Nauczyciel sztuki w placówkach pozaszkolnych

Nauczyciel sztuki w placówkach pozaszkolnych – kod 235503 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Nauczyciel sztuki w placówkach pozaszkolnych prowadzi zajęcia plastyczne i rzemieślnicze w młodzieżowym domu kultury, w domu kultury, w ognisku plastycznym lub w pracowni przy muzeum. Uczy rysunku, malarstwa, ceramiki, grafiki i technik zdobniczych, przygotowuje wystawy prac uczestników oraz prowadzi warsztaty rodzinne i plenery.

Nauczyciel sztuki w placówkach pozaszkolnych – wymagania w stosunku do pracownika

wykształcenie plastyczne lub rzemieślnicze oraz przygotowanie pedagogiczne albo kwalifikacje instruktorskie wymagane w placówce,
biegłość w technikach plastycznych i rzemieślniczych prowadzonych na zajęciach,
umiejętność prowadzenia zajęć dla grup mieszanych wiekowo, w tym dla dzieci i seniorów,
znajomość kart charakterystyki farb, klejów, szkliw i rozpuszczalników stosowanych w pracowni,
umiejętność bezpiecznego wydawania narzędzi uczestnikom i nadzoru nad pracą grupy,
umiejętność organizacji wystawy prac i warsztatu plenerowego.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

instruktor plastyki w domu kultury,
nauczyciel pracowni plastycznej w młodzieżowym domu kultury,
instruktor ogniska plastycznego,
prowadzący warsztaty ceramiczne w ośrodku kultury,
instruktor zajęć plastycznych dla dzieci i dorosłych.

Badania

wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
okresowe badania lekarskie z oceną narządu wzroku i narządu głosu,
kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
badania w związku z narażeniem na pył krzemionkowy przy ceramice i obróbce gipsu,
badania w związku z narażeniem na rozpuszczalniki organiczne w pracowni,
badania do pracy na wysokości powyżej 3 m przy montażu wystaw, jeżeli pracownik taką pracę wykonuje.

Szkolenia bhp i inne

szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy w pracowni plastycznej,
szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat,
instruktaż bezpiecznej obsługi pieca ceramicznego, prasy graficznej i narzędzi pracowni,
szkolenie z postępowania z substancjami chemicznymi i gospodarki odpadami w pracowni,
szkolenie przeciwpożarowe i z zasad ewakuacji z uwagi na materiały łatwopalne,
szkolenie z udzielania pierwszej pomocy, w tym przy skaleczeniach i oparzeniach,
instruktaż organizacji plenerów i wyjść z grupą uczestników.

Środowisko pracy

Pracownia w placówce kultury to zwykle jedna sala, w której pracuje równocześnie kilkanaście osób w różnym wieku – od dzieci po seniorów. Na stołach stoją farby, kleje i pojemniki z wodą, obok są sztalugi, koło garncarskie i regały na prace. Przy ceramice powstaje pył gliny i szamotu, a wypał odbywa się w piecu nagrzewanym powyżej 1000 stopni Celsjusza, zwykle w tym samym lub przyległym pomieszczeniu. W pracowni graficznej używa się pras, kwasów i farb drukarskich. Nauczyciel pokazuje technikę, potem chodzi między stanowiskami, podaje narzędzia, poprawia chwyt i sprząta po zajęciach – zamiata, myje narzędzia i wynosi odpady. Zajęcia odbywają się po południu i w weekendy, wystawy i plenery wymagają transportu prac oraz montażu ekspozycji. Na stanowisku wykorzystuje się:

farby, pigmenty, kleje, werniksy i rozcieńczalniki oraz papiery i podobrazia;
koło garncarskie, piec ceramiczny, glina, szamot i szkliwa;
prasa graficzna, wałki, farby drukarskie, kwasy i chlorek żelaza;
noże introligatorskie, skalpele, dłuta, pilniki i narzędzia modelarskie;
lutownica, pistolet z klejem termicznym i wypalarka do drewna;
drabina, system wystawienniczy i uchwyty do montażu prac;
wyciąg lub wentylacja pracowni, odkurzacz i środki do mycia narzędzi;
komputer do dokumentacji zajęć i projektów wystaw.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

