Operator maszyn do przygotowania włókien – kod 815101 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Operator obsługuje maszyny pierwszego etapu przędzalni – otwieracze bel, rozluźniarki, mieszarki, oczyszczarki, zgrzeblarki, czesarki i rozciągarki, które z surowej bawełny, wełny, lnu lub włókien syntetycznych tworzą jednolitą taśmę gotową do przędzenia. Podaje bele, ustawia mieszanki surowcowe, kontroluje masę i równomierność taśmy, wymienia konewki, usuwa nawoje i zanieczyszczenia oraz czyści maszyny.
Operator maszyn do przygotowania włókien – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe lub średnie, preferowane włókiennicze,
- znajomość rodzajów włókien i ich właściwości przędzalniczych,
- umiejętność obsługi zgrzeblarek, czesarek i rozciągarek,
- umiejętność oceny jakości taśmy i wykrywania wad,
- sprawność manualna i dobra kondycja fizyczna,
- gotowość do pracy zmianowej.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- zgrzeblarz,
- operator zgrzeblarek,
- operator czesarek,
- operator rozciągarek,
- operator przygotowalni przędzalniczej.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy, z badaniem słuchu i spirometrią,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż obsługi otwieraczy bel, zgrzeblarek i czesarek oraz bezpiecznego usuwania nawojów,
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej w przędzalni i postępowania przy zapaleniu się włókien,
- szkolenie z zasad higieny przy pracy z surowcami pochodzenia naturalnego.
Środowisko pracy
Przygotowalnia przędzalni to hala z liniami otwierania i oczyszczania surowca połączonymi pneumatycznym transportem włókna oraz z rzędami zgrzeblarek, rozciągarek i czesarek. Powietrze w hali jest klimatyzowane i nawilżane, ale przy otwieraniu bel i oczyszczaniu bawełny powstaje znaczne zapylenie pyłem roślinnym. Maszyny pracują z dużą prędkością, a bębny zgrzeblarek pokryte są ostrym okuciem igłowym. Operator obsługuje jednocześnie kilka lub kilkanaście maszyn, przemieszczając się między nimi i przewożąc konewki z taśmą. Bele surowca ważą około 200–250 kg i są otwierane na posadzce hali. Na stanowisku wykorzystuje się:
- otwieracze bel i rozluźniarki;
- mieszarki i oczyszczarki z transportem pneumatycznym;
- zgrzeblarki z bębnami w okuciu igłowym;
- czesarki i łączniarki taśm;
- rozciągarki taśmy z autoregulacją;
- konewki, wózki i podnośniki bel;
- odpylacze i filtry instalacji klimatyzacyjnej.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- pochwycenie dłoni lub włosów przez wałki podające, bębny i pasy,
- skaleczenia o okucia zgrzeblarek i grzebienie czesarek,
- hałas od zgrzeblarek, otwieraczy i transportu pneumatycznego,
- pożar włókien i pyłu wywołany iskrą z ciał obcych w surowcu,
- uderzenie taśmą stalową przy przecinaniu opasek bel,
- poślizgnięcie i potknięcie o odpady włókien i konewki,
- przewrócenie się bel i przygniecenie przy ich ustawianiu.
Czynniki chemiczne:
- pył bawełny i lnu – działanie drażniące, ryzyko bysynozy,
- pył i drobne włókna poliestrowe oraz poliakrylonitrylowe,
- środki preparacyjne i antystatyczne na włóknach.
Czynniki biologiczne:
- endotoksyny bakteryjne w pyle bawełny,
- pleśnie i drobnoustroje w surowej wełnie i lnie.
Czynniki psychofizyczne:
- długotrwała praca w pozycji stojącej i chodzenie między maszynami,
- praca zmianowa, w tym w porze nocnej,
- pchanie konewek i dźwiganie warstw surowca,
- monotonia i stała uwaga przy obsłudze wielu maszyn.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku operatora maszyn do przygotowania włókien.
Środki ochrony indywidualnej
- półmaska z filtrem P2 przy otwieraniu bel i czyszczeniu – pył bawełny i lnu, pył włókien syntetycznych, endotoksyny, pleśnie i drobnoustroje;
- ochronniki słuchu – hałas;
- dopasowana odzież robocza i czepek lub siatka na włosy – pochwycenie przez wałki i bębny;
- rękawice ochronne i okulary przy przecinaniu taśm bel – uderzenie przy otwieraniu bel, skaleczenia okuciem igłowym;
- rękawice nitrylowe przy kontakcie z włóknami preparowanymi – środki preparacyjne;
- obuwie robocze z podnoskiem i podeszwą przeciwpoślizgową – poślizgnięcie i potknięcie, przeciążenie przy transporcie bel.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony z blokadami na zgrzeblarkach i czesarkach, wyłączniki awaryjne – pochwycenie przez wałki i bębny, skaleczenia okuciem igłowym;
- separatory metali i iskrowniki w transporcie pneumatycznym, instalacja gaśnicza – pożar włókien;
- odpylanie maszyn i klimatyzacja z filtracją powietrza – pył bawełny i lnu, pył włókien syntetycznych, endotoksyny, pleśnie i drobnoustroje;
- wyciszenie transportu pneumatycznego i obudowy maszyn – hałas;
- podnośniki i wózki do bel, automatyczna wymiana konewek – przeciążenie przy transporcie bel, pchanie konewek i dźwiganie;
- nożyce do taśm stalowych z osłoną – uderzenie przy otwieraniu bel.
Środki organizacyjne
- zakaz usuwania nawojów i czyszczenia przy pracującej maszynie – pochwycenie przez wałki i bębny, skaleczenia okuciem igłowym;
- regularne odpylanie konstrukcji hali i usuwanie odpadów – pożar włókien, poślizgnięcie i potknięcie;
- zasady higieny osobistej i pranie odzieży przez zakład – endotoksyny, pleśnie i drobnoustroje, środki preparacyjne;
- rotacja zadań i przerwy – praca stojąca, monotonia, pchanie konewek i dźwiganie;
- grafik zmian zgodny z przepisami o czasie pracy – praca zmianowa;
- pomiary pyłu i hałasu – pył bawełny i lnu, hałas.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla operatora maszyn do przygotowania włókien.
- czynniki fizyczne – hałas;
- czynniki chemiczne – pył bawełny, pył lnu, pył organiczny roślinny, pył włókien syntetycznych;
- czynniki biologiczne – endotoksyny bakteryjne, pleśnie i drobnoustroje w surowcach włókienniczych;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – obsługa maszyn z ruchomymi wałkami i bębnami, praca w pozycji stojącej, dźwiganie, praca zmianowa, w tym w porze nocnej.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).