Operator koksowni

Operator koksowni – kod 813132 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Operator urządzeń koksowniczych”. Operator koksowni obsługuje baterie koksownicze i urządzenia towarzyszące – maszynę zasypową, wypycharkę koksu, wóz przelotowy, wóz gaśniczy i wieżę gaszenia, a także odbieralniki i rurociągi gazu surowego. Kontroluje temperaturę ogrzewania komór, prowadzi zasyp mieszanki węglowej, wypychanie i gaszenie koksu, uszczelnia drzwi i wzierniki oraz współpracuje z oddziałem węglopochodnych odbierającym gaz koksowniczy i smołę.

Operator koksowni – wymagania w stosunku do pracownika

wykształcenie zasadnicze zawodowe lub średnie techniczne, preferowane kierunki hutnicze, chemiczne lub mechaniczne,
znajomość technologii koksowania, budowy baterii koksowniczej i instrukcji obsługi maszyn piecowych,
umiejętność rozpoznawania nieszczelności i zagrożeń gazowych oraz posługiwania się detektorami tlenku węgla,
znajomość zasad prac gazoniebezpiecznych i postępowania w razie wycieku gazu koksowniczego,
odporność na pracę w wysokiej temperaturze i w narażeniu na pyły i emisje,
gotowość do pracy zmianowej w ruchu ciągłym,
uprawnienia UDT do obsługi suwnic lub innych urządzeń transportu bliskiego – jeżeli wchodzą w zakres stanowiska.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

koksownik,
operator baterii koksowniczej,
maszynista maszyny zasypowej,
maszynista wypycharki koksu,
operator wozu gaśniczego.

Badania

wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy, z uwzględnieniem narażenia na wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne,
badania układu oddechowego (spirometria, RTG klatki piersiowej) – według wskazań lekarza medycyny pracy,
ocena skóry i układu moczowego przy narażeniu na smołę i pak węglowy – według wskazań lekarza,
ocena przydatności do pracy w aparatach ochrony dróg oddechowych,
badanie słuchu przy narażeniu na hałas maszyn piecowych i wentylatorów,
badania po zakończeniu narażenia na czynniki rakotwórcze – zgodnie z art. 229 Kodeksu pracy.

Szkolenia bhp i inne

szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata, a przy pracach szczególnie niebezpiecznych (prace gazoniebezpieczne) – nie rzadziej niż raz w roku,
szkolenie z prac gazoniebezpiecznych i obsługi detektorów tlenku węgla oraz aparatów ucieczkowych,
szkolenie z postępowania z czynnikami rakotwórczymi i higieny pracy przy emisjach koksowniczych,
instruktaż obsługi maszyn piecowych i systemu blokad między maszynami,
szkolenie z pierwszej pomocy przy oparzeniach i zatruciu tlenkiem węgla.

Środowisko pracy

Operator pracuje na stropie baterii koksowniczej, na pomostach po stronie maszynowej i koksowej oraz w kabinach maszyn piecowych. Na stropie temperatura powierzchni dochodzi do kilkudziesięciu stopni, a przy otwarciu komór i wypychaniu koksu występuje silne promieniowanie cieplne oraz emisja gazów, pyłów i dymów smołowych. Przy wieży gaszenia uwalniają się duże ilości pary wodnej. Praca trwa przez całą dobę w każdych warunkach atmosferycznych, a ruch maszyn wzdłuż baterii odbywa się po torowiskach. Na stanowisku wykorzystuje się:

baterie koksownicze z komorami koksowniczymi i układem opalania;
maszyna zasypowa, wypycharka koksu, wóz przelotowy i wóz gaśniczy na torowiskach;
wieża gaszenia mokrego lub instalacja suchego gaszenia koksu;
odbieralniki gazu surowego, kolana i zawory przełączające;
narzędzia do czyszczenia drzwi, ram i otworów zasypowych;
osobiste detektory tlenku węgla i aparaty ucieczkowe;
pirometry i przyrządy do kontroli temperatury ścian grzewczych.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

promieniowanie cieplne i mikroklimat gorący na stropie baterii i przy wypychaniu koksu,
oparzenia gorącym koksem, płomieniem z otwartej komory i parą z wieży gaszenia,
potrącenie lub przygniecenie przez maszyny piecowe poruszające się po torowiskach,
upadek na tym samym poziomie i z pomostów baterii,
hałas maszyn piecowych, wentylatorów i urządzeń odpylających,
pożar i wybuch gazu koksowniczego,
praca na otwartej przestrzeni w zmiennych warunkach atmosferycznych.