pył gliny, szamotu i gipsu z krzemionką krystaliczną powstający przy ceramice, szlifowaniu i sprzątaniu pracowni,
oparzenie przy obsłudze pieca ceramicznego, lutownicy, kleju termicznego i wypalarki,
skaleczenie skalpelem, nożem introligatorskim i dłutem, także przy podawaniu narzędzi uczestnikom,
obciążenie narządu głosu przy prowadzeniu zajęć dla grupy w sali o złej akustyce,
wymuszona pozycja ciała przy korektach prac, pracy w pochyleniu i długim staniu przy stanowiskach,
dźwiganie worków gliny i gipsu, prac ceramicznych, ram i elementów ekspozycji,
praca na drabinie przy montażu wystawy prac uczestników,
poślizgnięcie na podłodze zabrudzonej gliną, wodą i farbami,
porażenie prądem przy zasilaniu pieca, koła garncarskiego i narzędzi pracowni,
praca przy monitorze ekranowym przy dokumentacji zajęć i przygotowaniu materiałów,
wzrost temperatury w pomieszczeniu w czasie wypału oraz praca w plenerze w zmiennej pogodzie.

Czynniki chemiczne:

terpentyna, benzyna lakowa, aceton i alkohol izopropylowy z farb, werniksów i środków do mycia narzędzi,
szkliwa i pigmenty ceramiczne zawierające związki ołowiu, kadmu, kobaltu i chromu,
kwas azotowy i chlorek żelaza do trawienia płyt oraz powstające tlenki azotu,
kleje rozpuszczalnikowe, kleje termotopliwe i żywice epoksydowe stosowane na zajęciach.

Czynniki biologiczne:

wirusy przenoszone drogą kropelkową przy zajęciach dla licznych grup dzieci i seniorów,
bakterie i grzyby w wilgotnej glinie, gąbkach i pojemnikach z wodą używanych wielokrotnie.

Czynniki psychofizyczne:

odpowiedzialność za bezpieczeństwo uczestników pracujących narzędziami i z substancjami chemicznymi,
obciążenie psychiczne prowadzeniem grup mieszanych wiekowo, o różnym tempie pracy i oczekiwaniach,
zajęcia po południu, w weekendy, warsztaty wakacyjne i plenery,
presja przygotowania wystaw, konkursów i pokazów na uroczystości placówki,
napięcia w kontaktach z rodzicami dotyczące postępów i udziału dziecka w wystawach,
łączenie zajęć, przygotowania materiałów, sprzątania pracowni i obowiązków organizacyjnych.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku nauczyciela sztuki w placówkach pozaszkolnych.

Środki ochrony indywidualnej

półmaska filtrująca przy szlifowaniu ceramiki, pracy z gipsem i sprzątaniu pracowni – pyl mineralny;
półmaska z pochłaniaczem par organicznych przy werniksowaniu, klejeniu i myciu narzędzi – rozpuszczalniki, kleje;
gogle i rękawice odporne na chemikalia przy trawieniu płyt i mieszaniu szkliw – kwasy graficzne, szkliwa;
rękawice chroniące przed przecięciem oraz rękawice termiczne przy piecu i lutownicy – uraz narzedziem, oparzenie;
fartuch roboczy i obuwie zabudowane z podeszwą antypoślizgową – poslizgniecie, pozycja wymuszona, pyl mineralny;
rękawice gospodarcze przy pracy z gliną, gąbkami i wodą – drobnoustroje gliny.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

