Operator maszyn wykończalniczych wyrobów włókienniczych – kod 815401 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Operator prowadzi procesy wykończalnicze tkanin i dzianin – pranie i bielenie, barwienie w aparatach strumieniowych i na jiggerach, apreturę, suszenie i stabilizację na ramie napinającej, kalandrowanie, drapanie i sanforyzację. Przygotowuje kąpiele według receptury, dozuje barwniki i środki pomocnicze, ustawia temperatury i prędkości oraz kontroluje odcień i wymiary wyrobu.
Operator maszyn wykończalniczych wyrobów włókienniczych – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe lub średnie, preferowany kierunek włókienniczy lub chemiczny,
- znajomość procesów bielenia, barwienia, apretury i stabilizacji termicznej,
- umiejętność ważenia i dozowania barwników oraz środków pomocniczych według receptury,
- umiejętność obsługi ram napinających, kalandrów i aparatów farbiarskich,
- prawidłowe widzenie barw,
- znajomość zasad postępowania z substancjami niebezpiecznymi.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- operator ramy napinającej,
- farbiarz tkanin,
- apreturnik,
- operator wykończalni,
- operator aparatów farbiarskich.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- badanie widzenia barw,
- badanie słuchu przy pracy w hałasie,
- badania układu oddechowego i skóry przy narażeniu na substancje uczulające, według wskazań lekarza.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie z postępowania z substancjami chemicznymi według kart charakterystyki,
- instruktaż obsługi aparatów ciśnieniowych do barwienia i bezpiecznego otwierania pokryw,
- instruktaż przewlekania tkaniny przez ramę napinającą i kalander przy zatrzymanej maszynie,
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej,
- szkolenie z pierwszej pomocy, w tym przy oparzeniach chemicznych.
Środowisko pracy
Wykończalnia to hala o podwyższonej temperaturze i wilgotności, z oparami z kąpieli barwiarskich i suszarni oraz posadzkami mokrymi od wody i roztworów. Aparaty strumieniowe pracują pod ciśnieniem w temperaturze do 130–140°C, a rama napinająca suszy i utrwala tkaninę w 150–210°C, wydzielając dymy z apretur i preparacji. Operator przygotowuje kąpiele w kuchni farbiarskiej, gdzie waży barwniki w proszku, kwasy, ługi i środki pomocnicze. Kalandry i walce pracują z dużym naciskiem, a tkanina przesuwa się z dużą prędkością. Na stanowisku wykorzystuje się:
- aparaty farbiarskie strumieniowe i jiggery;
- rama napinająca z suszarnią i komorą termostabilizacji;
- kalandry, sanforyzatory i draparki;
- kuchnia farbiarska z wagami i dozownikami;
- pralnice szerokie i bielarki;
- spektrofotometr i szafa świetlna do oceny odcienia;
- wózki do transportu bel i rolek tkaniny.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- oparzenia gorącą kąpielą, parą i kondensatem przy aparatach farbiarskich,
- kontakt z gorącymi powierzchniami ramy napinającej i cylindrów suszących,
- wciągnięcie dłoni przez walce kalandra, wałki napinające i igły ramy,
- rozszczelnienie lub otwarcie aparatu pod ciśnieniem,
- hałas drapania, wentylatorów suszarni i pomp,
- gorący i wilgotny mikroklimat wykończalni,
- poślizgnięcie na mokrej posadzce,
- pożar w ramie napinającej od osadów preparacji i kłaczków.
Czynniki chemiczne:
- wodorotlenek sodu, kwas octowy i mrówkowy, nadtlenek wodoru do bielenia,
- pył barwników reaktywnych i dyspersyjnych o działaniu uczulającym,
- formaldehyd uwalniany z apretur przeciwgniotliwych,
- dymy i aerozole olejowe z ramy napinającej,
- podchloryn sodu i ditionian sodu (podsiarczyn) stosowane w bieleniu i redukcji.
