Farmaceuta – specjalista farmacji klinicznej – kod 228204 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Farmaceuta specjalista farmacji klinicznej pracuje w szpitalu przy łóżku chorego – uczestniczy w obchodach lekarskich, analizuje zlecenia, dobiera dawki w niewydolności nerek i wątroby, wyszukuje interakcje i prowadzi monitorowanie stężeń leków. Opiniuje antybiotykoterapię w zespole do spraw antybiotykoterapii, prowadzi przeglądy lekowe przy przyjęciu i wypisie, nadzoruje przygotowanie żywienia pozajelitowego i leków do podania dożylnego oraz zgłasza działania niepożądane.
Farmaceuta – specjalista farmacji klinicznej – wymagania w stosunku do pracownika
- dyplom magistra farmacji, prawo wykonywania zawodu farmaceuty i tytuł specjalisty farmacji klinicznej,
- umiejętność oceny farmakoterapii i wyszukiwania interakcji oraz przeliczania dawek w zaburzeniach czynności nerek,
- znajomość monitorowania stężeń leków – wankomycyny, aminoglikozydów, leków przeciwpadaczkowych i immunosupresyjnych,
- znajomość zasad przygotowania leków dożylnych, mieszanin do żywienia pozajelitowego i zgodności fizykochemicznej,
- umiejętność pracy w zespole terapeutycznym i prezentowania zaleceń lekarzom w czasie obchodu,
- znajomość zasad zgłaszania działań niepożądanych i prowadzenia szpitalnej listy leków.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- farmaceuta kliniczny w szpitalu,
- magister farmacji oddziałowy,
- farmaceuta zespołu do spraw antybiotykoterapii,
- farmaceuta prowadzący monitorowanie farmakoterapii,
- specjalista farmacji klinicznej w lecznictwie zamkniętym.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- badania w związku z narażeniem na czynniki biologiczne grupy 2 i 3 oraz kontrola stanu uodpornienia,
- ocena narażenia na leki cytotoksyczne przy pracy w pracowni leku cytostatycznego.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat,
- szkolenie z zapobiegania zakażeniom szpitalnym, higieny rąk i zasad izolacji pacjenta,
- instruktaż pracy w pracowni leku jałowego i cytostatycznego w lożach z przepływem laminarnym,
- szkolenie z postępowania przy rozszczelnieniu opakowania leku cytotoksycznego i obsługi zestawu do neutralizacji rozlań,
- szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B oraz szczepienia zalecane personelowi medycznemu.
Środowisko pracy
Farmaceuta kliniczny dzieli czas między oddziały szpitalne, aptekę szpitalną i pokój pracy z dokumentacją. Na oddziałach wchodzi do sal chorych, także w strefach izolacyjnych i na oddziałach intensywnej terapii, gdzie pracuje w fartuchu ochronnym i maseczce. W aptece szpitalnej nadzoruje pracownię leku jałowego i pracownię leku cytostatycznego z lożami o pionowym przepływie laminarnym i podciśnieniem. Wiele godzin dziennie zajmuje analiza zleceń w systemie szpitalnym, przeglądanie baz interakcji i przygotowanie opinii. Praca wymaga stałego przemieszczania się po rozległym budynku, często po schodach, z komputerem przenośnym i wózkiem z dokumentacją. Na stanowisku wykorzystuje się:
- komputer przenośny z systemem zleceń szpitalnych i bazami interakcji oraz dostępem do wyników laboratorium;
- pracownia leku jałowego i cytostatycznego z lożami o pionowym przepływie laminarnym i izolatorami;
- zestawy do przygotowania mieszanin do żywienia pozajelitowego i systemy zamknięte do leków cytotoksycznych;
- leki cytotoksyczne, antybiotyki, leki immunosupresyjne i preparaty krwiopochodne;
- zestaw do neutralizacji rozlanego leku cytotoksycznego i szczelne pojemniki na odpady cytotoksyczne;
- środki do dezynfekcji rąk i powierzchni oraz odzież jednorazowa do strefy czystej;
- kalkulatory dawek, nomogramy i karty monitorowania stężeń leków.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- zakłucie igłą i skaleczenie ampułką przy przygotowaniu i kontroli leków do podania dożylnego,
- rozprysk leku i rozszczelnienie opakowania przy rozpuszczaniu leku cytotoksycznego,
- praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie przy analizie zleceń i baz interakcji,
- długie przejścia po oddziałach i poruszanie się po schodach między piętrami szpitala,
- pozycja wymuszona przy pracy w loży z przepływem laminarnym z rękami w strefie roboczej,
- poślizgnięcie na mokrej podłodze korytarza i w śluzie pracowni,
- nawiew powietrza i podwyższony poziom szumu w pracowni leku jałowego,
- uraz lub popchnięcie przez pobudzonego pacjenta podczas obchodu i rozmowy przy łóżku.
Czynniki chemiczne:
- leki cytotoksyczne – cyklofosfamid, doksorubicyna, fluorouracyl, metotreksat – wchłaniane przez skórę i wdychane przy rozlaniu,
- antybiotyki beta-laktamowe i inne leki uczulające w postaci proszków do rozpuszczania,
- alkohole, czwartorzędowe związki amoniowe i nadtlenek wodoru do dezynfekcji lóż i powierzchni,
- lateks i akceleratory gumy w rękawicach jednorazowych.
