Masztalerz

Masztalerz – kod 612110 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Masztalerz opiekuje się koniami w stajni hodowlanej, ośrodku jeździeckim lub stadninie – karmi i poi konie, czyści boksy, pielęgnuje sierść i kopyta, wyprowadza konie na padok i do karuzeli, przygotowuje je do treningu i do pokazów. Pomaga przy zabiegach weterynaryjnych i kowalskich, prowadzi konie w ręku, dba o uprząż i sprzęt oraz nadzoruje stan zdrowia zwierząt.

Masztalerz – wymagania w stosunku do pracownika

doświadczenie w pracy z koniami i znajomość ich zachowań oraz sygnałów ostrzegawczych,
umiejętność prowadzenia konia w ręku, zakładania kantara, ogłowia i derki,
znajomość zasad żywienia koni i pielęgnacji kopyt,
dobra sprawność fizyczna i odporność na pracę w zmiennych warunkach atmosferycznych,
umiejętność rozpoznania objawów kolki, kulawizny i innych problemów zdrowotnych,
prawo jazdy oraz uprawnienia do obsługi ciągnika, jeśli wymaga tego zakres pracy w gospodarstwie.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

pracownik stajni,
stajenny w ośrodku jeździeckim,
opiekun koni w stadninie,
luzak koni,
obrządzający konie.

Badania

wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
badania uwzględniające narażenie na pył organiczny, sierść i alergeny zwierzęce, z oceną układu oddechowego,
badania uwzględniające ręczne prace transportowe i pracę w kontakcie ze zwierzętami, w zakresie ustalonym przez lekarza.

Szkolenia bhp i inne

szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
instruktaż bezpiecznego postępowania z koniem – podejście, prowadzenie, wiązanie i wyprowadzanie,
instruktaż bezpiecznej pracy w boksie i przy zabiegach kowalskich oraz weterynaryjnych,
instruktaż ręcznych prac transportowych przy przenoszeniu bel siana, worków paszy i wiader,
szkolenie z pierwszej pomocy, w tym przy urazach zmiażdżeniowych i pogryzieniach.

Środowisko pracy

Stajnia to budynek z korytarzem i boksami wyłożonymi ściółką, przylegający do padoków, karuzeli, ujeżdżalni i magazynu pasz. Powietrze jest zapylone pyłem siana, trocin i owsa, z zapachem amoniaku z moczu i obornika, szczególnie zimą przy ograniczonym wietrzeniu. Masztalerz pracuje od wczesnego rana, w ruchu i w pozycjach wymuszonych, wielokrotnie przenosi wiadra z wodą, bele siana i worki paszy, wywozi obornik taczkami. Kontakt z koniem o masie kilkuset kilogramów odbywa się w ciasnym boksie, przy czyszczeniu kopyt i przy zabiegach, gdy zwierzę może kopnąć, przycisnąć do ściany lub ugryźć. Praca trwa także w weekendy i święta, bo konie wymagają obsługi codziennie, a przy wyjazdach na zawody dzień wydłuża się do kilkunastu godzin. Na stanowisku wykorzystuje się:

kantary, uwiązy, ogłowia, derki i sprzęt do prowadzenia koni;
zgrzebła, szczotki, grace do kopyt i maszynki do strzyżenia;
taczki, widły, szufle i wózki do obornika;
bele siana, worki paszy, wiadra i poidła automatyczne;
karuzela treningowa, lonża i bat do pracy z ziemi;
przyczepa do przewozu koni i podstawowy sprzęt gospodarski.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

kopnięcie, ugryzienie i uderzenie głową przez konia podczas pielęgnacji i prowadzenia,
przyciśnięcie do ściany boksu lub przyczepy przez przestawiającego się konia,
upadek i stratowanie przy wyrwaniu się konia z uwiązu oraz przy wyprowadzaniu na padok,
pył siana, trocin i paszy przy ściółkowaniu, karmieniu i zamiataniu korytarza,
dźwiganie bel siana, worków paszy i wiader z wodą oraz wywożenie obornika,
poślizgnięcie na mokrej posadzce korytarza, w błocie padoku i na oblodzonym placu,
praca w nieogrzewanej stajni oraz na padokach w mrozie, deszczu i upale.

Czynniki chemiczne:

amoniak wydzielający się z moczu i obornika w słabo wentylowanej stajni,
preparaty do dezynfekcji boksów oraz środki przeciwpasożytnicze i owadobójcze,
leki weterynaryjne, maści i preparaty stosowane przy pielęgnacji kopyt i ran.

Czynniki biologiczne:

alergeny sierści, naskórka koni oraz roztocza i pleśnie w sianie,
choroby odzwierzęce – tężec, grzybica skóry, salmoneloza i zakażenia przy kontakcie z wydzielinami,
kleszcze i gzy w otoczeniu padoków i pastwisk.

