Brązownik – kod 721101 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Brązownik wykonuje odlewy z brązu i mosiądzu – rzeźby, tablice pamiątkowe, dzwony, elementy architektoniczne i części techniczne. Przygotowuje modele woskowe i formy (metodą wosku traconego lub w masach formierskich), wytapia stop w piecu tyglowym, zalewa formy, a po wybiciu odlewu oczyszcza, cyzeluje, szlifuje i patynuje powierzchnię.
Brązownik – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe w zawodzie odlewnika lub formierza albo przyuczenie w pracowni brązowniczej,
- znajomość metod formowania, w tym metody wosku traconego,
- znajomość właściwości stopów miedzi i temperatur odlewania,
- umiejętność cyzelowania, szlifowania i patynowania,
- zmysł plastyczny i precyzja manualna,
- dobra sprawność fizyczna.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- odlewnik artystyczny,
- odlewnik brązu,
- odlewnik metali kolorowych,
- cyzeler w brązie,
- rzemieślnik brązownik.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- spirometria i RTG klatki piersiowej przy narażeniu na pył krzemionki,
- audiometria przy pracy w hałasie szlifowania,
- badanie narządu wzroku przy promieniowaniu podczerwonym ciekłego metalu,
- oznaczenie ołowiu we krwi przy odlewaniu stopów z dodatkiem ołowiu.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp dla stanowisk robotniczych nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż bezpiecznego topienia i zalewania metalu oraz postępowania przy wycieku z tygla,
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej i gaszenia metali,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy przy oparzeniach.
Środowisko pracy
Brązownik pracuje w pracowni lub małej odlewni z wydzielonymi strefami: modelarnią, formiernią, topialnią z piecem tyglowym i szlifiernią. Podczas zalewania stop o temperaturze ok. 1100–1200°C emituje silne promieniowanie cieplne i dymy tlenków metali, a przy wypalaniu form woskowych wydzielają się dymy z wosku. Wybijanie odlewów i szlifowanie odbywa się w hałasie i zapyleniu, a patynowanie wymaga używania kwasów i soli metali. Formy i tygle są ciężkie i często przenosi się je ręcznie lub wciągnikiem. Na stanowisku wykorzystuje się:
- piec tyglowy gazowy lub indukcyjny i tygle grafitowe;
- kleszcze i nosidła do tygli, wciągnik łańcuchowy;
- masy formierskie gipsowo-krzemionkowe, piaski i spoiwa;
- piec do wytapiania wosku i wypalania form;
- szlifierki kątowe i proste, frezarki ręczne, młotki do cyzelowania;
- palnik gazowy i odczynniki do patynowania.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- oparzenie ciekłym metalem i rozprysk przy kontakcie metalu z wilgocią,
- promieniowanie podczerwone i mikroklimat gorący przy piecu,
- pożar i wybuch gazu w topialni,
- hałas przy wybijaniu odlewów i szlifowaniu,
- drgania mechaniczne o działaniu miejscowym od szlifierek i dłut pneumatycznych,
- skaleczenia i urazy oczu odpryskami i tarczami szlifierskimi,
- dźwiganie ciężkich form, odlewów i tygli,
- potknięcie na zapylonej posadzce i o elementy form,
- porażenie prądem z elektronarzędzi i pieca indukcyjnego.
Czynniki chemiczne:
- pył krzemionki krystalicznej z mas formierskich i piasków,
- dymy tlenków miedzi i cynku oraz ołów i cyna w stopach,
- kwasy (azotowy, siarkowy) i sole do patynowania, m.in. siarczek potasu i azotan żelaza,
- dymy z wypalania wosku i spoiw form,
- tlenek węgla z pieca gazowego.
Czynniki psychofizyczne:
- duży wysiłek fizyczny w gorącym środowisku,
- odpowiedzialność za unikatowe dzieła i zamówienia artystyczne,
- presja terminów odsłonięć i zleceń,
- koncentracja przy zalewaniu form.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku brązownika.
Środki ochrony indywidualnej
- ubranie i fartuch aluminizowane, getry i trzewiki odlewnicze – oparzenie ciekłym metalem, promieniowanie podczerwone;
- przyłbica z filtrem podczerwieni – promieniowanie podczerwone, rozprysk metalu;
- rękawice odlewnicze żaroodporne – oparzenie, kontakt z gorącymi tyglami;
- półmaska z filtrem P3 przy wybijaniu i szlifowaniu – pył krzemionki, dymy tlenków metali i ołowiu;
- ochronniki słuchu – hałas przy wybijaniu i szlifowaniu;
- gogle ochronne i osłona twarzy – odpryski, tarcze szlifierskie;
- rękawice kwasoodporne i fartuch gumowy przy patynowaniu – kwasy i sole do patynowania;
- rękawice antywibracyjne – drgania mechaniczne.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- wyciąg nad piecem i stanowiskiem zalewania – dymy tlenków metali, tlenek węgla, mikroklimat gorący;
- odpylacz na stanowisku wybijania i stoły szlifierskie z odciągiem – pył krzemionki;
- dygestorium do patynowania i wypalania wosku – kwasy, dymy z wosku;
- podgrzewanie narzędzi i suszenie form przed zalaniem, suche podłoże z piasku – rozprysk metalu;
- wciągnik i nosidło tyglowe – dźwiganie, oparzenie;
- czujnik gazu i tlenku węgla, gaśnice proszkowe klasy D – pożar i wybuch gazu, tlenek węgla;
- osłony tarcz szlifierskich i narzędzia o obniżonych drganiach – skaleczenia, drgania;
- okresowe pomiary instalacji elektrycznej pieca i elektronarzędzi – porażenie prądem.
Środki organizacyjne
- zalewanie form zawsze w dwie osoby i wyznaczona droga transportu tygla – oparzenie, koncentracja;
- pomiary stężeń pyłu krzemionki i ołowiu na stanowisku – pył krzemionki, ołów;
- przerwy w chłodnym pomieszczeniu i dostęp do napojów – mikroklimat gorący, wysiłek fizyczny;
- ograniczenie czasu pracy szlifierkami – drgania, hałas;
- porządek i sprzątanie odkurzaczem przemysłowym zamiast zamiatania – potknięcie, pył krzemionki;
- karty charakterystyki odczynników i neutralizator przy stanowisku patynowania – kwasy i sole;
- realistyczne harmonogramy realizacji zamówień artystycznych – presja terminów, odpowiedzialność za dzieła.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla brązownika.
- czynniki fizyczne – mikroklimat gorący, promieniowanie podczerwone, hałas, drgania mechaniczne o działaniu miejscowym, dźwiganie ciężarów;
- czynniki chemiczne – pył krzemionki krystalicznej (frakcja respirabilna), tlenki miedzi i cynku, ołów i jego związki, kwas azotowy, tlenek węgla;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca z ciekłym metalem, obsługa pieców tyglowych i narzędzi szlifierskich, zagrożenie pożarem i wybuchem gazu.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).