Grabarz – kod 931201 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Grabarz kopie i zasypuje groby, przygotowuje miejsca pochówku w ziemi i w grobowcach, uczestniczy w opuszczaniu trumien i urn oraz w ekshumacjach, a także porządkuje teren wokół grobu po ceremonii.
Grabarz – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie podstawowe lub zawodowe, doświadczenie w pracach ziemnych jest atutem,
- dobra sprawność fizyczna i odporność na pracę w trudnych warunkach pogodowych,
- znajomość zasad bezpiecznego wykonywania wykopów i zabezpieczania ich ścian,
- znajomość przepisów porządkowych cmentarza i zasad pochówku (głębokość grobu, odległości od innych grobów),
- w razie obsługi mini koparki – uprawnienia do obsługi maszyn do robót ziemnych.
Inne nazwy stanowiska
Ocena ryzyka zawodowego opisana na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- kopacz grobów,
- grabarz-kopacz,
- pracownik obsługi pochówków,
- grabarz-dozorca cmentarny,
- pracownik do spraw pochówków i ekshumacji.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne,
- badanie układu ruchu i kręgosłupa przy pracach ziemnych i dźwiganiu,
- badanie w kierunku narażenia na czynniki biologiczne przy ekshumacjach,
- badanie do pracy w wykopach i na nierównym terenie (narząd równowagi i wzroku).
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy z bezpiecznego kopania i zasypywania grobów,
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie z szalowania i zabezpieczania wykopów oraz opuszczania trumien,
- szkolenie z postępowania przy ekshumacjach i z odpadami biologicznymi,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy,
- w razie obsługi mini koparki – szkolenie i uprawnienia operatora maszyn do robót ziemnych.
Środowisko pracy
Grabarz pracuje na cmentarzu przez cały rok, na otwartej przestrzeni i w każdej pogodzie. Wyznacza miejsce grobu, ręcznie lub mini koparką kopie wykop o wymaganej głębokości, zabezpiecza jego ściany, a po pogrzebie opuszcza trumnę, zasypuje grób i układa wieńce. Przy pochówkach w grobowcach i przy ekshumacjach zdejmuje płyty i pracuje w ciasnych, głębokich wykopach, w obecności rodzin w żałobie. Na stanowisku wykorzystuje się:
- łopaty, szpadle, kilofy i łomy;
- mini koparka lub koparko-ładowarka w większych zakładach;
- szalunki i rozpory do zabezpieczania wykopów;
- liny i urządzenia do opuszczania trumien;
- taczki i wózki do transportu ziemi;
- drabiny wyjściowe i bariery ochronne wokół wykopu.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- obsunięcie ziemi i zasypanie w wykopie,
- upadek do wykopu lub z jego krawędzi,
- uderzenie lub przygniecenie płytą nagrobną, trumną lub narzędziem,
- skaleczenie łopatą, kilofem i innymi narzędziami,
- porażenie prądem przy uszkodzeniu kabli w ziemi,
- praca w niskich i wysokich temperaturach oraz w deszczu,
- hałas i drgania maszyn do robót ziemnych.
Czynniki chemiczne:
- spaliny i pyły z mini koparki i maszyn spalinowych.
Czynniki biologiczne:
- kontakt z materiałem biologicznym i drobnoustrojami przy ekshumacjach,
- ukąszenia kleszczy i owadów oraz kontakt z gryzoniami.
Czynniki psychofizyczne:
- dźwiganie i przenoszenie trumien, płyt i ziemi,
- wymuszona pozycja ciała podczas kopania,
- obciążenie psychiczne związane z obecnością żałoby i śmierci.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku grabarza.
Środki ochrony indywidualnej
- kask ochronny – uderzenie lub przygniecenie płytą nagrobną, trumną lub narzędziem;
- rękawice robocze wzmocnione – skaleczenie łopatą, kilofem i innymi narzędziami, kontakt z materiałem biologicznym i drobnoustrojami;
- obuwie ochronne z podeszwą antypoślizgową i wzmocnionym podnoskiem – upadek do wykopu lub z jego krawędzi, uderzenie przez płytę;
- odzież robocza przeciwdeszczowa i ocieplana – praca w niskich i wysokich temperaturach oraz w deszczu;
- półmaska FFP2 i fartuch jednorazowy przy ekshumacjach – kontakt z materiałem biologicznym i drobnoustrojami;
- ochronniki słuchu – hałas i drgania maszyn do robót ziemnych;
- repelenty i odzież zakrywająca – ukąszenia kleszczy i owadów oraz kontakt z gryzoniami.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- szalunki, rozpory i skarpy o odpowiednim nachyleniu – obsunięcie ziemi i zasypanie w wykopie;
- drabina wyjściowa i bariery wokół wykopu – upadek do wykopu lub z jego krawędzi;
- urządzenia do opuszczania trumien i podnośniki do płyt – uderzenie lub przygniecenie płytą nagrobną, trumną, dźwiganie i przenoszenie trumien, płyt i ziemi;
- rozpoznanie przebiegu kabli i rur przed wykopem – porażenie prądem przy uszkodzeniu kabli w ziemi;
- maszyna z kabiną i tłumikiem – spaliny i pyły z mini koparki, hałas i drgania;
- wiata i pomieszczenie socjalne – praca w niskich i wysokich temperaturach oraz w deszczu.
Środki organizacyjne
- kopanie grobów w zespole minimum dwuosobowym, z asekuracją z powierzchni – obsunięcie ziemi, upadek do wykopu;
- składowanie urobku w odległości od krawędzi wykopu – obsunięcie ziemi i zasypanie w wykopie;
- szczepienia przeciw tężcowi i kleszczowemu zapaleniu mózgu zalecone przez lekarza – kontakt z materiałem biologicznym i ukąszenia kleszczy;
- przerwy i rotacja pracowników przy głębokich wykopach – wymuszona pozycja ciała podczas kopania, dźwiganie;
- wsparcie psychologiczne i rozmowy po trudnych pochówkach – obciążenie psychiczne związane z obecnością żałoby i śmierci;
- bieżące przeglądy narzędzi i wymiana uszkodzonych – skaleczenie łopatą i kilofem.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla grabarza.
- czynniki fizyczne – hałas i drgania (mini koparka), praca w zmiennych warunkach atmosferycznych;
- czynniki chemiczne – spaliny i pyły z maszyn;
- czynniki biologiczne – materiał biologiczny i drobnoustroje przy ekshumacjach, kleszcze i owady;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – głębokie wykopy, praca przy grobowcach, dźwiganie, kable podziemne.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).