Czynniki psychofizyczne:

praca codzienna, w weekendy i święta, z wczesnymi godzinami rozpoczęcia,
stres przy kolce, urazie lub padnięciu konia oraz przy agresywnym zachowaniu zwierzęcia,
praca w pojedynkę w stajni i przy koniach, bez asekuracji drugiej osoby,
presja terminów przygotowania koni do treningów, pokazów i zawodów,
praca w pozycji schylonej i kucznej przy czyszczeniu kopyt i bandażowaniu.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku masztalerza.

Środki ochrony indywidualnej

obuwie ochronne z podnoskiem i wkładką antyprzebiciową oraz rękawice wzmacniane – kopnięcie i ugryzienie przez konia, przyciśnięcie w boksie, dźwiganie i prace transportowe;
kask jeździecki przy pracy z młodymi i niespokojnymi końmi oraz przy lonżowaniu – upadek i stratowanie;
półmaska z filtrem P2 przy ściółkowaniu, zadawaniu siana i zamiataniu – pył organiczny, alergeny sierści i pyłu stajennego, amoniak z obornika;
rękawice gumowe i fartuch przy dezynfekcji boksów i stosowaniu preparatów weterynaryjnych – środki do dezynfekcji i zwalczania pasożytów, leki weterynaryjne i maści;
odzież ocieplana i przeciwdeszczowa oraz obuwie o podeszwie antypoślizgowej – niekorzystne warunki atmosferyczne, upadek na tym samym poziomie;
odzież zakrywająca kończyny i repelent przeciw kleszczom na padokach – kleszcze i owady, odzwierzęce choroby zakaźne.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

boksy z bezpiecznymi zamknięciami, szerokie korytarze i wiązania z karabińczykiem odczepnym – kopnięcie i ugryzienie przez konia, przyciśnięcie w boksie, upadek i stratowanie;
wentylacja stajni, świetliki i regularne usuwanie obornika – amoniak z obornika, pył organiczny;
zadawanie siana z nawilżeniem lub z paśników ograniczających pylenie – pył organiczny, alergeny sierści i pyłu stajennego;
poidła automatyczne, wózki paszowe i podnośnik lub chwytak do bel siana – dźwiganie i prace transportowe;
posadzki antypoślizgowe w korytarzu, odwodnienie, utwardzone dojścia i odśnieżanie placu – upadek na tym samym poziomie;
wygrodzone i utrzymane padoki, oświetlenie stajni i placu oraz ogrzewane pomieszczenie socjalne – niekorzystne warunki atmosferyczne, kleszcze i owady;
stanowisko do kucia i zabiegów weterynaryjnych z wiązaniem i możliwością szybkiego odejścia – kopnięcie i ugryzienie przez konia, praca w pozycji wymuszonej.

Środki organizacyjne

zasady bezpiecznego podejścia do konia, zakaz przechodzenia za zadem i informowanie o koniach trudnych – kopnięcie i ugryzienie przez konia, upadek i stratowanie, stres przy zdarzeniach ze zwierzętami;
praca przy koniach niespokojnych i przy zabiegach w asyście drugiej osoby – przyciśnięcie w boksie, praca w pojedynkę w stajni;
podział prac transportowych, ograniczenie masy jednorazowo przenoszonych ciężarów i rotacja zadań – dźwiganie i prace transportowe, praca w pozycji wymuszonej;
grafik dyżurów i zmian z zapewnieniem dni wolnych oraz obsadą weekendową – praca w weekendy i święta, presja przy przygotowaniu do zawodów;
szczepienie przeciw tężcowi i zasady higieny rąk po kontakcie ze zwierzętami – odzwierzęce choroby zakaźne;
instrukcje i karty charakterystyki preparatów dezynfekcyjnych i weterynaryjnych oraz ich zamknięte przechowywanie – środki do dezynfekcji i zwalczania pasożytów, leki weterynaryjne i maści;
pomiary zapylenia i stężenia amoniaku w stajni oraz plan postępowania przy kolce i urazie konia – pył organiczny, amoniak z obornika, stres przy zdarzeniach ze zwierzętami.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla masztalerza.

czynniki fizyczne – pył organiczny – pył siana, trocin i paszy, niekorzystny mikroklimat i praca na otwartej przestrzeni, ręczne prace transportowe, praca w pozycji wymuszonej;
czynniki chemiczne – amoniak w powietrzu stajni, preparaty dezynfekcyjne i przeciwpasożytnicze, leki weterynaryjne i maści;
czynniki biologiczne – czynniki biologiczne grupy 2 i 3 – alergeny sierści i naskórka koni, roztocza i pleśnie w sianie, laseczka tężca, grzybica skóry, salmonella, kleszcze;
inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w kontakcie z dużymi zwierzętami i ryzyko kopnięcia oraz przygniecenia, dźwiganie powyżej 20 kg, praca w weekendy i święta, praca w pojedynkę, prowadzenie ciągnika i przyczepy do przewozu koni.

Podobne stanowiska

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).

ryzyko zawodowe on-line

Stanowiska pracy