Kryminolog – kod 263206 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Kryminolog bada przyczyny, rozmiary i formy przestępczości oraz skuteczność jej zapobiegania. Prowadzi badania aktowe w sądach i prokuraturach, wywiady z osadzonymi, ofiarami i funkcjonariuszami, analizuje statystyki policyjne i sądowe, opracowuje programy prewencyjne oraz opinie i ekspertyzy dla instytucji publicznych, samorządów i organizacji pozarządowych.
Kryminolog – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie wyższe – prawo, socjologia, resocjalizacja, psychologia lub kryminologia,
- znajomość prawa karnego i karnego wykonawczego oraz metod badań społecznych,
- umiejętność analizy danych statystycznych i obsługi programów do analiz,
- umiejętność prowadzenia wywiadów z osobami w trudnej sytuacji życiowej,
- znajomość zasad ochrony danych osobowych i informacji niejawnych w zakresie wymaganym na stanowisku,
- odporność psychiczna i umiejętność zachowania dystansu wobec drastycznych treści.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- specjalista ds. kryminologii,
- analityk przestępczości,
- badacz przestępczości,
- specjalista ds. prewencji kryminalnej,
- ekspert kryminolog.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- ocena narządu wzroku przy pracy z monitorem ekranowym.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat,
- instruktaż zasad bezpieczeństwa podczas badań w zakładach karnych i aresztach śledczych,
- szkolenie z deeskalacji konfliktów i postępowania wobec agresji,
- szkolenie z ochrony danych osobowych i etyki badań,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Kryminolog pracuje głównie w biurze, w uczelni, instytucie badawczym, komendzie policji lub urzędzie, gdzie analizuje dane i akta oraz przygotowuje raporty przy komputerze. Badania terenowe prowadzi w zakładach karnych, aresztach, ośrodkach dla nieletnich, sądach i w środowisku lokalnym, często w kontakcie z osobami agresywnymi, uzależnionymi lub chorymi. Studiuje drastyczne materiały – akta zabójstw, przemocy domowej i wykorzystywania dzieci. Pracuje w archiwach z zakurzonymi aktami i podróżuje na badania samochodem lub komunikacją publiczną. Na stanowisku wykorzystuje się:
- komputer z oprogramowaniem do analiz statystycznych i systemów informacji przestrzennej;
- dyktafon i kwestionariusze badawcze;
- akta sądowe i prokuratorskie w czytelniach i archiwach;
- drukarka, skaner i niszczarka dokumentów;
- telefon i system wideokonferencji;
- samochód służbowy lub prywatny do wyjazdów badawczych.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- potknięcie i poślizgnięcie w biurze, archiwach i na terenie jednostek,
- upadek z drabinki przy zdejmowaniu akt z wysokich regałów,
- porażenie prądem przy uszkodzonych urządzeniach biurowych,
- kurz i pleśń na starych aktach w archiwach,
- wypadek drogowy w podróżach badawczych,
- niewłaściwe oświetlenie w czytelniach akt i salach widzeń.
Czynniki biologiczne:
- choroby zakaźne przenoszone drogą kropelkową, np. gruźlica, w kontakcie z osadzonymi i osobami w kryzysie bezdomności.
Czynniki psychofizyczne:
- agresja słowna i fizyczna ze strony osadzonych lub osób badanych,
- obciążenie psychiczne i trauma wtórna przy analizie drastycznych akt i relacji ofiar,
- praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie,
- długotrwała pozycja siedząca przy biurku,
- presja terminów grantów, raportów i ekspertyz,
- krytyka publiczna, hejt i groźby po publikacji wyników.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku kryminologa.
Środki ochrony indywidualnej
- obuwie z antypoślizgową podeszwą w terenie i archiwach – upadek na tym samym poziomie, upadek z drabiny w archiwum;
- rękawice bawełniane lub nitrylowe i maseczka FFP2 przy pracy ze starymi aktami – kurz z akt;
- maseczka ochronna przy badaniach w jednostkach z ogniskiem gruźlicy – choroby zakaźne;
- alarm osobisty przy badaniach w jednostkach penitencjarnych – agresja badanych.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- ergonomiczne stanowisko komputerowe z regulowanym krzesłem i monitorem – praca przy monitorze, wymuszona pozycja siedząca;
- oświetlenie stanowiskowe w czytelniach i archiwach – niewłaściwe oświetlenie;
- drabinki z poręczą i platformą – upadek z drabiny w archiwum;
- wentylacja archiwów i odkurzanie akt – kurz z akt;
- pokoje do wywiadów z przyciskiem alarmowym i monitoringiem – agresja badanych;
- przeglądy urządzeń biurowych i instalacji elektrycznej – porażenie prądem.
Środki organizacyjne
- prowadzenie wywiadów w obecności lub zasięgu funkcjonariusza Służby Więziennej – agresja badanych;
- superwizja, wsparcie psychologiczne i rotacja tematów badań – trauma wtórna;
- planowanie podróży z odpoczynkiem i zakaz rozmów telefonicznych podczas jazdy – wypadek drogowy;
- harmonogram projektów z rezerwą czasową – presja terminów;
- anonimizacja wyników i procedura reagowania na groźby – hejt i groźby;
- przerwy w pracy przy monitorze i ćwiczenia ruchowe – praca przy monitorze, wymuszona pozycja siedząca;
- utrzymanie porządku i prowadzenie kabli w kanałach – upadek na tym samym poziomie;
- stosowanie się do procedur sanitarnych jednostek i szczepień zalecanych przez lekarza – choroby zakaźne.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla kryminologa.
- czynniki fizyczne – pył i pleśń z dokumentów archiwalnych;
- czynniki chemiczne – brak;
- czynniki biologiczne – ryzyko zakażenia prątkami gruźlicy przy kontakcie z osadzonymi;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie, kontakt z osobami agresywnymi, obciążenie psychiczne, kierowanie pojazdem w celach służbowych.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).