Operator maszyn do obróbki skrawaniem – kod 722303 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Operator maszyn do obróbki skrawaniem wykonuje części z metali i tworzyw na tokarkach, frezarkach, wiertarkach, szlifierkach i centrach obróbczych – konwencjonalnych i sterowanych numerycznie. Ustawia i mocuje przedmiot w uchwycie lub imadle, dobiera i mocuje narzędzia, ustala parametry skrawania lub uruchamia program, nadzoruje obróbkę, mierzy wykonane detale i usuwa wióry.
Operator maszyn do obróbki skrawaniem – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe w zawodzie operator obrabiarek skrawających lub pokrewnym,
- umiejętność obsługi obrabiarek konwencjonalnych i CNC,
- znajomość narzędzi skrawających, parametrów obróbki i materiałów,
- umiejętność czytania rysunku technicznego i posługiwania się przyrządami pomiarowymi,
- zaświadczenie kwalifikacyjne UDT do obsługi suwnic lub żurawi – jeżeli operator mocuje ciężkie detale,
- dokładność i spostrzegawczość.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- operator obrabiarek,
- obrabiacz metali,
- operator obrabiarek konwencjonalnych,
- operator wiertarek i frezarek,
- operator szlifierek do metalu.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- ocena narządu słuchu w związku z hałasem,
- ocena skóry przy kontakcie z cieczami obróbkowymi,
- badania do obsługi suwnic – jeżeli operator je obsługuje.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż stanowiskowy dla każdej obsługiwanej obrabiarki,
- szkolenie z bezpiecznego mocowania detali i narzędzi oraz pracy przy wirujących elementach,
- kurs operatora suwnic z egzaminem UDT – jeżeli wymagany,
- szkolenie z pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Operator pracuje w narzędziowniach, warsztatach mechanicznych, zakładach produkcji maszyn i części oraz w działach utrzymania ruchu. Starsze obrabiarki konwencjonalne mają odsłonięte wrzeciona i uchwyty, a operator pracuje bezpośrednio przy wirujących elementach – największym zagrożeniem jest pochwycenie rękawicy, odzieży lub włosów. Przy obróbce powstają wióry ostre i gorące, a przy szlifowaniu – pył ścierny i iskry. Obrabiarki chłodzone są emulsjami lub olejami, co wiąże się z kontaktem skóry z cieczami i mgłą olejową. Większość pracy wykonuje się na stojąco, w pochyleniu nad przedmiotem. Na stanowisku wykorzystuje się:
- tokarki uniwersalne i CNC;
- frezarki, wiertarki kolumnowe i promieniowe;
- szlifierki do płaszczyzn i do wałków;
- narzędzia skrawające, uchwyty, imadła i podzielnice;
- przyrządy pomiarowe – suwmiarki, mikrometry, czujniki;
- emulsje chłodząco-smarujące i oleje;
- suwnica lub żuraw stanowiskowy.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- pochwycenie odzieży, rękawicy lub włosów przez wirujące wrzeciono, uchwyt lub wiertło,
- skaleczenia i oparzenia ostrymi, gorącymi wiórami,
- wyrzucenie źle zamocowanego przedmiotu lub klucza z uchwytu,
- rozerwanie ściernicy szlifierki,
- hałas od obrabiarek i sprężonego powietrza,
- przygniecenie przez ciężkie detale i oprzyrządowanie przy mocowaniu,
- poślizgnięcie na posadzce zanieczyszczonej olejem i wiórami,
- porażenie prądem przy uszkodzonych przewodach maszyn.
Czynniki chemiczne:
- emulsje chłodząco-smarujące i oleje obróbkowe – działanie drażniące i uczulające na skórę,
- mgła olejowa i aerozole cieczy obróbkowych,
- pył metaliczny i ścierny przy szlifowaniu, w tym związki chromu i niklu ze stali stopowych.
Czynniki psychofizyczne:
- długotrwała praca w pozycji stojącej i w pochyleniu,
- wysiłek wzrokowy przy ustawianiu i pomiarach,
- praca zmianowa,
- presja normy i jakości.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku operatora maszyn do obróbki skrawaniem.
Środki ochrony indywidualnej
- przylegająca odzież robocza, nakrycie głowy na długie włosy, zakaz rękawic przy wirujących elementach – pochwycenie przez wirujące elementy;
- okulary ochronne lub osłona twarzy – wióry, wyrzucenie przedmiotu, rozerwanie ściernicy, pył szlifierski;
- rękawice odporne na przecięcie przy usuwaniu wiórów i manipulacji detalami (przy zatrzymanej maszynie) – wióry;
- obuwie ochronne z podnoskiem i podeszwą olejoodporną – przenoszenie detali, upadek na tym samym poziomie;
- ochronniki słuchu – hałas;
- krem ochronny i rękawice nitrylowe przy kontakcie z cieczami – ciecze obróbkowe.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony uchwytów, wrzecion i stref obróbki z blokadą, wyłączniki awaryjne – pochwycenie przez wirujące elementy, wyrzucenie przedmiotu;
- osłony ściernic, próby obrotowe i dobór ściernic do prędkości – rozerwanie ściernicy;
- haczyki i szczotki do usuwania wiórów, przenośniki wiórów – wióry;
- odciągi mgły olejowej i pyłu szlifierskiego – mgła olejowa, pył szlifierski;
- suwnice, wciągniki i stoły do ciężkich detali – przenoszenie detali;
- maty antypoślizgowe i antyzmęczeniowe – upadek na tym samym poziomie, pozycja stojąca;
- oświetlenie miejscowe obrabiarek – wysiłek wzrokowy;
- instalacja elektryczna z ochroną przeciwporażeniową i przeglądy maszyn – porażenie prądem, hałas.
Środki organizacyjne
- zakaz usuwania wiórów i pomiarów przy pracującej maszynie – wióry, pochwycenie przez wirujące elementy;
- procedura sprawdzania zamocowania i usunięcia klucza z uchwytu przed startem – wyrzucenie przedmiotu;
- kontrola stanu i pielęgnacja cieczy obróbkowych, plan ochrony skóry – ciecze obróbkowe, mgła olejowa;
- przerwy i zmiana pozycji ciała – pozycja stojąca, wysiłek wzrokowy;
- grafik zmian i realne normy – praca zmianowa, presja normy;
- pomiary pyłu i hałasu na stanowiskach – pył szlifierski, hałas.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla operatora maszyn do obróbki skrawaniem.
- czynniki fizyczne – hałas;
- czynniki chemiczne – oleje mineralne i emulsje chłodząco-smarujące, mgła olejowa, pył metaliczny i ścierny (w tym związki chromu i niklu);
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – obsługa maszyn z ruchomymi elementami, praca w pozycji stojącej, obciążenie narządu wzroku, ręczne przenoszenie ciężarów, praca zmianowa.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).