Wybieracz monet / żetonów z automatów – kod 962302 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Wybieracz monet i żetonów z automatów obsługuje kasy automatów samoobsługowych: otwiera urządzenia kluczem serwisowym, wyjmuje kasetki z monetami i banknotami, uzupełnia zapas monet i żetonów, rozlicza utargi i sporządza protokoły. Pracuje na trasie obejmującej automaty vendingowe, biletomaty, parkomaty, pralnie samoobsługowe, myjnie i automaty rozrywkowe, przenosząc pojemniki z pieniędzmi do pojazdu. Czynności wykonuje najczęściej sam lub w dwuosobowej obsadzie, w przestrzeni publicznej, w zmiennych godzinach i pod obserwacją przypadkowych osób.
Wybieracz monet / żetonów z automatów – wymagania w stosunku do pracownika
- umiejętność obsługi kas i systemów rozliczeniowych automatów samoobsługowych,
- umiejętność prowadzenia dokumentacji utargów i protokołów przekazania wartości pieniężnych,
- rzetelność i zdolność do pracy z powierzonymi wartościami pieniężnymi,
- prawo jazdy kategorii B i umiejętność prowadzenia pojazdu po trasie obejmującej wiele punktów,
- podstawowa znajomość zasad zachowania w razie napadu i próby wyłudzenia.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- inkasent automatów samoobsługowych,
- obsługa kas automatów vendingowych,
- pracownik rozliczania utargów z automatów,
- serwisant kasowy automatów,
- opróżniający kasy parkomatów.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- ocena układu ruchu, w tym kręgosłupa i kończyn górnych, przy przenoszeniu kasetek z monetami,
- ocena zdolności do kierowania samochodem w ramach obowiązków służbowych.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż otwierania i obsługi kas automatów oraz zasad rozliczania utargów,
- szkolenie z zasad bezpieczeństwa przy transporcie wartości pieniężnych i postępowania w razie napadu,
- szkolenie z zasad ręcznego przenoszenia ciężarów i ergonomii przy wyjmowaniu kasetek,
- instruktaż zasad bezpieczeństwa przy pracy przy drodze, na parkingu i w przestrzeni publicznej.
Środowisko pracy
Trasa obsługi prowadzi przez centra handlowe, dworce, przystanki, stacje paliw, parkingi, szkoły, szpitale i pralnie samoobsługowe. Automaty stoją na korytarzach, w przejściach podziemnych, na ulicy i na parkingach, więc praca odbywa się w ruchu pieszych i pojazdów, w przeciągach i w zmiennych warunkach atmosferycznych. Wnętrza automatów bywają zanieczyszczone resztkami napojów, kurzem i pleśnią, a monety i banknoty są zabrudzone. Kasetki z monetami mają masę kilkunastu kilogramów, a dojście do pojazdu wymaga przejścia kilkudziesięciu metrów po schodach i nierównej nawierzchni. Czynności wykonywane są na widoku, nierzadko w obecności osób nietrzeźwych i zaczepiających, a rozliczenie utargu kończy się w biurze lub w punkcie bankowym. Na stanowisku wykorzystuje się:
- klucze serwisowe i kody dostępu do kas automatów;
- kasetki, worki i pojemniki na monety i banknoty;
- terminal rozliczeniowy i system raportowania utargów;
- liczarki monet i testery banknotów;
- wózek transportowy i torby wzmacniane do przenoszenia wartości.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- napad rabunkowy i rozbój przy otwieraniu kasy automatu i w drodze do pojazdu,
- agresja i zaczepianie przez osoby nietrzeźwe i roszczeniowych użytkowników automatów,
- urazy kręgosłupa i kończyn przy wyjmowaniu i przenoszeniu kasetek z monetami,
- przytrzaśnięcie dłoni drzwiczkami automatu, mechanizmem kasy i szufladą,
- skaleczenia o ostre krawędzie blach, elementy mechanizmów i stłuczone szkło we wnętrzu urządzenia,
- porażenie prądem przy otwartym automacie z uszkodzoną instalacją, zwłaszcza na zewnątrz i w pralni samoobsługowej,
- potknięcie i upadek na schodach, krawężnikach i oblodzonej nawierzchni z obciążeniem w rękach,
- potrącenie przez pojazdy przy obsłudze parkomatów i automatów przy drodze i na parkingu,
- wychłodzenie, przemoczenie i upał przy obsłudze automatów na otwartej przestrzeni.
Czynniki chemiczne:
- środki czystości i preparaty dezynfekcyjne używane do czyszczenia wnętrza i obudowy automatu,
- resztki napojów, syropów i proszków spożywczych rozlane we wnętrzu automatów,
- spaliny pojazdów i pyły uliczne przy obsłudze automatów przy drodze i w przejściach podziemnych.
