Technik poligraf – kod 311918 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Technik poligraf przygotowuje produkcję druku i nadzoruje jej przebieg: przetwarza pliki, wykonuje formy drukowe w systemie CTP, ustawia maszyny offsetowe arkuszowe i zwojowe, kontroluje gęstość optyczną i rejestrację kolorów oraz prowadzi procesy wykończeniowe – lakierowanie, cięcie i oprawę.
Technik poligraf – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie średnie techniczne o specjalności poligraficznej,
- znajomość technologii druku offsetowego, cyfrowego i fleksograficznego,
- umiejętność przygotowania form drukowych w systemie CTP oraz kontroli ich jakości,
- umiejętność pomiaru gęstości optycznej, obsługi spektrofotometru i zarządzania barwą,
- znajomość właściwości farb, lakierów, zmywaczy i podłoży drukowych,
- brak przeciwwskazań do pracy zmianowej, w hałasie i w kontakcie z rozpuszczalnikami.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- technik poligrafii,
- mistrz druku offsetowego,
- technolog procesów poligraficznych,
- przygotowywacz form drukowych,
- kierujący drukarnią offsetową.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- badanie okulistyczne z oceną rozpoznawania barw, wymagane przy kontroli kolorystycznej druku,
- badania audiometryczne w związku z narażeniem na hałas maszyn drukujących.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż obsługi maszyny offsetowej, w tym zasad mycia zespołów farbowych przy zatrzymanej maszynie,
- instruktaż obsługi krajarki jednonożowej i urządzeń introligatorskich,
- szkolenie z postępowania z rozpuszczalnikami i lakierami według kart charakterystyki,
- szkolenie z pracy w strefie zagrożenia wybuchem przy magazynowaniu i stosowaniu rozpuszczalników,
- szkolenie z pierwszej pomocy oraz z ochrony przeciwpożarowej.
Środowisko pracy
Hala drukarni jest klimatyzowana i utrzymywana w stałej wilgotności, bo wpływa ona na zachowanie papieru, ale poziom hałasu przy maszynach zwojowych i krajarkach przekracza 85 dB. Maszyna offsetowa ma kilka zespołów drukujących z obracającymi się cylindrami i walcami farbowymi; w czasie pracy drukarz sięga po arkusze kontrolne i wykonuje pomiary na pulpicie przy maszynie. Przy lakierowaniu UV pracują lampy emitujące promieniowanie nadfioletowe i wydzielające ozon, a stanowiska lakieru i suszarki wymagają odciągu. W pracowni CTP wywoływarka pracuje z roztworami alkalicznymi, a przy krajarce i falcerce powstaje pył papierowy. Papier dostarcza się na paletach, a stosy i formy przenosi się ręcznie lub wózkiem paletowym. Na stanowisku wykorzystuje się:
- maszyna offsetowa arkuszowa lub zwojowa z zespołami drukującymi i lakierującymi;
- urządzenie CTP, wywoływarka płyt i stacja kontroli form;
- spektrofotometr, densytometr i lupa poligraficzna oraz pulpit kontroli barwy;
- krajarka jednonożowa, falcerka, zbieraczka i urządzenia do oprawy;
- farby offsetowe, lakiery dyspersyjne i lakiery utwardzane promieniowaniem UV;
- zmywacze, alkohol izopropylowy, roztwory nawilżające i środki do mycia walców;
- wózek paletowy i podajniki stosów papieru.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- wciągnięcie dłoni między walce farbowe i cylindry maszyny drukującej,
- odcięcie lub zmiażdżenie dłoni nożem krajarki jednonożowej i w urządzeniach introligatorskich,
- hałas maszyn drukujących, krajarek i sprężonego powietrza przekraczający 85 dB,
- promieniowanie nadfioletowe z lamp do utwardzania lakieru oraz ryzyko zapalenia spojówek,
- pożar i zapalenie się par rozpuszczalników oraz szmat nasączonych zmywaczem,
- przygniecenie lub przewrócenie się palety i stosu papieru podczas transportu,
- skaleczenia krawędziami arkuszy, form drukowych i taśm spinających palety,
- porażenie prądem przy obsłudze maszyn i urządzeń w wilgotnym otoczeniu pracowni,
- przeciążenie kręgosłupa przy ręcznym przenoszeniu ryz papieru, form i pojemników z farbą.
Czynniki chemiczne:
- rozpuszczalniki i zmywacze węglowodorowe oraz alkohol izopropylowy z roztworu nawilżającego,
- akrylany i fotoinicjatory z lakierów utwardzanych promieniowaniem UV, działające uczulająco,
- ozon powstający w otoczeniu lamp nadfioletowych,
- alkaliczne wywoływacze i płuczki stosowane w przygotowaniu form drukowych,
- pył papierowy i pył z proszków przeciwodbijających przy krajaniu i falcowaniu.
Czynniki psychofizyczne:
- praca zmianowa, w tym w porze nocnej, przy nakładach realizowanych w ruchu ciągłym,
- presja terminów wydawniczych i kosztu makulatury przy błędzie koloru,
- obciążenie wzroku przy ocenie arkuszy kontrolnych, drobnego tekstu i rastrów,
- powtarzalność czynności przy podawaniu i odbieraniu arkuszy oraz kontroli jakości,
- długotrwała praca stojąca i chodzenie wokół maszyny drukującej.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku technika poligrafa.