Czynniki chemiczne:

emisje koksownicze zawierające wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, w tym benzo(a)piren – działanie rakotwórcze,
tlenek węgla w gazie koksowniczym,
benzen i siarkowodór z gazu surowego i nieszczelności odbieralników,
pył węglowy i pył koksowy,
amoniak i dymy smołowe przy pracach na odbieralnikach.

Czynniki psychofizyczne:

ciężka praca fizyczna w wysokiej temperaturze przy uszczelnianiu i czyszczeniu drzwi,
praca zmianowa i nocna w ruchu ciągłym,
konieczność ścisłej koordynacji z maszynistami innych maszyn,
stres związany z zagrożeniem gazowym i sytuacjami awaryjnymi,
wymuszona pozycja ciała przy pracach na stropie i przy otworach zasypowych.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku operatora koksowni.

Środki ochrony indywidualnej

odzież ochronna trudnopalna z osłoną przed promieniowaniem cieplnym i aluminizowane osłony – promieniowanie cieplne, oparzenia, pożar;
osłona twarzy z filtrem przed promieniowaniem podczerwonym i kask – promieniowanie cieplne, oparzenia;
półmaska z filtrem kombinowanym przeciw pyłom i parom organicznym – emisje koksownicze, pył węglowy, benzen;
osobisty detektor tlenku węgla i aparat ucieczkowy – tlenek węgla, siarkowodór, pożar i wybuch gazu;
rękawice termoodporne – oparzenia, ciężka praca fizyczna;
ochronniki słuchu – hałas;
obuwie ochronne z podeszwą odporną na wysoką temperaturę – oparzenia, upadek na tym samym poziomie;
odzież ostrzegawcza i ocieplana na przejściach przy torowiskach – potrącenie przez maszyny, praca na otwartej przestrzeni.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

systemy odpylania przy wypychaniu koksu i bezdymnego zasypu komór – emisje koksownicze, pył koksowy;
samouszczelniające się drzwi komór i regularna wymiana uszczelnień – emisje koksownicze, tlenek węgla, benzen;
klimatyzowane kabiny maszyn piecowych – promieniowanie cieplne, hałas, mikroklimat gorący;
system blokad i sygnalizacji ruchu maszyn piecowych – potrącenie, przygniecenie;
stacjonarne detektory tlenku węgla i gazów palnych z alarmem – tlenek węgla, pożar i wybuch gazu;
barierki, kraty i oświetlenie pomostów baterii – upadek z pomostów, upadek na tym samym poziomie;
urządzenia mechanicznego czyszczenia drzwi i ram – ciężka praca fizyczna, wymuszona pozycja ciała.

Środki organizacyjne

ograniczenie czasu pracy na stropie, przerwy w chłodzonych pomieszczeniach i dostęp do napojów – mikroklimat gorący, ciężka praca fizyczna;
rejestr prac w narażeniu na czynniki rakotwórcze i pomiary WWA – emisje koksownicze;
prace gazoniebezpieczne na pisemne polecenie, w zespole i z asekuracją – tlenek węgla, siarkowodór;
zasady łączności i koordynacji między maszynistami – potrącenie, konieczność koordynacji;
oddzielenie odzieży roboczej od prywatnej i obowiązkowa kąpiel po zmianie – emisje koksownicze, pył węglowy;
grafik zmian w ruchu ciągłym z odpoczynkiem dobowym – praca zmianowa i nocna, stres;
zasady pracy w warunkach zimowych i upału – praca na otwartej przestrzeni.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla operatora koksowni.

czynniki fizyczne – mikroklimat gorący, promieniowanie podczerwone, hałas;
czynniki chemiczne – wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (emisje koksownicze, smoła i pak węglowy, benzo(a)piren), tlenek węgla, benzen, siarkowodór, amoniak, pył węglowy, pył koksowy;
czynniki biologiczne – brak;
inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w narażeniu na czynniki rakotwórcze, prace gazoniebezpieczne, stosowanie sprzętu ochrony układu oddechowego, ciężka praca fizyczna, praca zmianowa, praca w porze nocnej.

Podobne stanowiska

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).

ryzyko zawodowe on-line

Stanowiska pracy