Operator maszyn i urządzeń wikliniarskich – kod 818903 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Operator obsługuje maszyny i urządzenia stosowane przy przerobie wikliny – parniki i warniki do gotowania prętów, korowarki, sortownice długości, łuparki, struganiarki i maszyny do wyrobu taśmy wiklinowej, a także suszarnie i urządzenia do impregnacji i lakierowania wyrobów. Przygotowuje surowiec dla plecionkarzy, ustawia maszyny pod grubość pręta, dba o jakość korowania i strugania oraz uczestniczy w wykańczaniu koszy, mebli i galanterii wiklinowej.
Operator maszyn i urządzeń wikliniarskich – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe, preferowany kierunek drzewny lub koszykarsko-plecionkarski,
- znajomość gatunków wikliny i zasad jej przygotowania (wiklina zielona, parzona, biała),
- umiejętność obsługi korowarek, łuparek i struganiarek oraz wymiany i ostrzenia noży,
- znajomość zasad bezpiecznej pracy przy kotłach i parnikach,
- umiejętność obsługi wózków jezdniowych, jeśli są używane – z uprawnieniami UDT,
- sprawność manualna i dobra kondycja fizyczna.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- operator korowarki wikliny,
- pracownik przerobu wikliny,
- operator struganiarki wikliny,
- parzelnik wikliny,
- pracownik wikliniarni.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- audiometria przy pracy z maszynami do obróbki wikliny,
- ocena układu ruchu i kończyn górnych przy pracy powtarzalnej,
- badania do obsługi wózków jezdniowych, jeśli pracownik je obsługuje.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż stanowiskowy obsługi korowarek, łuparek i struganiarek,
- instruktaż obsługi parnika i kotła, z zasadami postępowania z parą i wrzątkiem,
- szkolenie z bezpiecznego stosowania lakierów, bejc i impregnatów według kart charakterystyki,
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej w pomieszczeniach z materiałem łatwopalnym,
- szkolenie z pierwszej pomocy przy oparzeniach i ranach.
Środowisko pracy
Przerób wikliny prowadzą głównie niewielkie zakłady i spółdzielnie w regionach o tradycji wikliniarskiej, np. w okolicach Nowego Tomyśla i Rudnika nad Sanem, a także plantatorzy wikliny przygotowujący surowiec na sprzedaż. Pręty gotuje się w parnikach lub dużych kadziach wodnych, korowanie i sortowanie odbywa się w halach z maszynami o napędzie elektrycznym, a składowanie i suszenie – w wiatach i suszarniach. Wilgotny surowiec, para i zapylenie korą powodują trudne warunki mikroklimatyczne, a magazyny wikliny stanowią duże obciążenie ogniowe. Wykańczanie wyrobów obejmuje bejcowanie, lakierowanie i niekiedy wypalanie palnikiem dla uzyskania efektu dekoracyjnego. Praca jest jednozmianowa, z sezonowym zwiększeniem po zbiorach wikliny jesienią i zimą. Na stanowisku wykorzystuje się:
- parniki, warniki i kadzie do gotowania wikliny;
- korowarki bębnowe i wałkowe;
- sortownice długości prętów;
- łuparki i struganiarki do wyrobu taśmy wiklinowej;
- suszarnie komorowe i wiaty suszarnicze;
- pistolety natryskowe i kabiny lakiernicze;
- noże, sekatory i ostrzałki.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- pochwycenie i wciągnięcie dłoni przez wałki korowarek i struganiarek,
- skaleczenia nożami łuparek, struganiarek i ręcznymi narzędziami,
- oparzenia parą i wrzątkiem przy parnikach i kadziach,
- hałas od korowarek i struganiarek,
- mikroklimat wilgotny i zimny przy pracy z mokrym surowcem,
- pożar składowanej wikliny i wyrobów lakierowanych,
- zakłucia i uderzenia końcami prętów, w tym w oczy,
- porażenie prądem w wilgotnych pomieszczeniach.
