Funkcjonariusz służby ochrony

Funkcjonariusz służby ochrony – kod 335601 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Funkcjonariusz służby ochrony pełni służbę w dziale ochrony zakładu karnego lub aresztu śledczego Służby Więziennej – jako oddziałowy, wartownik na posterunku, konwojent, operator monitoringu lub funkcjonariusz kontroli wejść. Nadzoruje osoby pozbawione wolności w oddziałach mieszkalnych, na spacerach i w miejscach zatrudnienia, przeprowadza kontrole osobiste i przeszukania cel, konwojuje osadzonych do sądów i szpitali oraz reaguje na zakłócenia porządku.

Funkcjonariusz służby ochrony – wymagania w stosunku do pracownika

status funkcjonariusza Służby Więziennej po szkoleniu wstępnym,
wykształcenie co najmniej średnie,
znajomość Kodeksu karnego wykonawczego i przepisów o ochronie jednostek penitencjarnych,
umiejętność posługiwania się bronią palną i środkami przymusu bezpośredniego,
sprawność fizyczna i odporność psychiczna,
gotowość do pełnienia służby w systemie zmianowym, także w nocy.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

oddziałowy w zakładzie karnym,
wartownik Służby Więziennej,
konwojent Służby Więziennej,
funkcjonariusz działu ochrony,
operator monitoringu w areszcie śledczym.

Badania

badania lekarskie i psychologiczne w postępowaniu kwalifikacyjnym do Służby Więziennej,
orzekanie o zdolności do służby przez komisje lekarskie podległe ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych,
okresowe profilaktyczne badania lekarskie funkcjonariuszy,
kontrolne badania lekarskie po długotrwałej niezdolności do służby,
szczepienie przeciw WZW typu B – zalecane w związku z ryzykiem kontaktu z krwią.

Szkolenia bhp i inne

szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
szkolenie okresowe bhp – w terminach określonych w przepisach wewnętrznych Służby Więziennej,
szkolenie wstępne i zawodowe w ośrodkach szkolenia Służby Więziennej,
okresowe strzelania i doskonalenie technik interwencyjnych,
szkolenie z postępowania w sytuacjach zbiorowego wystąpienia osadzonych, pożaru i ewakuacji,
szkolenie z udzielania pierwszej pomocy, w tym przy próbach samobójczych osadzonych.

Środowisko pracy

Funkcjonariusz pełni służbę w oddziałach mieszkalnych zakładu karnego, na korytarzach i w celach, w strefach spacerowych, na wieżach i posterunkach wzdłuż ogrodzenia, w punktach kontroli wejść oraz w pojazdach konwojowych. Służba trwa zwykle 8 lub 12 godzin, również w nocy, w święta i weekendy. Kontakt z osadzonymi niesie ryzyko agresji, chorób zakaźnych i prób przemytu niebezpiecznych przedmiotów. Na posterunkach zewnętrznych funkcjonariusz stoi lub obchodzi teren przy każdej pogodzie, uzbrojony w broń palną. Na stanowisku wykorzystuje się:

broń palna, pałka, kajdanki, ręczny miotacz gazu i paralizator;
radiotelefony i system przyzywowy;
wykrywacze metali i urządzenia RTG do kontroli paczek;
system monitoringu wizyjnego i kontroli dostępu;
pojazdy konwojowe z celami przejściowymi;
kamizelka ochronna i tarcza.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

napaść ze strony osadzonego, w tym z użyciem niebezpiecznego narzędzia,
urazy przy obezwładnianiu i przeprowadzaniu osadzonych,
skaleczenie lub zakłucie ukrytymi przedmiotami przy przeszukaniach cel,
postrzał przy posługiwaniu się bronią i ucieczce osadzonego,
pełnienie służby na posterunkach zewnętrznych w mrozie, upale i deszczu,
wypadek drogowy w czasie konwojów,
pożar wzniecony przez osadzonych i zadymienie oddziałów.