Czynniki psychofizyczne:
- praca zmianowa, w tym w porze nocnej,
- długotrwała praca stojąca,
- przenoszenie worków z chemikaliami i rolek tkaniny,
- odpowiedzialność za zgodność odcienia i ryzyko kosztownych reklamacji.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku operatora maszyn wykończalniczych wyrobów włókienniczych.
Środki ochrony indywidualnej
- gogle lub osłona twarzy i rękawice chemoodporne w kuchni farbiarskiej – kwasy i ługi, podchloryn i ditionian, barwniki reaktywne i dyspersyjne;
- fartuch chemoodporny i obuwie gumowe z podeszwą przeciwpoślizgową – kwasy i ługi, upadek na tym samym poziomie;
- półmaska z filtrem P3 przy ważeniu barwników w proszku – barwniki reaktywne i dyspersyjne;
- rękawice termoochronne przy aparatach i ramie – oparzenia gorącą kąpielą i parą, kontakt z gorącymi powierzchniami;
- ochronniki słuchu przy drapakach – hałas;
- dopasowana odzież robocza bez luźnych elementów – wciągnięcie przez walce.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- blokada otwarcia pokrywy aparatu do czasu spadku ciśnienia i temperatury – uwolnienie medium pod ciśnieniem, oparzenia gorącą kąpielą i parą;
- osłony walców kalandra, linki awaryjne i listwy bezpieczeństwa – wciągnięcie przez walce;
- odciągi miejscowe nad ramą napinającą i dygestorium w kuchni farbiarskiej – dymy z ramy napinającej, formaldehyd z apretur, barwniki reaktywne i dyspersyjne;
- automatyczne dozowanie chemikaliów i barwników w postaci ciekłej – kwasy i ługi, podchloryn i ditionian, dźwiganie;
- izolacja termiczna rurociągów i osłony gorących elementów – kontakt z gorącymi powierzchniami;
- instalacja gaśnicza ramy napinającej i czujki temperatury – pożar;
- wentylacja hali i odprowadzenie pary – mikroklimat gorący;
- posadzki z odwodnieniem i powłoką antypoślizgową – upadek na tym samym poziomie.
Środki organizacyjne
- procedura przewlekania tkaniny wyłącznie przy zatrzymanej maszynie – wciągnięcie przez walce;
- regularne czyszczenie ramy z osadów i kłaczków – pożar, dymy z ramy napinającej;
- dostęp do kart charakterystyki, oznakowanie pojemników i zakaz mieszania podchlorynu z kwasami – podchloryn i ditionian, kwasy i ługi;
- oczomyjki i natryski bezpieczeństwa przy kuchni farbiarskiej – kwasy i ługi;
- pomiary formaldehydu, pyłów i hałasu – formaldehyd z apretur, hałas;
- przerwy i dostęp do napojów chłodzących – mikroklimat gorący, praca stojąca;
- podwójna kontrola receptur przed dozowaniem – odpowiedzialność za recepturę;
- grafik zmian z ograniczeniem nocnych serii – praca zmianowa.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla operatora maszyn wykończalniczych wyrobów włókienniczych.
- czynniki fizyczne – hałas, mikroklimat gorący i wilgotny, praca w kontakcie z gorącymi mediami i parą;
- czynniki chemiczne – wodorotlenek sodu, kwas octowy, kwas mrówkowy, nadtlenek wodoru, podchloryn sodu, ditionian sodu, formaldehyd, barwniki reaktywne i dyspersyjne (substancje uczulające);
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – obsługa zbiorników ciśnieniowych, praca przy maszynach z walcami, ręczne przenoszenie ładunków, praca zmianowa, w tym w porze nocnej.
Podobne stanowiska
- operator maszyn włókienniczych,
- pracownik pralni chemicznej,
- operator kalandrów wyrobów papierowych,
- inżynier włókiennik,
- operator urządzeń do klejenia elementów odzieży.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).