Czynniki chemiczne:
- pył kory i drewna wierzbowego przy korowaniu i struganiu,
- lakiery nitrocelulozowe i poliuretanowe oraz rozpuszczalniki (ksylen, octan butylu),
- bejce i impregnaty przeciwgrzybicze.
Czynniki biologiczne:
- grzyby pleśniowe i ich zarodniki na zawilgoconej wiklinie.
Czynniki psychofizyczne:
- monotypowe ruchy kończyn górnych przy podawaniu prętów,
- długotrwała praca w pozycji stojącej,
- dźwiganie wiązek mokrej wikliny,
- wymuszona, pochylona pozycja przy kadziach i sortowaniu.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku operatora maszyn i urządzeń wikliniarskich.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice ochronne przylegające (bez luźnych mankietów) przy maszynach z wałkami – wciągnięcie przez wałki, skaleczenia nożami;
- okulary ochronne lub osłona twarzy – kłucie prętami, pył kory i drewna;
- fartuch wodoodporny, rękawice i obuwie gumowe przy parnikach – oparzenia parą, mikroklimat wilgotny;
- ochronniki słuchu – hałas;
- półmaska filtrująca FFP2 – pył kory i drewna, pleśnie;
- półmaska z filtrem A2P2 i rękawice nitrylowe przy lakierowaniu i bejcowaniu – lakiery i rozpuszczalniki, bejce i impregnaty;
- odzież robocza ciepła i nieprzemakalna – mikroklimat wilgotny.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony wałków, wyłączniki awaryjne i podajniki prętów zamiast ręcznego dociskania – wciągnięcie przez wałki, skaleczenia nożami;
- pokrywy parników, zawory bezpieczeństwa i izolacja kadzi – oparzenia parą;
- wentylacja hali i odciągi przy korowarkach i struganiarkach – pył kory i drewna, pleśnie, mikroklimat wilgotny;
- kabina lakiernicza z wentylacją wyciągową i instalacją przeciwwybuchową – lakiery i rozpuszczalniki, bejce i impregnaty, pożar;
- gaśnice, hydranty i oddzielenie magazynu wikliny od stref z ogniem – pożar;
- obudowy wyciszające maszyn – hałas;
- instalacja elektryczna o podwyższonym stopniu ochrony z wyłącznikami różnicowoprądowymi – porażenie prądem;
- stoły i stojaki na właściwej wysokości, wózki do wiązek – wymuszona pozycja, dźwiganie.
Środki organizacyjne
- procedura czyszczenia i wymiany noży przy wyłączonym napędzie – wciągnięcie przez wałki, skaleczenia nożami;
- zakaz palenia i prac pożarowych przy składowisku wikliny, kontrola po pracy palnikiem – pożar;
- suszenie i właściwe składowanie wikliny ograniczające rozwój pleśni – pleśnie;
- ograniczenie masy wiązek i przenoszenie w dwie osoby – dźwiganie;
- rotacja czynności i przerwy w pracy – monotypowe ruchy, praca stojąca, wymuszona pozycja;
- ostrożne prowadzenie prętów i zachowanie odległości między stanowiskami – kłucie prętami;
- pomiary hałasu i stężeń rozpuszczalników – hałas, lakiery i rozpuszczalniki.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla operatora maszyn i urządzeń wikliniarskich.
- czynniki fizyczne – hałas, mikroklimat wilgotny i zimny, praca w kontakcie z parą i wrzątkiem;
- czynniki chemiczne – pył drewna i kory, ksylen, octan butylu, składniki lakierów i impregnatów;
- czynniki biologiczne – grzyby pleśniowe;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – obsługa maszyn z wałkami i nożami, dźwiganie, wymuszona pozycja ciała, monotypowe ruchy kończyn górnych.
Podobne stanowiska
- operator maszyn do obróbki drewna,
- renowator mebli,
- lakiernik wyrobów drewnianych,
- operator suszarni,
- stolarz.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).