Czynniki chemiczne:

gaz pieprzowy użyty przy interwencjach,
dym z podpalonych materacy i odzieży.

Czynniki biologiczne:

krew, ślina i wydzieliny osadzonych – wirusy HBV, HCV, HIV,
gruźlica, świerzb, wszawica i grypa wśród osadzonych.

Czynniki psychofizyczne:

stres i ciągła czujność w kontakcie z osadzonymi,
praca zmianowa, w tym w porze nocnej,
próby manipulacji, przekupstwa i zastraszania przez osadzonych,
monotonia służby na posterunku i przy monitoringu,
obciążenie psychiczne po samobójstwach i samookaleczeniach osadzonych,
długotrwała praca stojąca i chodzenie.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku funkcjonariusza służby ochrony.

Środki ochrony indywidualnej

kamizelka ochronna, tarcza i kask interwencyjny – napaść osadzonego, urazy przy interwencji;
rękawice antyprzecięciowe przy przeszukaniach i kontrolach – skaleczenie przy przeszukaniu, krew i wydzieliny;
rękawice nitrylowe i maseczki przy kontakcie z osadzonymi chorymi – krew i wydzieliny, choroby zakaźne;
umundurowanie zimowe i letnie, obuwie służbowe – warunki atmosferyczne, praca stojąca;
maska ucieczkowa przy pożarze – dym pożarowy, gaz obezwładniający.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

system ochrony technicznej – monitoring, sygnalizacja alarmowa, kraty i śluzy – napaść osadzonego, manipulacja;
wykrywacze metali i urządzenia RTG do kontroli przedmiotów – skaleczenie przy przeszukaniu;
wieże i posterunki ogrzewane i zadaszone – warunki atmosferyczne;
instalacja sygnalizacji pożaru i niepalne wyposażenie cel – pożar w jednostce, dym pożarowy;
pojazdy konwojowe z celami i pasami bezpieczeństwa – wypadek drogowy;
rozmieszczenie stanowisk monitoringu z ergonomicznymi fotelami – monotonia na posterunku.

Środki organizacyjne

zasady minimalnej obsady oddziału i asysta przy otwieraniu cel – napaść osadzonego, urazy przy interwencji;
regularne treningi technik interwencyjnych i strzelań – urazy przy interwencji, postrzał;
procedury przeszukań i postępowania ze znalezionymi przedmiotami – skaleczenie przy przeszukaniu;
procedura poekspozycyjna i izolacja chorych osadzonych – krew i wydzieliny, choroby zakaźne;
rotacja na posterunkach i przerwy w służbie – monotonia na posterunku, praca stojąca, warunki atmosferyczne;
pomoc psychologiczna i debriefing po zdarzeniach nadzwyczajnych – stres, obciążenie traumą;
procedury antykorupcyjne i rotacja funkcjonariuszy między oddziałami – manipulacja;
grafik służb z odpoczynkiem po zmianach nocnych – praca zmianowa;
ćwiczenia ewakuacji i gaszenia pożarów w jednostce – pożar w jednostce;
zasady stosowania środków przymusu i dekontaminacja po użyciu gazu – gaz obezwładniający;
planowanie konwojów i odpoczynek kierowców – wypadek drogowy.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla funkcjonariusza służby ochrony.

czynniki fizyczne – praca na otwartej przestrzeni w zmiennych warunkach atmosferycznych (posterunki zewnętrzne);
czynniki chemiczne – gaz pieprzowy, dym pożarowy (okresowo);
czynniki biologiczne – krew i wydzieliny (wirusy HBV, HCV, HIV), prątki gruźlicy – kontakt z osobami pozbawionymi wolności;
inne czynniki, w tym niebezpieczne – posługiwanie się bronią palną, ryzyko napaści i użycia siły fizycznej, praca zmianowa, w tym w porze nocnej, długotrwała praca stojąca, kierowanie pojazdem konwojowym – jeżeli dotyczy, duże obciążenie psychiczne.

Podobne stanowiska

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).

ryzyko zawodowe on-line

Stanowiska pracy