. Na stanowisku wykorzystuje się:
- klucz stroikowy, tłumiki i kamerton do wstępnego naciągu strun po ich założeniu;
- nawijaki i narzędzia do zakładania strun oraz do wymiany kołków stroikowych;
- narzędzia do intonacji młotków, igły intonacyjne i prasy do filcu;
- pilarka, strugarka, szlifierki, wiertarki i ściski stolarskie;
- kleje glutynowe i kleje poliwinylowe, lakiery, politura oraz rozpuszczalniki;
- wózki i pasy do transportu instrumentów oraz podnośniki do płyty żeliwnej.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- zerwanie struny pod naprężeniem i uderzenie jej końcem w twarz lub dłonie,
- przygniecenie przez fortepian, płytę żeliwną lub przewracający się korpus podczas transportu,
- przecięcie i pochwycenie przy pilarce, strugarce i szlifierce w warsztacie,
- skaleczenia i ukłucia narzędziami do intonacji, igłami i strunami stalowymi,
- wielogodzinna ekspozycja na pojedyncze dźwięki o wysokim natężeniu podczas intonacji młotków i prób dźwiękowych,
- drgania mechaniczne o działaniu miejscowym od szlifierek i wiertarek,
- upadek i potknięcie przy wnoszeniu instrumentu po schodach i w ciasnych klatkach,
- porażenie prądem od elektronarzędzi i przedłużaczy w pracowni oraz u klienta,
- pożar od rozpuszczalników, politury i materiałów drzewnych w pracowni.
Czynniki chemiczne:
- pył drewna twardego przy obróbce korpusu, płyty rezonansowej i oklein,
- rozpuszczalniki lakierów nitrocelulozowych, politura szelakowa i rozcieńczalniki,
- kleje glutynowe podgrzewane, kleje poliwinylowe oraz kleje kontaktowe,
- pyły filcu i wełny z młotków oraz środki do czyszczenia metalowych elementów.
Czynniki biologiczne:
- pleśnie, kurz i odchody gryzoni w instrumentach przechowywanych w wilgotnych pomieszczeniach.
Czynniki psychofizyczne:
- wielogodzinne skupienie przy regulacji mechaniki i intonacji z tolerancją rzędu dziesiątych części milimetra,
- obciążenie statyczne karku i barków przy pracy pochylonej nad klawiaturą,
- presja czasu przy regulacji i naprawie instrumentu bezpośrednio przed koncertem lub egzaminem,
- praca w pojedynkę w obcych pomieszczeniach i w zmiennych godzinach,
- odpowiedzialność materialna za instrument o dużej wartości.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku technika budowy fortepianów i pianin.
Środki ochrony indywidualnej
- okulary ochronne przy zakładaniu i naciąganiu strun – zerwanie struny;
- rękawice odporne na przecięcie przy pracy ze strunami i blachą – uraz dłoni narzędziem, zerwanie struny;
- obuwie z podnoskiem i rękawice antypoślizgowe przy transporcie instrumentu – przygniecenie instrumentem, upadek na schodach;
- okulary ochronne i osłona przy obrabiarkach do drewna – przecięcie i pochwycenie;
- półmaska z filtrem P3 przy szlifowaniu drewna i czyszczeniu starych instrumentów – pył drewna twardego, pyły filcu i środki czyszczące, pleśnie w starych instrumentach;
- półmaska z filtrem par organicznych i rękawice przy lakierowaniu oraz politurowaniu – rozpuszczalniki i politura, kleje;
- ochronniki słuchu o niskim tłumieniu lub filtry muzyczne przy długiej intonacji – ekspozycja na dźwięk;
- rękawice antywibracyjne przy dłuższej pracy szlifierką – drgania miejscowe.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłona strun przy naciąganiu, stabilne stanowisko i kontrola stanu kołków stroikowych – zerwanie struny;
- podnośniki, wózki transportowe, deski najazdowe i pasy mocujące do przemieszczania instrumentów – przygniecenie instrumentem, upadek na schodach, obciążenie statyczne;
- osłony narzędzi skrawających, zapadki przeciwodrzutowe i wyłączniki awaryjne – przecięcie i pochwycenie;
- odciąg miejscowy przy szlifowaniu i stanowisku obróbki drewna – pył drewna twardego, pyły filcu i środki czyszczące;
- kabina lakiernicza z wentylacją oraz szafa wentylowana na rozpuszczalniki – rozpuszczalniki i politura, kleje;
- gaśnice, czujki dymu i pojemniki na czyściki nasączone rozpuszczalnikiem – pożar w pracowni;
- instalacja z wyłącznikami różnicowoprądowymi i okresowe pomiary elektronarzędzi – porażenie prądem;
- stanowisko regulacji z regulowaną wysokością i oświetleniem miejscowym bez olśnienia – precyzja i obciążenie uwagi, obciążenie statyczne;
- pomieszczenie prób dźwiękowych o stabilnej wilgotności i ograniczonym pogłosie – ekspozycja na dźwięk, pleśnie w starych instrumentach.