Czynniki biologiczne:
- drobnoustroje na monetach, banknotach i wnętrzach kas, dotykanych przez wiele osób,
- grzyby pleśniowe w zawilgoconych automatach i w przejściach podziemnych,
- odchody gryzoni, owady i szkodniki gnieżdżące się w obudowach automatów.
Czynniki psychofizyczne:
- odpowiedzialność materialna za powierzone wartości pieniężne i stres przy niezgodności rozliczeń,
- stałe poczucie zagrożenia napadem i konieczność czujności w przestrzeni publicznej,
- praca w pojedynkę na trasie, bez bezpośredniego wsparcia innego pracownika,
- presja czasu wynikająca z dużej liczby punktów do obsługi w ciągu dnia,
- praca w przyklęku, w pochyleniu i z sięganiem do wnętrza automatu,
- monotonia powtarzalnych czynności przy jednoczesnym wymogu dokładności rozliczeń.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku wybieracza monet i żetonów z automatów.
Środki ochrony indywidualnej
- obuwie z antypoślizgową podeszwą i stabilizacją stawu skokowego – potknięcie i upadek w przestrzeni publicznej, uraz przy przenoszeniu kasetek;
- rękawice jednorazowe i środek do dezynfekcji rąk przy kontakcie z monetami i wnętrzem kas – drobnoustroje na monetach i banknotach, odchody gryzoni i owady w automatach, resztki napojów i produktów;
- półmaska z filtrem przy czyszczeniu zawilgoconych i zanieczyszczonych automatów – pleśnie w zawilgoconych automatach, spaliny i pyły uliczne;
- odzież ostrzegawcza przy obsłudze automatów przy drodze i na parkingu – potrącenie przez pojazd;
- rękawice chemoodporne przy stosowaniu preparatów czyszczących – środki czystości i dezynfekcyjne.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- automaty z sejfami i kasetkami o ograniczonym dostępie oraz systemy zliczania bez konieczności przeliczania na miejscu – napad rabunkowy, obciążenie związane z odpowiedzialnością materialną;
- monitoring w miejscach ustawienia automatów i oświetlenie stanowisk – napad rabunkowy, agresja osób postronnych;
- samochód służbowy z sejfem lub skrytką i możliwością podjazdu blisko automatu – napad rabunkowy, uraz przy przenoszeniu kasetek;
- wózek transportowy i torby na kółkach do przewożenia kasetek – uraz przy przenoszeniu kasetek, wymuszone pozycje ciała;
- zadaszenia i obudowy automatów zewnętrznych oraz ogrzewane pomieszczenie na trasie – zmienne warunki atmosferyczne, pleśnie w zawilgoconych automatach.
Środki organizacyjne
- zmienne godziny i kolejność obsługi punktów oraz nieujawnianie trasy osobom postronnym – napad rabunkowy, poczucie zagrożenia na trasie;
- obsada dwuosobowa lub konwój przy punktach o dużych utargach i w miejscach o podwyższonym ryzyku – napad rabunkowy, praca w pojedynkę, agresja osób postronnych;
- realna liczba punktów w planie dnia z rezerwą czasu na opóźnienia – presja czasu i liczby punktów;
- dwuosobowe rozliczanie utargów i jasne zasady odpowiedzialności materialnej – obciążenie związane z odpowiedzialnością materialną, monotonia i powtarzalność czynności;
- zakaz prac we wnętrzu automatu pod napięciem i zgłaszanie uszkodzeń do serwisu – porażenie prądem, skaleczenia we wnętrzu automatu, przytrzaśnięcie drzwiczkami i mechanizmem automatu.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla wybieracza monet i żetonów z automatów.
- czynniki fizyczne – zmienne warunki atmosferyczne, hałas w przestrzeni publicznej i przejściach podziemnych, niedostateczne oświetlenie przy obsłudze automatów po zmroku;
- czynniki chemiczne – preparaty czyszczące i dezynfekcyjne, resztki produktów spożywczych, spaliny pojazdów i pyły uliczne;
- czynniki biologiczne – drobnoustroje na monetach, banknotach i wnętrzach kas, grzyby pleśniowe, czynniki biologiczne z odchodów gryzoni;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – obsługa wartości pieniężnych i ryzyko napadu, ryzyko agresji ze strony osób trzecich, praca w pojedynkę w przestrzeni publicznej, kierowanie samochodem służbowym, dźwiganie i przenoszenie ciężarów, wymuszona pozycja ciała, praca w ruchu pojazdów, nieregularne godziny pracy.
Podobne stanowiska
- pracownik obsługi bankomatów,
- konwojent,
- kasjer,
- kierowca samochodu dostawczego,
- operator monitoringu.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).