Bosman żeglugi śródlądowej – kod 835006 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Bosman żeglugi śródlądowej kieruje pracą marynarzy na pokładzie statku rzecznego – barki motorowej, zestawu pchanego, statku pasażerskiego lub technicznego. Organizuje cumowanie, śluzowanie i sprzęganie barek, odpowiada za stan lin, kotwic, wyposażenia ratunkowego i pokładu, nadzoruje załadunek i zabezpieczenie ładunku, a w razie potrzeby zastępuje sternika przy sterze w zakresie posiadanych kwalifikacji.
Bosman żeglugi śródlądowej – wymagania w stosunku do pracownika
- dokument kwalifikacyjny bosmana żeglugi śródlądowej wydany zgodnie z ustawą o żegludze śródlądowej, z wymaganą praktyką pływania,
- książka służby lub książeczka żeglarska,
- orzeczenie lekarskie o zdolności do pracy na statku żeglugi śródlądowej,
- znajomość przepisów żeglugowych, sygnalizacji i zasad śluzowania,
- umiejętność kierowania zespołem i szkolenia młodszych marynarzy,
- zaświadczenie ADN – przy statkach przewożących towary niebezpieczne.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- bosman na barce,
- bosman statku rzecznego,
- starszy marynarz żeglugi śródlądowej,
- bosman zestawu pchanego,
- bosman statku pasażerskiego śródlądowego.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza i przepisy o żegludze śródlądowej,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- ocena wzroku z widzeniem barw i słuchu.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp dla stanowisk robotniczych – nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie z ratownictwa wodnego, ochrony przeciwpożarowej i pierwszej pomocy,
- prowadzenie ćwiczeń alarmowych załogi pokładowej,
- szkolenie z zasad mocowania i rozmieszczenia ładunku na statku.
Środowisko pracy
Bosman pracuje na pokładzie statku śródlądowego, kierując marynarzami podczas manewrów w portach, śluzach i przy nabrzeżach, a także sam wykonuje cięższe czynności przy linach i wciągarkach. Odpowiada za przygotowanie pokładu do rejsu: stan lin, odbijaczy, kotwic, pokryw luków i środków ratunkowych. Na statkach pasażerskich pilnuje bezpieczeństwa pasażerów przy trapie i na pokładzie. Pracuje na mokrym pokładzie, w hałasie silnika, przy każdej pogodzie i często nocą. Rejsy oznaczają wielodniowy pobyt na statku i ograniczony kontakt z domem. Na stanowisku wykorzystuje się:
- liny cumownicze i stalowe, wciągarki sprzęgowe, polery i knagi;
- kotwice, windy kotwiczne i łańcuchy;
- trapy, odbijacze, bosaki;
- sprzęt ratunkowy: koła, kamizelki, łódź robocza;
- narzędzia do konserwacji kadłuba i pokładu, farby;
- radiotelefon VHF i dokumentacja pokładowa.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- wpadnięcie do wody przy manewrach i przechodzeniu między jednostkami,
- uderzenie zerwaną lub naprężoną liną przy cumowaniu i sprzęganiu,
- zgniecenie kończyn między burtami lub statkiem a nabrzeżem,
- wciągnięcie dłoni przez bęben wciągarki lub windę kotwiczną,
- poślizgnięcie i upadek na mokrym pokładzie, trapie i przy lukach,
- hałas silnika, wciągarek i narzędzi,
- praca na otwartym pokładzie w zimnie, deszczu i upale.
Czynniki chemiczne:
- farby, rozpuszczalniki i środki antykorozyjne przy konserwacji,
- olej napędowy i smary lin oraz wciągarek,
- pył lub opary przewożonych ładunków.
Czynniki psychofizyczne:
- odpowiedzialność za bezpieczeństwo załogi pokładowej i pasażerów,
- stres i presja czasu przy śluzowaniu i trudnych manewrach,
- rozłąka z rodziną w czasie rejsów,
- przenoszenie ciężkich lin, łańcuchów i sprzętu,
- nieregularny czas pracy, także nocą.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku bosmana żeglugi śródlądowej.
Środki ochrony indywidualnej
- kamizelka ratunkowa automatyczna – wpadnięcie do wody;
- kask, rękawice ochronne i obuwie z podeszwą antypoślizgową – uderzenie liną, zgniecenie, upadek, wciągnięcie przez wciągarkę;
- ochronniki słuchu – hałas;
- odzież przeciwdeszczowa i ocieplana – mikroklimat;
- półmaska z filtrem, okulary i rękawice nitrylowe przy malowaniu i czyszczeniu ładowni – farby i rozpuszczalniki, ładunki, paliwa i smary.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony bębnów wciągarek i wyłączniki awaryjne – wciągnięcie przez wciągarkę;
- relingi, poręcze i zabezpieczone trapy – upadek, wpadnięcie do wody;
- koła ratunkowe z linką i drabinki burtowe – wpadnięcie do wody;
- odbijacze i oświetlenie pokładu nocą – zgniecenie, upadek;
- wciągarki z napędem do sprzęgania barek – dźwiganie, uderzenie liną;
- wentylacja ładowni i pomieszczeń magazynowych farb – farby i rozpuszczalniki, ładunki.
Środki organizacyjne
- odprawa przed manewrem i podział zadań w załodze – stres przy manewrach, odpowiedzialność;
- strefy bezpieczne przy liniach pod naprężeniem – uderzenie liną;
- przeglądy lin i wymiana zużytych przed rejsem – uderzenie liną;
- ćwiczenia alarmowe i instrukcje dla pasażerów – wpadnięcie do wody, odpowiedzialność;
- planowanie odpoczynku załogi zgodnie z przepisami – praca nieregularna, rozłąka;
- ograniczenie przebywania przy pracującym silniku – hałas;
- przerwy na ogrzanie się i zmiana czynności – mikroklimat.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla bosmana żeglugi śródlądowej.
- czynniki fizyczne – hałas, praca w warunkach zmiennego mikroklimatu na otwartej przestrzeni;
- czynniki chemiczne – farby i rozpuszczalniki organiczne, olej napędowy, pył i opary przewożonych ładunków;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na statku i nad wodą z ryzykiem utonięcia, kierowanie zespołem i odpowiedzialność za bezpieczeństwo innych, dźwiganie, praca w porze nocnej.
Podobne stanowiska
- bosman,
- bosman portu,
- sternik żeglugi śródlądowej,
- kapitan żeglugi śródlądowej,
- stermotorzysta żeglugi śródlądowej.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).