Kostiumograf – kod 216302 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Kostiumograf projektuje kostiumy do spektakli teatralnych, oper, filmów, seriali i widowisk – od kwerendy historycznej i szkiców, przez dobór tkanin i dodatków, po nadzór nad ich szyciem, przymiarki z aktorami i postarzanie strojów. Współpracuje z reżyserem, scenografem i charakteryzatorem, a w czasie zdjęć lub prób czuwa nad kostiumami na planie i w garderobie.
Kostiumograf – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie wyższe artystyczne, np. scenografia, projektowanie ubioru lub kostiumografia,
- znajomość historii ubioru, krawiectwa i technologii tkanin,
- umiejętność rysunku i projektowania w programach graficznych,
- umiejętność obsługi maszyn do szycia, żelazka parowego i narzędzi do farbowania tkanin,
- znajomość zasad bezpiecznego posługiwania się barwnikami, klejami i farbami do tkanin,
- dyspozycyjność do pracy w nienormowanych godzinach, na planie i w trasie.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- projektant kostiumów,
- kostiumolog,
- kierownik pracowni kostiumów,
- asystent kostiumografa,
- projektant kostiumów filmowych.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- ocena narządu wzroku przy pracy precyzyjnej i przy monitorze ekranowym.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat,
- instruktaż bezpiecznej obsługi maszyn do szycia, żelazek parowych i parownic,
- szkolenie z postępowania z barwnikami, klejami i farbami według kart charakterystyki,
- szkolenie z zasad bezpieczeństwa na scenie, w magazynach dekoracji i na planie filmowym,
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej, w tym impregnacji ogniochronnej tkanin,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Kostiumograf pracuje w pracowni projektowej przy komputerze i stole kreślarskim, w pracowniach krawieckich teatru lub wytwórni, w magazynach kostiumów oraz na planie filmowym i w garderobach. W pracowni używa się maszyn do szycia, overlocków, żelazek parowych i parownic, a przy postarzaniu i barwieniu kostiumów – barwników, wybielaczy, farb do tkanin, klejów i sprayów. Magazyny kostiumów bywają zakurzone, z regałami wysokiego składowania. Na planie praca trwa często kilkanaście godzin, także w nocy i w plenerze, w pośpiechu przed wejściem aktorów. Na stanowisku wykorzystuje się:
- komputer z programami graficznymi i tablet graficzny;
- maszyny do szycia, overlocki i maszyny hafciarskie;
- żelazka parowe, parownice i prasy do termotransferu;
- nożyce, przecinaki i noże krojcze;
- kadzie i garnki do farbowania tkanin, pistolety do klejenia na gorąco;
- farby, barwniki, kleje i spraye do tkanin;
- manekiny, wieszaki i regały magazynowe z drabinami.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- skaleczenia i ukłucia nożycami, igłami i szpilkami,
- przeszycie palca i wciągnięcie przez ruchome części maszyny do szycia,
- oparzenia żelazkiem, parą, gorącym klejem i kąpielą barwiącą,
- porażenie prądem przy uszkodzonych przewodach urządzeń elektrycznych,
- upadek z drabiny przy zdejmowaniu kostiumów z wysokich regałów,
- potknięcie o kable, ścinki i elementy dekoracji na scenie i planie,
- pył tkanin, kurz i roztocza w magazynach kostiumów,
- niewłaściwe oświetlenie przy precyzyjnej pracy i w garderobach.
Czynniki chemiczne:
- barwniki reaktywne i kwasowe, wybielacze z podchlorynem sodu przy farbowaniu i postarzaniu,
- rozpuszczalniki z farb do tkanin, klejów kontaktowych i sprayów,
- impregnaty ogniochronne do tkanin scenicznych.
Czynniki psychofizyczne:
- presja czasu przed premierą i w dniach zdjęciowych,
- długi, nienormowany czas pracy, także w nocy i w weekendy,
- praca przy monitorze ekranowym przy projektowaniu,
- wymuszona pozycja pochylona przy szyciu, krojeniu i przymiarkach,
- przenoszenie ciężkich kostiumów, belek tkanin i skrzyń,
- obciążenie wzroku przy precyzyjnych pracach krawieckich.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku kostiumografa.
Środki ochrony indywidualnej
- naparstek i rękawice ochronne przy krojeniu – skaleczenia i ukłucia;
- rękawice termoochronne przy prasowaniu i klejeniu na gorąco – oparzenia;
- rękawice nitrylowe, fartuch i okulary ochronne przy farbowaniu – barwniki i wybielacze, impregnaty ogniochronne;
- półmaska z pochłaniaczem par organicznych przy pracy ze sprayami – rozpuszczalniki z farb i klejów;
- półmaska przeciwpyłowa FFP2 w magazynach kostiumów – pyły tkanin i kurz;
- obuwie robocze z zakrytymi palcami i antypoślizgową podeszwą – upadek na tym samym poziomie, upadek z wysokości.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony igieł i stopek oraz wyłączniki awaryjne maszyn do szycia – urazy przy maszynie do szycia;
- okresowe pomiary instalacji elektrycznej i przegląd przewodów urządzeń – porażenie prądem;
- wyciąg miejscowy lub kabina natryskowa w strefie farbowania i klejenia – rozpuszczalniki z farb i klejów, barwniki i wybielacze, impregnaty ogniochronne;
- drabiny z poręczami i podesty przy regałach – upadek z wysokości;
- oświetlenie miejscowe nad stołami krawieckimi i lustrami – niewłaściwe oświetlenie, obciążenie wzroku;
- wózki, wieszaki jezdne i stoły z regulacją wysokości – dźwiganie, wymuszona pozycja;
- ergonomiczne stanowisko komputerowe – praca przy monitorze.
Środki organizacyjne
- instrukcje bezpiecznej obsługi maszyn i urządzeń w pracowni – urazy przy maszynie do szycia, oparzenia, skaleczenia i ukłucia;
- karty charakterystyki i ewidencja substancji chemicznych – barwniki i wybielacze, rozpuszczalniki z farb i klejów, impregnaty ogniochronne;
- porządek w magazynach, regularne odkurzanie i prowadzenie kabli w osłonach – pyły tkanin i kurz, upadek na tym samym poziomie;
- planowanie przymiarek i harmonogram produkcji kostiumów – presja czasu;
- przestrzeganie norm czasu pracy i odpoczynku na planie – długi czas pracy;
- przerwy w pracy wzrokowej i zmiana pozycji ciała – obciążenie wzroku, praca przy monitorze, wymuszona pozycja;
- ograniczenie masy przenoszonych ładunków i praca zespołowa – dźwiganie.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla kostiumografa.
- czynniki fizyczne – pył tkanin, niewłaściwe oświetlenie przy pracy precyzyjnej;
- czynniki chemiczne – barwniki tekstylne, podchloryn sodu, rozpuszczalniki organiczne z farb i klejów, impregnaty ogniochronne;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca przy monitorze ekranowym, obsługa maszyn do szycia, praca w wymuszonej pozycji, ręczne przenoszenie ciężarów, nienormowany czas pracy, w tym w porze nocnej.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).