Czynniki biologiczne:
- bakterie wielolekooporne – pałeczki jelitowe wytwarzające karbapenemazy, gronkowiec złocisty oporny na metycylinę, Clostridioides difficile – na oddziałach i w strefach izolacyjnych,
- wirusy HBV, HCV i HIV w razie zakłucia przy kontroli leków i kontaktu z materiałem zakaźnym,
- wirusy grypy, koronawirusy i prątki gruźlicy na oddziałach, gdzie przebywają chorzy zakaźni.
Czynniki psychofizyczne:
- odpowiedzialność za zalecane dawki i zgodność mieszanin, gdzie pomyłka zagraża życiu chorego,
- napięcie wynikające z opiniowania cudzych zleceń i konfliktów o wybór antybiotyku,
- presja czasu przy zleceniach pilnych, przygotowaniu leków na dyżur i obchodach wielu oddziałów,
- obciążenie emocjonalne kontaktem z chorymi w stanie ciężkim i leczonymi onkologicznie,
- przerywanie pracy telefonami z oddziałów przy jednoczesnej analizie farmakoterapii.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku farmaceuty – specjalisty farmacji klinicznej.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice nitrylowe o podwyższonej odporności, zakładane podwójnie przy lekach cytotoksycznych – cytostatyki, rozprysk leku, antybiotyki uczulajace, lateks, srodki dezynfekcyjne, zakazenia krwiopochodne;
- kombinezon lub fartuch jednorazowy z tyłu zapinany oraz rękawy ochronne w pracowni cytostatyków – cytostatyki, rozprysk leku;
- maska z filtrem i okulary ochronne przy rozpuszczaniu leków oraz przy likwidacji rozlania – cytostatyki, rozprysk leku, antybiotyki uczulajace;
- maska chirurgiczna i fartuch barierowy przy wejściu do strefy izolacyjnej – zakazenia szpitalne, zakazenia kropelkowe;
- obuwie medyczne pełne z podeszwą antypoślizgową – poslizgniecie, chodzenie i schody.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- loże o pionowym przepływie laminarnym i izolatory z podciśnieniem w pracowni leku cytostatycznego – cytostatyki, rozprysk leku, mikroklimat lozy;
- systemy zamknięte do przenoszenia leków cytotoksycznych i kaniule bezigłowe – cytostatyki, zaklucie, rozprysk leku;
- pojemniki na odpady ostre i szczelne pojemniki na odpady cytotoksyczne w miejscu powstawania – zaklucie, cytostatyki;
- wentylacja pracowni z wymianą powietrza i śluzą oraz monitorowanie parametrów strefy – mikroklimat lozy, cytostatyki, srodki dezynfekcyjne;
- ergonomiczne stanowisko komputerowe i podnóżek oraz regulowany stołek w loży – monitor, pozycja wymuszona;
- dozowniki preparatów do dezynfekcji rąk przy wejściu na każdą salę i w śluzach – zakazenia szpitalne, zakazenia kropelkowe;
- elektroniczny system zleceń z alertami dawkowania i interakcji oraz kalkulatorami dawek – odpowiedzialnosc za dawki, rozproszenie uwagi.
Środki organizacyjne
- podwójna niezależna weryfikacja dawek i składu mieszanin do żywienia pozajelitowego – odpowiedzialnosc za dawki, presja czasu;
- procedura postępowania po zakłuciu i dostęp do profilaktyki poekspozycyjnej – zaklucie, zakazenia krwiopochodne;
- procedura postępowania przy rozlaniu leku cytotoksycznego i obowiązkowe przeszkolenie zespołu – cytostatyki, rozprysk leku;
- ustalone godziny obchodów i wydzielony czas na analizę bez przyjmowania telefonów – rozproszenie uwagi, presja czasu, chodzenie i schody;
- zasady współpracy w zespole do spraw antybiotykoterapii i ścieżka rozstrzygania rozbieżności – konflikt z lekarzami;
- wsparcie psychologiczne i superwizja zespołu pracującego z chorymi onkologicznymi – obciazenie emocjonalne;
- reżim izolacyjny i zasady wejścia do stref izolacyjnych oraz nadzór nad zakażeniami szpitalnymi – zakazenia szpitalne, zakazenia kropelkowe, uraz od pacjenta;
- przerwy w pracy przy monitorze i w pracy w loży oraz ograniczenie czasu pracy w strefie czystej – monitor, pozycja wymuszona, mikroklimat lozy, poslizgniecie.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla farmaceuty – specjalisty farmacji klinicznej.
- czynniki fizyczne – praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie, wymuszona pozycja ciała przy pracy w loży laminarnej, długotrwałe chodzenie i poruszanie się po schodach;
- czynniki chemiczne – leki cytotoksyczne – cyklofosfamid, doksorubicyna, fluorouracyl, metotreksat, antybiotyki beta-laktamowe, alkohole, czwartorzędowe związki amoniowe, nadtlenek wodoru, lateks;
- czynniki biologiczne – bakterie wielolekooporne, Clostridioides difficile, wirusy HBV, HCV i HIV, wirusy grypy, prątki gruźlicy – czynniki biologiczne grupy 2 i 3 zagrożenia;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – ryzyko zakłucia i rozprysku leku, kontakt z lekami cytotoksycznymi, odpowiedzialność za dawkowanie, praca w strefach izolacyjnych, obciążenie emocjonalne.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).