Środki organizacyjne
- instrukcja naciągania strun z kolejnością napinania i kontrolą naciągu – zerwanie struny, odpowiedzialność za instrument;
- transport instrumentów w zespole co najmniej dwuosobowym, z użyciem sprzętu pomocniczego – przygniecenie instrumentem, upadek na schodach;
- przerwy w intonacji i próbach dźwiękowych oraz podział pracy nad jednym instrumentem na kilka sesji – ekspozycja na dźwięk, precyzja i obciążenie uwagi, obciążenie statyczne;
- planowanie zleceń przed koncertami z rezerwą czasu – presja terminu przed koncertem;
- informowanie o miejscu i czasie wizyty u klienta oraz kontakt telefoniczny – praca w pojedynkę u klienta;
- karty charakterystyki lakierów i klejów oraz wietrzenie pracowni po lakierowaniu – rozpuszczalniki i politura, kleje, pożar w pracowni;
- odkurzanie i dezynfekcja instrumentów zawilgoconych przed rozpoczęciem naprawy – pleśnie w starych instrumentach;
- ograniczanie czasu pracy narzędziami drgającymi i przerwy w pracy precyzyjnej – drgania miejscowe.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla technika budowy fortepianów i pianin.
- czynniki fizyczne – ekspozycja na dźwięki o wysokim natężeniu przy intonacji młotków i próbach dźwiękowych, hałas obrabiarek, drgania mechaniczne o działaniu miejscowym, pył drewna twardego, praca precyzyjna wymagająca dobrego widzenia;
- czynniki chemiczne – pył drewna twardego, rozpuszczalniki lakierów nitrocelulozowych, politura szelakowa, kleje glutynowe i poliwinylowe, kleje kontaktowe;
- czynniki biologiczne – czynniki biologiczne grupy 2 – pleśnie i kurz w starych instrumentach;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca z elementami pod dużym naprężeniem, ręczne prace transportowe o dużej masie, praca w pozycji wymuszonej, praca w pojedynkę u klienta, obsługa obrabiarek do drewna.
Podobne kody zawodów w klasyfikacji
Klasyfikacja zawodów i specjalności opisuje obok siebie stanowiska o bardzo zbliżonych nazwach. W dokumentacji oceny ryzyka zawodowego trzeba wpisać ten kod, który odpowiada faktycznemu zakresowi obowiązków – opisywane tu stanowisko to technik budowy fortepianów i pianin, kod 311934, obejmujące wykonanie, naprawę, regulację mechaniki i intonację młotków, bez prowadzenia pełnego strojenia instrumentu. Pozostałe kody z tej grupy:
- technik budowy i strojenia fortepianów i pianin – kod 311945: obok prac warsztatowych prowadzi pełne strojenie i intonację instrumentu metodą słuchową oraz tunerem, w wytwórni i przed koncertem w sali koncertowej.
Jeżeli pracownik wykonuje czynności z obu opisów, w dokumentacji wpisuje się kod stanowiska, na którym spędza większość czasu pracy, a ocenę ryzyka rozszerza o zagrożenia z drugiego zakresu.
Podobne stanowiska
- stroiciel fortepianów i pianin,
- stolarz modelarz instrumentów muzycznych,
- stolarz mebli artystycznych i wzorcowych,
- lakiernik wyrobów drewnianych,
- renowator mebli.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).