wentylacja mechaniczna pracowni, odciąg miejscowy przy stanowisku szlifowania i stół z wyciągiem w pracowni graficznej – pyl mineralny, rozpuszczalniki, kwasy graficzne, kleje;
praca z gliną i gipsem na mokro, odkurzacz z filtrem oraz zakaz zamiatania na sucho – pyl mineralny;
piec ceramiczny w wydzielonym, wentylowanym pomieszczeniu, z osłoną termiczną i blokadą otwarcia – oparzenie, szkliwa, mikroklimat;
zamykane szafy na narzędzia ostre, chemikalia i szkliwa, wydawane przez prowadzącego – uraz narzedziem, rozpuszczalniki, szkliwa, odpowiedzialnosc za uczestnikow;
wyłączniki różnicowoprądowe, przeglądy instalacji pieca i gniazd oraz prowadnice na przewody – prad elektryczny, poslizgniecie;
posadzka zmywalna z odpływem, maty antypoślizgowe i bieżące usuwanie rozlanej wody – poslizgniecie;
wózki transportowe, regały na prace i dostawy worków gliny na paletach – dzwiganie;
drabiny z atestem i system wystawienniczy na szynach, bez wiercenia na wysokości – praca na wysokosci;
panele akustyczne w pracowni oraz ergonomiczne stanowisko komputerowe w pokoju instruktorów – obciazenie glosu, monitor;
wymiana wody i gąbek, dezynfekcja narzędzi oraz dozowniki do dezynfekcji rąk – drobnoustroje gliny, zakazenia kropelkowe.

Środki organizacyjne

instruktaż uczestnika przed pierwszym użyciem narzędzia lub materiału i regulamin pracowni dla grup – odpowiedzialnosc za uczestnikow, uraz narzedziem;
limit liczby uczestników w grupie dostosowany do liczby stanowisk i wieku – odpowiedzialnosc za uczestnikow, grupy mieszane;
wypał prowadzony poza godzinami zajęć i zakaz dostępu uczestników do pieca – oparzenie, mikroklimat, szkliwa;
karty charakterystyki dostępne w pracowni, wydawanie chemikaliów wyłącznie przez prowadzącego i zakaz spożywania posiłków – rozpuszczalniki, kwasy graficzne, kleje, szkliwa;
pomiary stężeń pyłu krzemionkowego i rozpuszczalników oraz rejestr prac w narażeniu – pyl mineralny, rozpuszczalniki;
przenoszenie worków i prac ceramicznych w dwie osoby oraz korzystanie z wózków – dzwiganie;
montaż wystaw przez osoby wyznaczone, bez pracy na wysokości w pojedynkę – praca na wysokosci, presja wystaw;
plan zajęć z przerwami głosowymi i czasem na przygotowanie oraz sprzątanie pracowni – obciazenie glosu, rola wielozadaniowa, nieregularne godziny, pozycja wymuszona;
ustalone godziny kontaktu z rodzicami i przejrzyste zasady udziału w wystawach – kontakt z rodzicami, presja wystaw;
zasady higieny, wietrzenia pracowni i rezygnacja z zajęć przy wysokiej zachorowalności – zakazenia kropelkowe, drobnoustroje gliny.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla nauczyciela sztuki w placówkach pozaszkolnych.

czynniki fizyczne – pył krzemionki krystalicznej z gliny, szamotu i gipsu, obciążenie narządu głosu, wymuszona pozycja ciała, praca na wysokości powyżej 3 m przy montażu wystaw, podwyższona temperatura w czasie wypału, praca przy monitorze ekranowym;
czynniki chemiczne – terpentyna, benzyna lakowa i aceton, kwas azotowy i chlorek żelaza, tlenki azotu, kleje rozpuszczalnikowe i żywice epoksydowe, związki ołowiu, kadmu, kobaltu i chromu w szkliwach;
czynniki biologiczne – wirusy przenoszone drogą kropelkową w grupach zajęciowych, bakterie i grzyby w wilgotnej glinie i wodzie technologicznej – czynniki grupy 2 zagrożenia;
inne czynniki, w tym niebezpieczne – obsługa pieca ceramicznego i narzędzi ostrych, kontakt z gorącymi powierzchniami, dźwiganie worków gliny i prac ceramicznych, prace przy urządzeniach elektrycznych pracowni, praca w godzinach popołudniowych i w weekendy.

Podobne stanowiska

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).

ryzyko zawodowe on-line

Stanowiska pracy

Nauczyciel sztuki w placówkach pozaszkolnych