Instruktor terapii uzależnień – kod 325903 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Instruktor terapii uzależnień prowadzi zajęcia terapeutyczne i edukacyjne dla osób uzależnionych od alkoholu, narkotyków, leków i hazardu – w poradniach, oddziałach dziennych, ośrodkach stacjonarnych, hostelach, zakładach karnych i w środowisku pacjenta. Prowadzi grupy wsparcia i zajęcia psychoedukacyjne, realizuje indywidualny plan terapii pod nadzorem specjalisty, pracuje z rodzinami, monitoruje abstynencję, interweniuje w sytuacjach kryzysowych i prowadzi dokumentację przebiegu terapii.
Instruktor terapii uzależnień – wymagania w stosunku do pracownika
- ukończone szkolenie w dziedzinie uzależnień i status instruktora terapii uzależnień zgodnie z obowiązującymi przepisami,
- wykształcenie co najmniej średnie oraz udokumentowany staż w placówce leczenia uzależnień,
- znajomość metod pracy grupowej, dialogu motywującego i zapobiegania nawrotom,
- umiejętność rozpoznawania stanu nietrzeźwości, odstawienia i zagrożenia samobójczego,
- umiejętność pracy w zespole terapeutycznym i korzystania z superwizji,
- wysoka odporność psychiczna i umiejętność utrzymywania granic w relacji z pacjentem.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- instruktor terapii osób uzależnionych,
- specjalista pracy z osobami uzależnionymi,
- instruktor w ośrodku leczenia uzależnień,
- prowadzący grupy terapeutyczne dla uzależnionych,
- instruktor programu terapii uzależnień.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- ocena narządu głosu z uwagi na wielogodzinne prowadzenie zajęć grupowych,
- ocena stanu psychicznego i zdolności do pracy w kontakcie z osobami w kryzysie, tam gdzie wymagają tego procedury placówki.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat,
- szkolenie z postępowania z pacjentem agresywnym i technik deeskalacji,
- szkolenie z zapobiegania zakażeniom przenoszonym drogą krwi, w tym wirusowemu zapaleniu wątroby typu B i C oraz HIV,
- szkolenie z rozpoznawania stanów zagrożenia życia, w tym zatrucia i przedawkowania,
- szkolenie z pierwszej pomocy, w tym postępowania przy drgawkach i zatrzymaniu krążenia,
- szkolenie z ochrony danych osobowych i tajemnicy zawodowej,
- szkolenie przeciwpożarowe i z zasad ewakuacji placówki całodobowej.
Środowisko pracy
Instruktor pracuje w gabinecie terapeutycznym, w świetlicy i sali grupowej, a w ośrodkach stacjonarnych także w częściach mieszkalnych, jadalni i podczas zajęć na zewnątrz. Grupy liczą po kilkanaście osób, zajęcia trwają po kilka godzin i prowadzone są głosem, często w pomieszczeniach o słabej akustyce. W placówkach całodobowych instruktor pełni dyżury, w tym nocne, i bywa jedyną osobą na oddziale podczas zdarzeń kryzysowych. Część pacjentów przychodzi pod wpływem substancji, w zespole odstawienia lub z zaburzeniami zachowania, a w ośrodkach dla osób z doświadczeniem bezdomności występują wszawica i świerzb. Praca środowiskowa oznacza wizyty w mieszkaniach pacjentów i dojazdy komunikacją lub samochodem służbowym. Na stanowisku wykorzystuje się:
- gabinet terapeutyczny i sala do zajęć grupowych;
- materiały psychoedukacyjne, testy i karty pracy;
- alkomat i testy przesiewowe na obecność substancji, jeżeli stosuje je placówka;
- dokumentacja terapeutyczna i system informatyczny placówki;
- telefon służbowy i system przywołania pomocy;
- środki ochrony indywidualnej i apteczka z zestawem przeciwkrwotocznym;
- samochód służbowy lub bilety komunikacji przy pracy środowiskowej.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- pobicie, popchnięcie lub zadanie urazu przez pacjenta pobudzonego, nietrzeźwego lub w zespole odstawienia,
- zranienie szkłem, nożem lub porzuconą igłą podczas interwencji i porządkowania pomieszczeń,
- obciążenie narządu głosu przy wielogodzinnym prowadzeniu zajęć grupowych,
- długotrwała praca w pozycji siedzącej w gabinecie i przy dokumentacji,
- wypadek komunikacyjny i urazy przy dojazdach oraz wizytach środowiskowych,
- potknięcia i upadki w zaniedbanych, zastawionych mieszkaniach podczas wizyt środowiskowych,
- dyżury nocne na oddziale i obciążenie wynikające z pracy w nieregularnym rytmie dobowym.
Czynniki chemiczne:
- środki dezynfekcyjne i preparaty na bazie alkoholu stosowane po interwencjach,
- dym tytoniowy w palarniach i w otoczeniu pacjentów w ośrodkach całodobowych.