Środki ochrony indywidualnej
- odzież dopasowana bez luźnych elementów i rękawice zdejmowane przy pracy w pobliżu walców – wciągnięcie w walce;
- rękawice odporne na przecięcia przy obsłudze arkuszy, form i taśm spinających – skaleczenia krawędzią arkusza, urazy nożem krajarki;
- ochronniki słuchu dobrane do poziomu hałasu w hali – hałas;
- okulary z filtrem nadfioletowym przy stanowiskach lakierowania UV – promieniowanie nadfioletowe;
- rękawice nitrylowe i okulary ochronne przy myciu zespołów, lakierach i chemii CTP – rozpuszczalniki i zmywacze, akrylany z lakierów UV, chemia CTP;
- półmaska z filtrem przeciw parom organicznym i pyłom przy myciu maszyny i cięciu – rozpuszczalniki i zmywacze, pył papierowy, ozon;
- obuwie ochronne z podnoskiem i pas ochronny przy transporcie stosów papieru – przygniecenie stosem papieru, dźwiganie.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony cylindrów i walców z blokadą otwarcia oraz listwy i linki wyłączników awaryjnych maszyny – wciągnięcie w walce;
- kurtyna świetlna, osłona noża krajarki i sterowanie dwuręczne – urazy nożem krajarki;
- obudowy dźwiękochłonne maszyn zwojowych i wydzielona kabina pulpitu kontroli – hałas;
- zamknięte tunele lamp UV, blokady dostępu i odciąg ozonu z komory suszenia – promieniowanie nadfioletowe, ozon;
- wentylacja miejscowa nad zespołami farbowymi, stanowiskiem lakieru i wywoływarką CTP – rozpuszczalniki i zmywacze, akrylany z lakierów UV, chemia CTP;
- samozamykające pojemniki na szmaty nasączone zmywaczem, instalacja odgromowa i gaśnice – pożar rozpuszczalników;
- odpylanie krajarki i falcerki oraz odciąg proszku przeciwodbijającego – pył papierowy;
- wózki, podnośniki i podajniki stosów papieru zastępujące ręczne przenoszenie – dźwiganie, przygniecenie stosem papieru;
- instalacja elektryczna z wyłącznikami różnicowoprądowymi i okresowe pomiary ochronne maszyn – porażenie prądem.
Środki organizacyjne
- zakaz mycia zespołów farbowych i usuwania arkuszy przy pracującej maszynie – wciągnięcie w walce, presja terminów;
- instrukcja wymiany noża krajarki w specjalnym uchwycie i przez dwie osoby – urazy nożem krajarki;
- karty charakterystyki farb, lakierów i zmywaczy oraz oznakowanie stanowisk pracy z nimi – rozpuszczalniki i zmywacze, akrylany z lakierów UV, chemia CTP, ozon;
- zasady magazynowania rozpuszczalników w ilościach dobowych i w pojemnikach uziemionych – pożar rozpuszczalników;
- wyznaczone i oznakowane pola składowania palet z papierem oraz limit wysokości stosu – przygniecenie stosem papieru;
- grafik zmian z ograniczeniem kolejnych nocy i przerwy w pracy wymagającej uwagi wzrokowej – praca zmianowa, obciążenie wzroku, monotypia czynności;
- mata antyzmęczeniowa, krzesło przy pulpicie i rotacja zadań ograniczająca pracę stojącą – praca stojąca;
- pomiary hałasu, stężeń rozpuszczalników, ozonu i pyłu papierowego – hałas, rozpuszczalniki i zmywacze, pył papierowy.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla technika poligrafa.
- czynniki fizyczne – hałas powyżej 85 dB, promieniowanie nadfioletowe z lamp do utwardzania lakieru, praca wzrokowo wytężająca i ocena barw;
- czynniki chemiczne – rozpuszczalniki i zmywacze węglowodorowe, alkohol izopropylowy, akrylany i fotoinicjatory z lakierów UV, ozon, alkaliczne wywoływacze CTP, pył papierowy;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – obsługa maszyn z elementami wirującymi i walcami, obsługa krajarki jednonożowej, praca w strefie zagrożenia wybuchem rozpuszczalników, dźwiganie i ręczny transport stosów papieru, praca zmianowa, w tym w porze nocnej, długotrwała praca stojąca.
Podobne kody zawodów w klasyfikacji
Klasyfikacja zawodów i specjalności opisuje obok siebie kilka stanowisk o bardzo zbliżonych nazwach. W dokumentacji oceny ryzyka zawodowego trzeba wpisać ten kod, który odpowiada faktycznemu zakresowi obowiązków – opisywane tu stanowisko to technik poligraf, kod 311918. Pozostałe kody z tej grupy:
- technik procesów drukowania – kod 311935: stoi przy maszynie w trakcie nakładu – ustawia narząd, farby i roztwór zwilżający, usuwa zacięcia arkuszy i wstęgi oraz myje zespoły drukujące.
- technik cyfrowych procesów graficznych – kod 311911: przyjmuje i sprawdza pliki, wykonuje impozycję i zarządza barwą, a nakłady drukuje na maszynach tonerowych, atramentowych i ploterach wielkoformatowych.
- technik grafiki i poligrafii cyfrowej – kod 311943: sam projektuje i składa materiał, wykonuje korektę barwną i wydruki próbne, a druk prowadzi na maszynach cyfrowych oraz ploterach solwentowych i lateksowych.
- technik procesów introligatorskich – kod 311936: pracuje wyłącznie po druku – nadzoruje falcowanie, zbieranie składek, szycie i klejenie bloków oraz oprawę twardą.
Ten kod obejmuje najszerszy zakres: przygotowanie plików, wykonanie form drukowych w systemie CTP, ustawienie maszyn offsetowych i nadzór nad wykończeniem. Przy węższym zakresie obowiązków w dokumentacji wpisuje się jeden z powyższych kodów.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).