Czynniki biologiczne:
- zakażenia krwiopochodne – wirusowe zapalenie wątroby typu B i C oraz HIV przy kontakcie z krwią pacjenta,
- gruźlica i zakażenia przenoszone drogą kropelkową w zamkniętych pomieszczeniach grupowych,
- wszawica i świerzb u pacjentów z doświadczeniem bezdomności.
Czynniki psychofizyczne:
- obciążenie emocjonalne kontaktem z cierpieniem, przemocą w rodzinach i historiami pacjentów,
- bezsilność przy nawrotach choroby oraz obciążenie po zgonie lub samobójstwie pacjenta,
- manipulacja, groźby i próby naruszania granic w relacji terapeutycznej,
- ryzyko wypalenia zawodowego i wtórnej traumatyzacji,
- praca w pojedynkę na dyżurze i odpowiedzialność za bezpieczeństwo grupy pacjentów,
- praca przy monitorze ekranowym przy prowadzeniu dokumentacji terapeutycznej.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku instruktora terapii uzależnień.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice jednorazowe i maska ochronna przy kontakcie z pacjentem zakaźnym – zakażenia krwiopochodne, gruźlica i zakażenia kropelkowe, wszawica i świerzb;
- fartuch ochronny jednorazowy przy interwencjach i opatrywaniu ran – zakażenia krwiopochodne, wszawica i świerzb;
- rękawice odporne na przekłucie przy porządkowaniu pomieszczeń – zranienie ostrym narzędziem;
- obuwie pełne, stabilne i na niepoślizgowej podeszwie – upadki w mieszkaniach pacjentów, agresja fizyczna pacjenta;
- osobisty nadajnik przywołania pomocy – agresja fizyczna pacjenta, praca w pojedynkę na dyżurze;
- preparaty do dezynfekcji rąk i skóry po ekspozycji – zakażenia krwiopochodne, środki dezynfekcyjne.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- gabinet z dwoma wyjściami, bez przedmiotów nadających się na narzędzie uderzeniowe – agresja fizyczna pacjenta;
- system przywołania pomocy, monitoring korytarzy i obecność ochrony w placówce – agresja fizyczna pacjenta, praca w pojedynkę na dyżurze;
- pojemniki na odpady ostre i medyczne oraz zamykane kosze w sanitariatach – zranienie ostrym narzędziem, zakażenia krwiopochodne;
- wentylacja sal grupowych i wydzielona, wentylowana palarnia – gruźlica i zakażenia kropelkowe, dym tytoniowy;
- nagłośnienie sali grupowej i materiały akustyczne ograniczające wysiłek głosowy – obciążenie narządu głosu;
- ergonomiczne stanowisko pracy w gabinecie i przy dokumentacji – długotrwała pozycja siedząca, praca przy monitorze;
- wydzielone pomieszczenie do izolacji pacjenta z podejrzeniem choroby zakaźnej – gruźlica i zakażenia kropelkowe, wszawica i świerzb.
Środki organizacyjne
- procedura postępowania z pacjentem agresywnym, zasady wzywania pomocy i zgłaszania zdarzeń – agresja fizyczna pacjenta, manipulacja i naruszanie granic;
- obsada dyżuru co najmniej dwuosobowa w placówce całodobowej – praca w pojedynkę na dyżurze, praca w porze nocnej;
- regularna superwizja, interwizja i możliwość wsparcia psychologicznego po trudnych zdarzeniach – obciążenie emocjonalne, nawroty i śmierć pacjenta, wypalenie zawodowe;
- zasady kontraktu terapeutycznego i wyraźne granice relacji z pacjentem – manipulacja i naruszanie granic;
- limity liczby godzin zajęć grupowych w ciągu dnia i przerwy głosowe – obciążenie narządu głosu, wypalenie zawodowe;
- procedura postępowania po ekspozycji na materiał zakaźny i dostęp do profilaktyki poekspozycyjnej – zakażenia krwiopochodne;
- szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B – zakażenia krwiopochodne;
- zasady wizyt środowiskowych – wizyty w dwie osoby, informowanie o miejscu pobytu i łączność – upadki w mieszkaniach pacjentów, wypadek w drodze do pacjenta, agresja fizyczna pacjenta;
- przerwy w pracy przy monitorze ekranowym i rotacja zadań – praca przy monitorze, długotrwała pozycja siedząca;
- grafik dyżurów zapewniający odpoczynek po zmianie nocnej – praca w porze nocnej.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla instruktora terapii uzależnień.
- czynniki fizyczne – obciążenie narządu głosu, długotrwała praca w pozycji siedzącej, praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie, praca w porze nocnej;
- czynniki chemiczne – środki dezynfekcyjne i preparaty alkoholowe, dym tytoniowy w pomieszczeniach dla pacjentów;
- czynniki biologiczne – wirusowe zapalenie wątroby typu B i C, HIV przy kontakcie z krwią, gruźlica i czynniki przenoszone drogą kropelkową, wszawica i świerzb;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – kontakt z osobami agresywnymi i pod wpływem substancji psychoaktywnych, ryzyko zranienia ostrym narzędziem, wizyty środowiskowe i kierowanie pojazdem służbowym, obciążenie psychiczne i ryzyko wypalenia zawodowego.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).